Category: News

Հայ-իրանական բարձր մակարդակի հարաբերությունները վերջին շրջանում թևակոխել են աննախադեպ ինտենսիվության մի փուլ, որը, մյուս կողմից, ընթանում է աշխարհաքաղաքական հսկայական խմորումների և դաշնակցային լուրջ վերադասավորությունների կիզակետում:

Նիկոլ Փաշինյանի և Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանի միջև վերջին մեկ ամսվա կտրվածքով արձանագրված երեք հաջորդական հանդիպումները՝ սեպտեմբերին Նյու Յորքում (ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի շրջանակում), հոկտեմբերի սկզբին Թուրքմենստանում և վերջերս էլ Երևանում՝ Կենսաբազմազանության հարցերով Առաջնորդների գագաթնաժողովի ժամանակ, վկայում են երկկողմ կապերի օրակարգի գերծանրաբեռնվածության մասին: Այս հաճախակի շփումներն ուղղակիորեն արտացոլում են կողմերի մտահոգությունն ու ձգտումը՝ պահպանելու երկխոսության տեմպը փոփոխվող ռեգիոնալ միջավայրում:

Երևանյան վերջին հանդիպման ընթացքում կողմերը մանրամասն քննարկել են հայ-իրանական համագործակցության օրակարգն ու ձեռք բերված պայմանավորվածությունների իրականացման ընթացքը: Հատկապես ուշագրավ է ԻԻՀ նախագահի այն շեշտադրումը, որ անհրաժեշտ է մշակել ռազմավարական և երկարաժամկետ պլաններ հանքարդյունաբերության, առևտրատնտեսական, զբոսաշրջության, մշակույթի և էներգետիկայի ոլորտներում: Փաշինյանն էլ իր հերթին ընդգծել է, որ Թեհրանի և Երևանի միջև էներգետիկայի բնագավառում համագործակցությունը հսկայական պոտենցիալ ունի, և Հայաստանը ձգտում է առավել քան երբևէ խորացնել հարաբերություններն այդ ուղղությամբ:

Այս ամենով հանդերձ, ՀՀ գործող իշխանությունների վարած արտաքին քաղաքականությունը հեռու է միանշանակ լինելուց և լուրջ մտահոգությունների տեղիք է տալիս ռեգիոնալ դերակատարների համար։ Հայաստանի ակնհայտ արևմտամետ կողմնորոշումը, Վաշինգտոնի և Բրյուսելի հետ սերտացող կապերը և Արևմուտքի անվտանգային հովանու տակ մտնելու փորձերը խորը դժգոհություն են առաջացնում Թեհրանում և Մոսկվայում:

Իրանի համար անընդունելի և սպառնալիք պարունակող ենթատեքստ ունի Երևանի՝ Արևմուտքի հետ մերձեցումը, ինչը, ըստ էության, հակասում է տարածաշրջանում սեփական ազդեցությունը պահպանելու և արտաքին ոչ տարածաշրջանային ուժերի միջամտությունը բացառելու իրանական սկզբունքներին:

Դիվանագիտական պրակտիկայում ակնհայտ է, որ պետությունների ղեկավարների մակարդակով ամիսը մեկ և ավելի հաճախականությամբ շարունակական հանդիպումներ տեղի չեն ունենում առանց խորքային, ճգնաժամային կամ բացառիկ ռազմավարական հարցերի առկայության: Նման սեղմ ժամկետում երեք անգամ դեմ առ դեմ շփվելը վկայում է այն մասին, որ կողմերի միջև կան չլուծված, հրատապ և կենսական նշանակության հարցեր, որոնք անհնար է կարգավորել միջին կամ նախարարական մակարդակով: Յուրաքանչյուր նման հանդիպում ոչ թե պարզապես արձանագրային արարողություն է, այլ կողմերի միջև առկա լարվածության հանգուցալուծման, փոխադարձ պահանջների հստակեցման և տարածաշրջանային անվտանգային նոր մարտահրավերներին արագ արձագանքելու անհրաժեշտություն:

Բանակցությունների այս ինտենսիվ դինամիկան ընթանում է չափազանց բարդ ռեգիոնալ և աշխարհաքաղաքական իրավիճակում, որտեղ անվտանգային մարտահրավերները պահանջում են առավել սերտ փոխհամակարգում: Իրանի ղեկավարությունը փաստում է, որ երկիրը վճռական է տրամադրված ընդլայնելու հաղորդակցություններն ու կապերը բոլոր հարևանների, այդ թվում՝ Հայաստանի հետ՝ անկախ արտաքին ճնշումներից ու պատժամիջոցներից:

Մասուդ Փեզեշքիանը հստակեցրել է, որ Իրանը, հիմնվելով սեփական ժողովրդի և հարևանների հետ կոորդինացման վրա, շարունակելու է իր ինտեգրումն ու գործակցությունն աշխարհի հետ։

Այս համատեքստում չափազանց կարևոր էր նաև Հայաստան այցելած Իրանի ԱԳՆ ղեկավար Աբբաս Արաղչու հնչեցրած միտքը, որն առանցքային նշանակություն ունի երկկողմ վստահության մթնոլորտի համար: Երևանում անդրադառնալով երկկողմ հարաբերություններին՝ Աբբաս Արաղչին մասնավորապես նշել է․ «Մենք մեր հայ գործընկերների հետ սերտ կապի մեջ ենք և վստահում ենք նրանց։ Մենք գիտենք, որ նրանք որևէ քայլ չեն անի Իրանի անվտանգության դեմ»,- ասել էր Արաղչին, զուգահեռաբար հայտարարելով, թե ԱՄՆ-ի ցանկացած ներկայություն Հայաստանի շուրջ մտահոգության առարկա է Իրանի Իսլամական Հանրապետության համար, նկատի ունենալով ՀՀ տարածքում ձևավորվելիք ԹՐԻՓՓ պրոյեկտը:

Այս գնահատականն ուղղակիորեն ցույց է տալիս, որ չնայած երկու երկրների միջև պահպանվում է զգայուն անվտանգային հարցերում հաշվետվողականության և փոխըմբռնման որոշակի մակարդակ, Հայաստանի արևմտյան վեկտորը ստիպում է Թեհրանին զգուշավորությամբ հետևել Երևանի քայլերին:

Միևնույն ժամանակ, փակ դռների հետևում և բարձր մակարդակի շփումներում իրանական կողմը Հայաստանի առջև գնալով ավելի հստակ պահանջներ է դնում՝ ակնկալելով ավելի խորը, ռազմավարական բնույթ կրող դաշնակցային փաստաթղթերի ստորագրում և իրավականորեն հիմնավորված երաշխիքներ առ այն, որ ՀՀ տարածքը չի կրի որևէ աշխարհաքաղաքական կամ լոգիստիկ փոփոխություն, որը կսպառնա Իրանի կենսական շահերին ու անվտանգությանը:

Թեհրանը չի բավարարվում միայն հավաստիացումներով և Երևանից սպասում է գործնական քայլերի՝ հստակորեն գծելու այն կարմիր գծերը, որոնք բացառում են տարածաշրջանում արևմտյան ազդեցության ուժեղացման հաշվին Իրանի շահերի վնասումը։

Ակնհայտ է դառնում, որ Նյու Յորքում, Թուրքմենստանում և Երևանում կայացած երեք հանդիպումները վկայում են ինտենսիվ, բայցև խորը հակասություններով լի երկխոսության մասին։ Մինչ Հայաստանի իշխանությունները փորձում են մանևրել արևմտյան վեկտորի և ավանդական հարևանների միջև, իրանական կողմի կոշտ պահանջներն ու տարածքային անփոփոխության երաշխիքների անհրաժեշտությունը ստիպում են Երևանին կայացնել ճակատագրական ընտրություններ:

168TV-ի «Թրիգեր» հաղորդաշարի հյուրը քաղաքական վերլուծաբան և քաղտեխնոլոգ Վիգեն Հակոբյանն է:

Հաղորդման ընթացքում քննարկվել են Եվրոպայում տեղի ունեցող ցույցերի պատճառներն ու հնարավոր հետևանքները, ինչպես նաև տարբեր արտաքին ուժերի շահերը, որոնք կարող են հետաքրքրված լինել այդ գործընթացներով։

Առանձին ուշադրություն է դարձվել Ադրբեջանում տիրող իրավիճակին, այդ թվում՝ հիջաբի թեմայի հետ կապված բողոքի ակցիաներին, այդ գործողությունների հնարավոր կազմակերպիչներին և երկրի ներքաղաքական իրավիճակի վրա դրանց ազդեցությանը։

Անդրադարձ է կատարվել նաև Ադրբեջանի և Իսրայելի հարաբերություններին, Բաքվի՝ Թել Ավիվի առջև հնարավոր պարտավորություններին, ինչպես նաև այն հարցին, թե այդ գործընթացների զարգացումն ինչպես կարող է անդրադառնալ Հարավային Կովկասի տարածաշրջանի իրավիճակի վրա։

Քննարկման կարևոր մաս են կազմել Հայաստանի հարաբերությունները Ռուսաստանի և Եվրամիության հետ, հիմնական արտաքին դերակատարների շահերը և նրանց վարած քաղաքականության հնարավոր հետևանքները Հայաստանի համար։

Վերջում քննարկվել են երկրում ներքաղաքական իրավիճակի զարգացման հեռանկարները և գարնանը քաղաքական գործընթացների ակտիվացման հավանականությունը։

Հայկ Դերզյան

—

Ուսումնասիրվում են «Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» ընկերության 100 տոկոս բաժնետոմսերի սեփականաշնորհման և դրանց նկատմամբ սեփականության իրավունքի հետագա փոխանցման գործարքների պայմանները․ տեղեկացրել է Տարածքային կառավարման ու ենթակառուցվածքների նախարար Դավիթ Խուդաթյանը:

Սա ածանցյալ գործընթացն է․ հիմնական մասին ականատես եղանք օրեր առաջ, երբ Կառավարության որոշմամբ ՀԷՑ-ի 100% բաժնետոմսերը ճանաչվեցին հանրության գերակա շահ։

«Մեր պլան Ա-ն հետևյալն է, որ դա դառնա պետական սեփականություն, և մենք կառավարման հանձնենք համաշխարհային թոփ ընկերության։ Մենք մասնավորեցնելու նպատակ չունենք։ Եթե հանկարծ պարզվի, որ մեր պլան Ա-ն չենք կարողանում իրականացնել օբյեկտիվ պատճառներով, մենք նոր կանցնենք ուրիշ պլանների քննարկմանը», – ասել էր Նիկոլ Փաշինյանը։

Միջազգային և  էներգետիկ հարցերով փորձագետ Արմեն Մանվելյանը Փաշինյանի այս պլաններն անիրատեսական է համարում։

«Նախ՝ խնդիր կա՝ պայմանավորված Ստոկհոլմյան դատարանի որոշման հետ, և մասնավոր կառավարման տալուց առաջ նախ այդ հարցը պետք է լուծեն,- 168․am-ի հետ զրույցում նշեց Արմեն Մանվելյանը, ապա արձանագրեց, որ նաև ՀԷՑ-ի շուրջ կատարվող պրոցեսները մեծապես ազդում են ՀՀ միջազգային վարկանիշի վրա՝ խնդիրներ ստեղծելով ներդրումների տեսակետից,- Ներդրումների առումով Հայաստանը բավական հետընթաց է ապրել վերջին տարիներին ու պատճառներից մեկը հետապնդումն է խոշոր բիզնեսի նկատմամբ, որ սրանք սկսել են»։

Փորձագետը նկատեց նաև, որ Փաշինյանի՝ «ՀԷՑ-ը կառավարման հանձնենք համաշխարհային թոփ ընկերության» հայտարարությունը պետք է դիտարկել այն հարթությունում, ինչ ամերիկյան ատոմակայան կառուցելու մասին և երկաթուղու կոնցեսիան այլ երկրի փոխանցելու մասին հայտարարություններն ու ակնարկները։

«Այդ ամենը կեղծիք է, սուտ․ ընդամենը ներքին ինչ-որ առևտուր է գնում՝ ըստ իս։ Փորձում են ներքին առևտրի մեջ ճնշման համակարգեր ձեռք բերել,- ասաց Արմեն Մանվելյանը՝ դիտարկմամբ, որ սպասվող գործընթացներում՝ Սահմանադրության փոփոխություն, հակաեկեղեցական որոշումներ և այլն, իշխանություններին, հավանաբար, պետք է նաև այս կերպ սեփական դիրքերն ամրապնդել,- Միջազգային ոչ մի կառավարիչ էլ չի գա․ PR է․ այս մարդիկ PR-ի լավ մասնագետ են»։

«Տաշիր Կապիտալի» ներկայացուցիչ, փաստաբան Արամ Օրբելյանը 168․am-ի հետ զրույցում շեշտեց՝ կա արբիտրաժի որոշում, որն արգելել է Հայաստանի Հանրապետությանը բաժնետոմսերը որևէ ձևով պետականացնել, ապա նաև արձանագրեց՝ օրենքը, որի հիման վրա հանրային գերակա շահ են ճանաչել և պետականացրել ՀԷՑ բաժնետոմսերը, ընդունվել է ավելի ուշ, քան, ընդհանրապես, կոնֆլիկտն առաջացել է, և  մի քանի առանձին օրենքների հետադարձ կիրառության խնդիր է առաջացել։

Արամ Օրբելյանն ի լրումն թվարկածի՝ խոսեց նաև կազմակերպությունը լիցենզիայից զրկելու հիմքերի բացակայության մասին։

«Այսինքն՝ եղել է ՀԾԿՀ որոշում, որով ՀԷՑ-ը զրկվել է լիցենզիայից։ Մենք արձանագրել ենք, որ այդ որոշմամբ արձանագրված կետերը մեծամասամբ չէին համընկնում ՏԿԵՆ կողմից ներկայացված հաղորդմանը,  իսկ ՏԿԵՆ կողմից ներկայացված այս հաղորդումն ինքնին կառուցված էր ՀԾԿՀ-ի տեղեկատվության հիման վրա։

Այդ վարույթի ընթացքում մի շարք ընթացակարգային խախտումներ էինք արձանագրել, ինչից հետո բողոքարկվել էր դատարան․ դատարանը ֆորմալ առումով 3 հիմք ուժի մեջ էր թողել, մնացածը՝ վերացրել։ Այժմ Վերաքննիչ դատարանում գործը քննվում է․ ֆորմալ առումով օրենքի փոփոխության արդյունքում տվյալ լիցենզիայից զրկելու որոշումներն ուժի մեջ են մտնում անմիջապես, բայց հետևանքները, որոնք դրանք հիմա ուզում են առաջացնել, շատ ավելի երկար գնացող են։ Այսինքն՝ եթե վաղը վարչական դատարանն, օրինակ, անվավեր ճանաչեց այս որոշումը, կամ արբիտրաժը, համապատասխանաբար, բոլորս վճարելու ենք ժամանակահատվածում տեղի ունեցած խախտումների հետևանքով։

Այսինքն՝ վերջում Հայաստանի Հանրապետությունը կվճարի, բայց «խնդիր չկա»,-  ՔՊ-ն մի լավ բարձր աշխատավարձ ունեցող տեղ ավել կունենա։ Նաև «պրոցես»-ը, որի շրջանակներում նշանակվել է Ռոմանոս Պետրոսյանը, ևս թափանցիկ չէ․ պարզ չէ՝ ինչի հիման վրա է հենց նա նշանակվել, այլ ոչ թե, ասենք, էներգետիկայի ոլորտում փորձառություն ունեցող որևէ անձ։ Եթե այդ ժամանակ ինչ-որ հրատապության խնդիր կար, նշանակվել էր, ենթադրվում էր, որ որպեսզի լրիվ իրավաչափ լիներ, պետք է որոշակի թափանցիկ մրցութային պրոցես լիներ։ Հիմա արդեն ինչքան ժամանակ է, տարուց ավելի է՝ պրոցեսը գնում է, Ռոմանոս Պետրոսյանը շարունակում է ստանալ բարձր աշխատավարձ։ ՊՎԾ-ում պետի թափուր հաստիք են պահել»,- մանրամասնեց փաստաբանը՝ նկատելով, որ այս նշանակումների խնդիրը կոնցեպտուալ է և  վերաբերում է նաև մնացած կառույցներին, որտեղ ՔՊ-ականները բարձր աշխատավարձեր են ստանում մասնավորի հաշվին։

Արամ Օրբելյանը նույնպես արձանագրեց, որ այս պրոցեսները հսկայական բացասական ազդեցություն են ունենում ներդրումային միջավայրի վրա։

«Այս պահին ցանկացած նորմալ ներդրող հույսը քաղաքական նպատակահարմարության վրա երբեք չի դնում․ ներդրողն ասում է՝ եթե կարող են ցանկացած ժամանակ գալ, օրենք ընդունել հետին թվով, որոշել ինձ լիցենզիայից զրկել, հետո գրել, թե դառնում է պետական, նշանակում է՝ իմ սեփականությունը որևէ ձևով պաշտպանված չէ՝ դրանից բխող բոլոր ռիսկերով, ու եթե գնամ արբիտրաժ, արբիտրաժի որոշումը, փաստորեն, միջանկյալ, օրինակ, չեն կատարելու։ Ստացվում է՝ պաշտպանությունը պրոբլեմատիկ է։ Սրա համար Հայաստանում, եթե նայեք, բացառապես շատ կարճ ներդրումներ են արվում ու հիմնականում հայկական փողերով»,- հավելեց նա։

ՀԷՑ-ի ժամանակավոր կառավարիչ Ռոմանոս Պետրոսյանն ավելի վաղ նշել էր. «Առաջիկա ամիսներին կկազմվի օտարվող գույքի նկարագրի արձանագրություն, բաժնետոմսերը կանցնեն շուկայական գնահատում, և օրվա սեփականատերերին կտրամադրվի գնահատման չափով փոխհատուցում։ Արդյունքում՝ ՀԷՑ-ի 100% բաժնետոմսերը կգրանցվեն՝ որպես ՀՀ սեփականություն»։

Ընկերության սեփականատեր Սամվել Կարապետյանը, սակայն, դեռ անցած ամիս հայտարարել էր, թե ՀԷՑ-ը չի վաճառվում:

ՀԷՑ-ի լիցենզիան դադարեցվել է մոտ մեկ տարի առաջ։ Կառավարությունն առաջարկել է իր հետ համաձայնեցված կարգով օտարել ընկերության բաժնետոմսերը։

Սամվել Կարապետյանին պատկանող «Տաշիր կապիտալ»-ին ՀԷՑ-ի համար կառավարությունն առաջարկել էր 380 000 դոլար։ Կառավարությունը համաձայնել էր 23.3 մլրդ դրամ առաջարկել ՀԷՑ-ի բաժնետոմսերի համար, պայմանով, որ Սամվել Կարապետյանը վերադարձներ վերջին տասը տարիների շահութաբաժինները՝ 23 մլրդ 158 միլիոնը։ «Տաշիր կապիտալ»-ն առաջարկը «ծիծաղելի ու անտրամաբանական» էր որակել։

ԱԺ «Ուժեղ Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Մարիաննա Ղահրամյանի խոսքով՝ 2019թ. Ստեփանակերտի Վերածննդի հրապարակում Սամվել Կարապետյանի վերաբերյալ Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարությունն իրականության մասին էր, քանի որ Սամվել Կարապետյանն ազգային մեծ բարերար է, ով 30 տարի շարունակ իր նպաստն է բերել Հայաստանի զարգացմանը տարբեր ուղղություններով և բազմաթիվ ներդրումներ է արել։

«Հիշատակեցիք Ստեփանակերտը, այո, այնտեղ կար բազմապրոֆիլ մեծ հիվանդանոցային համալիր, որն այս իշխանությունը հանձնեց թշնամուն։ Սա առաջին անգամը չէ, երբ Նիկոլ Փաշինյանը, իշխանության ներկայացուցիչները ծափահարել են Սամվել Կարապետյանին։ Ես կարող եմ հիշեցնել նաև Վանաձորի ծննդատան կառուցման ու բացման արարողությունը, երբ այն ժամանակվա ՔՊ-ական նախարարները փոխանցում էին նույն տեղեկատվությունը՝ բնականաբար, իրենց ներկայությամբ և նույն ծափերով ընդգծելով Ազգային մեծ բարերարի ներդրումը»,- 168TV-ի «Ռեվյու» հաղորդաշարի եթերում ասաց Մարիաննա Ղահրամանյանը՝ խոսելով այն մասին, թե ինչո՞ւ էր Նիկոլ Փաշինյանը 2019 թվականին Սամվել Կարապետյանին համարում հայրենիքում միլիոնավոր դոլարների ներդրում արած անձ, իսկ 2025 թվականին նրա դիրքորոշումը կտրուկ փոխվեց, որից հետո Սամվել Կարապետյանը կալանավորվեց։

Պատգամավորը հիշեցրեց, որ իրավիճակը փոխվեց այն իմաստով, որ հայտնվեցին մի քաղաքական, համազգային լրջագույն խնդրի առջև, երբ թիրախավորված էր հայի ինքնությունը։

«Եթե հետ գնանք ու հիշենք, այսպես ասած, 2018-2019 թվականների Նիկոլ Փաշինյանի շատ ու շատ այլ հայտարարություններ ու համեմատենք այսօրվա գետնի վրա առկա իրողությունների հետ, դրանք իսկապես տարբեր են։ Նույն այդ հրապարակում Նիկոլ Փաշինյանն Արցախը համարում էր Հայաստան, և վերջ, այսինքն՝ այստեղ քննարկելու բան չկա, թե նա ինչ է ասում և ինչ է լինում։

Ինչ վերաբերում է կոնկրետ Սամվել Կարապետյանի կալանավորմանը և շարունակական ապօրինի կալանքին (հիմա արդեն՝ տնային  պայմաններում), գաղտնիք չէ, որ դա տեղի ունեցավ այն բանից հետո, երբ Սամվել Կարապետյանը հանդես եկավ Հայ Առաքելական եկեղեցու պաշտպանության օգտին՝ պաշտպանելով մեր ազգային հենասյուն հանդիսացող դարավոր կառույցը, մեր ինքնությունն ու հավատքը։ Դրան հաջորդեցին այն իրադարձությունները, որոնք ձեզ քաջ ծանոթ են։

«Մեր ձևով» արտահայտության և դրա մեկնաբանության վերաբերյալ Սամվել Կարապետյանն ինքը առիթներ ունեցել է պարզաբանելու։ Թե ի՞նչ է տեսել Նիկոլ Փաշինյանը դրա տակ, դժվար է ասել. նա, հավանաբար, հասկացել է, որ գալիս է մի առաջնորդ, գալիս է մի անձ, մի ուժ, որը կարող է համախմբել հայ ժողովրդին, որին դժվար է պիտակներ կպցնել՝ թե այս է, թե այն է, թե թալանչի է։ Այդ ավանդական, իրենց հին սկավառակի պես շարունակ պտտեցվող թեզերը դժվար է անգամ մոտեցնել մեր ուժի առաջնորդին, որովհետև մենք խոսում ենք մի անձի մասին, որն իր բիզնես գործունեության շնորհիվ է հասել նրան, ինչին հասել է։ Եվ այստեղ երկրորդ կարծիք ուղղակի լինել չի կարող։ Երբևէ չի եղել իշխանություն։

Սամվել Կարապետյանը մշտապես իր գրպանից է արել ամեն ինչ ժողովրդի և Հայաստանի Հանրապետության համար։ Նրա բարեգործությունների շրջանակը շատ լայն է․ կրկնեմ՝ 30 տարի շարունակ, սկսած դպրոցներին, մանկապարտեզներին և կրթական հաստատություններին տրված օժանդակությունից ու աջակցման ծրագրերից, մինչև առողջապահական և անվտանգային ոլորտներ, որոնց մասին, իհարկե, շատ չի խոսվում»,- նշեց մեր զրուցակիցը։

Պատգամավորին չեն զարմացնում Նիկոլ Փաշինյանի այն հայտարարությունները, թե «Սամվել Կարապետյանն իր թալանած միջոցների հաշվի է բարեգործություն արել»՝ ընդգծելով, որ Սամվել Կարապետյանը երբեք պետական պաշտոն չի զբաղեցրել, իր կարողությանը և ազդեցիկ դիրքին հասել է քրտնաջան աշխատանքի ու սեփական ջանքերի միջոցով։ Իսկ թալանը հնարավոր չէ որևէ կերպ անգամ մոտեցնել նրան։

Այս համատեքստում հիշեցրեց, որ Սամվել Կարապետյանը համաշխարհային մասշտաբի հաջողակ բիզնեսմեն է, որը, տեսնելով, որ արդեն կարմիր գծեր են հատվում և թիրախում Հայ Առաքելական եկեղեցին է, կրոնն է, հավատքն ու ինքնությունն է, արել է քայլ, որը բերել է նրան, որ դարձան քաղաքական ուժ և հասել են ընդդիմադիր դաշտում օրակարգ թելադրողի այս հանգրվանին։ Եվ պատահական չէ, որ այսօր խորհրդարանում ամենամեծ ընդդիմադիր ուժը հենց Սամվել Կարապետյանի առաջնորդած ուժն է, չնայած զանգվածային, համակարգային վարչական ռեսուրսի ու քրեաիրավական գործիքակազմի կիրառմանը։ Նաև այն պայմաններում, երբ զանգվածային տեռորի մթնոլորտ էր տիրում նախընտրական ու բուն ընտրական շրջանում։ Բայց այս ամենը թույլ չտվեց Նիկոլ Փաշինյանին անգամ այդ գնով 50 գումարած 1 ապահովել իր համար, ինչն ուղղակի կարևոր փաստի արձանագրում է։

«Նիկոլ Փաշինյանի կողմից ադրբեջանցի զինված հանցագործին և Սամվել Կարապետյանին նույն հարթության վրա դնելը զարմանալի չէ, որովհետև մենք գործ ունենք մի անձի հետ, որը ստանձնել է ադրբեջանցի զինված հանցագործի փաստաբանությունը, որը շտապել է հարցազրույց տալ, ուղղորդել նախաքննական մարմնին և արդեն իսկ սցենար է նետել դաշտ, ինչն ընդհանրապես իր ֆունկցիան չէ և իր գործառույթների մեջ չի մտնում։ Միանգամից ասելը՝ գիտեք, մոլորված էր, մառախուղ էր, մոլորվել է, տուն է եկել…

Թե այդ կինն էլ ի՞նչ է արել․ փոխանակ սպասի, որ ոստիկանությունը գա, պատկերացնո՞ւմ եք, սեփական մարմնով պաշտպանել է իր երեխաներին, որոնց վրա զենք է պահել թշնամու զինվորը։ Սա ուղղակի խայտառակություն է և ամոթ։

Նիկոլ Փաշինյանն, այո, ունի փորձ՝ արտահանելու ադրբեջանցի հանցագործներին։ Դուք հիշում եք 44-օրյա պատերազմին հաջորդած  դեպքերը, երբ «բոլորը բոլորի դիմաց» ձևաչափով պիտի գերիների վերադարձ լիներ, բայց ի՞նչ արեց Փաշինյանը։ Հանձնեց Ադրբեջանին Հայաստանում պահվող բոլոր անձանց, այդ թվում՝ զույգ հանցագործների, որոնք հանցագործություն էին կատարել Արցախի Հանրապետությունում, մինչդեռ մեր հայրենակիցները, այդ թվում՝ Արցախի ռազմաքաղաքական ղեկավարները, մինչև այսօր գտնվում են Բաքվի բանտերում, որոնց նա հորդորում էր սպասել 2 ամիս»,- շեշտեց Մ. Ղահրամանյանը։

Պատգամավորը վստահ է՝ Նիկոլ Փաշինյանը, քաղաքական հակառակորդներից զատ, Հայ Առաքելական եկեղեցու դեմ իր արշավը սկսել է արտաքին պատվերով: Պատգամավորը հիշեցրեց Ադրբեջանի հոգևոր առաջնորդ Փաշազադեի հայտարարությունները, որոնք հաջորդեցին Շվեյցարիայում կայացած այն հայտնի համաժողովին, որտեղ Ամենայն Հայոց Հայրապետը խոսել էր Արցախում մշակութային ժառանգության պահպանման, գերիների վերադարձի խնդիրներից, և դրան հաջորդեց այս ամբողջ պրոցեսը՝ հակաեկեղեցական արշավը, որը Նիկոլ Փաշինյանի դեմքով էր։

«Իրենք իրավունք չունեն միջամտելու եկեղեցու ներքին գործերին. նույնիսկ, եթե այստեղ ինչ-ինչ խնդիրներ կան, դա ոչ Փաշինյանի, ոչ որևէ այլ պաշտոնյայի լուծելիքը չէ։ Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության մեջ հստակ տարանջատված են աշխարհիկ և հոգևոր իշխանությունները, և այն, ինչ անում է հիմա ՔՊ-ն, հակասահմանադրական է։ Այդ հանձնաժողովի մաս կազմող ՔՊ-ականները պիտի գիտակցեն, որ Նիկոլ Փաշինյանն իրենց ներքաշել է հակասահմանադրական գործընթացի մեջ։

Գիտե՞ք, ես կարծում եմ՝ Հայ եկեղեցին այսպիսի դժվարություններ չէ, որ տեսել է դարերի ընթացքում, և ես վստահ եմ, որ Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին կանգուն է մնալու։ Ես ուզում եմ շեշտել՝ այստեղ կաթողիկոսի անձի խնդիրը չէ, մենք գործ ունենք մեր ինքնության հենասյուն հանդիսացող կառույցի դեմ ուղղված արշավի հետ։ Հետևաբար, մեր հանրությունը պիտի գիտակցի, թե ինչ մարտահրավերների առաջ ենք մենք այսօր կանգնած, և կարծում եմ՝ հանրությունն իր վարքագծով արդեն ապացուցել է, որ չի սատարում այդ կեղծ, պարտադրված ու թելադրված օրակարգին»,- նշեց մեր զրուցակիցը։

Խոսելով հասարակության որոշ հատվածի քննադատությունների մասին՝ ուղղված ընդդիմությանը, մասնավորապես՝ խորհրդարանական ընդդիմությանը, ըստ որի՝ ընդդիմությունը, կոնկրետ գործողություններ անելու փոխարեն, միայն հայտարարություններ է անում, պատգամավորն ասաց, որ հասկանում  է հասարակության այն շերտին, որոնք արագ փոփոխություններ են ուզում։

«Հավատացեք՝ ես ինքս էլ արագ փոփոխություններ եմ ուզում, և ես՝ որպես անհատ պատգամավոր, և մեր ուժը՝ որպես քաղաքական միավոր, անում ենք հնարավորինը, որպեսզի այդ փոփոխությունները մոտեցնենք։ Բայց մենք պիտի հասկանանք, որ քաղաքական գործընթացներն այդքան հեշտ չեն․ այս հեռախոսը չէ, որ վերցնենք, դնենք այստեղ ու ասենք՝ հարցը լուծված է։ Դրանք պրոցեսներ են, որոնք ունեն տարբեր շերտեր, ժամանակ են պահանջում և պայմանավորված են տարբեր հանգամանքներով։

Բայց կարևորն այն է, որ «Ուժեղ Հայաստանի» օրակարգն այդ մասով չի փոխվել, և ինչպես մեր ուժի առաջնորդն է հայտարարել, մենք շարունակում ենք և շարունակելու ենք պայքարը բոլոր ձևաչափերով՝ և՛ խորհրդարանական աշխատանքով, և՛ արտախորհրդարանական, օրենքով չարգելված բոլոր միջոցներով։ Ես գիտեմ և ենթադրում եմ՝ ձեր հաջորդ հարցը կարող է լինել փողոցը, ինչպես ասել ենք նաև նախկինում…

Նախադրյալները միշտ կան, որովհետև մեր երկիրն, այսպես ասած, պերմանենտ զիջումների, պարտությունների ու կորուստների շղթայի մեջ է։ 8 տարվա ընթացքում մենք չենք կարող մտաբերել մի դրվագ, որտեղ այս իշխանությունը չհանձնի, չպարտվի, չստորացվի։ Այս շղթան պիտի կտրվի, և այդ նախադրյալները կարող են շատ տարբեր լինել։

Պրոցեսները կարող են գեներացվել նաև շատ տարբեր տրիգերների, նույնիսկ ամենաանսպասելի ինչ-որ մի դրվագի հետևանքով։ Այնպես որ՝ ես համամիտ չեմ, թե նախադրյալներ չկան։ Միայն այն փաստը, որ այդքան լայնամասշտաբ հետապնդումների ու ճնշումների հետևանքով այս իշխանությունը չկարողացավ 50+1 ձևավորել, ինչն իրեն այնքան անհրաժեշտ է շարունակելու այն արտաքին օրակարգը, որը նա սպասարկում է, արդեն խոսում է նրա մասին, որ հասարակությունը դեմ է այդ օրակարգին։ Սա ամենակարևոր արձանագրումն է, իմ կարծիքով…

Կրկնում եմ, պրոցեսներն այնքան արագ կարող են զարգանալ, որ Նիկոլ Փաշինյանը նույնիսկ կարող է զարմանալ, թե՝ այդ ինչպես ստացվեց»,- ընդգծեց պատգամավորը։

Խոսելով ընդդիմության միավորման մասին, որի մասին վերջերս խոսել էր Սամվել Կարապետյանը, Մարիաննա Ղահրամանյանը նկատեց՝ երբ գործընթացները հասունանան և գան այդ հանգուցալուծմանն ու սցենարին, դրանք կարող են բերել այն գլխավոր նպատակին, որին հասարակությունը սպասում է արդեն շուրջ 8 տարի։

«Այնպես որ, ամեն բան՝ իր ժամանակին, հարգելի գործընկեր։ Ինչ վերաբերում է տարբեր ուժերի հետ համագործակցության ձևաչափերին, այո, Սամվել Կարապետյանը խոսել է այդ մասին, նաև նշել է, թե որ ուժերն է նկատի ունենում։ Քաղաքական գործընթացները նաև որոշակի խորհրդապահություն են ենթադրում, գիտեք, նաև կուլիսային որոշակի աշխատանք, և այդ ամենը քաղաքական գործընթացի մաս է։

Նախ՝ մի կարևոր արձանագրում եմ ուզում անել․ իշխանությունն ամենաշատն է խոսում խաղաղության մասին, բայց մենք ունենք մի փաստ, որ Հայաստանի գլխին ամենաշատ ու ամենակործանարար պատերազմները բերած իշխանությունը Փաշինյանի իշխանությունն է։ Նա 3 պատերազմ է բերել մեր երկրի գլխին, ծանրագույն պարտություն ու անդառնալի կորուստներ։ Մի ամբողջ սերունդ է զրկվել իր ապագայից, շուրջ 5000 մեր հայրենակիցներն են զոհ գնացել, երկիրը հասցրել է մի վիճակի, երբ սակարկության է դնում Հայաստանի սուվերեն տարածքները։ Երբ ադրբեջանական զինուժն ամրացած է մեր սահմաններից ներս, իսկ դուրս բերվելու մասին ոչինչ չեն խոսում։

Երբ այդ հարցը տալիս են իրենց՝ ասելով՝ «ինչո՞ւ չեք շարունակում այն կետերից՝ Ջերմուկից, Սյունիքից», պատասխան չկա. լղոզում են, անցնում առաջ։

Այսինքն՝ ինչո՞ւ հիշեցի այս շղթան, որպեսզի մեզ լսողները հասկանան, որ երբ մենք ասում ենք՝ «բերելու ենք խաղաղություն առանց զիջումների», նկատի ունենք, որ այս բոլոր խնդիրները պիտի վերանան, այս իմիտացիան պիտի չլինի։ Մենք ոչ մի քայլ, ոչ մի գործողություն չենք տեսնում՝ ի արձագանք այս իշխանության հայտարարությունների՝ Բաքվից։

Մի քանի օր առաջ Ադրբեջանի նախագահն էլի հոխորտացել էր, մեղադրանքներ ուղղել Հայաստանի հասցեին։ Այսինքն՝ մյուս կողմից ունենք կեցվածք, որն ամենևին խաղաղության մասին չէ, և ստեղծվել է բուտաֆորիկ իրավիճակ։ Հետևաբար, երբ ասում ենք՝ «խաղաղություն առանց զիջումների», առաջին հերթին նկատի ունենք պարտված իշխանության հեռացումը, և դրանից հետո հաջորդաբար՝ և՛ դիվանագիտական հարթությունում, և՛ երկրի զարգացման իմաստով (տնտեսությունից մինչև անվտանգային համակարգեր), բոլոր գործընկերների հետ արժանապատիվ, իսկապես բարիդրացիական ու ռազմավարական հարաբերությունների կառուցում կամ վերաթարմացում»,- հավելեց նա։

Զրույցի ավարտին պատգամավորը խոսեց նաև Տիգրանաշենի մասին՝ ուշադրությունը մեկ հանգամանքի վրա դարձնելով, որ երբ Նիկոլ Փաշինյանը խոսում է, այսպես կոչված, ենթադրյալ անկլավների մասին, որևէ փաստական, իրավական հիմք չի ներկայացնում, թե ինչի՞ հիման վրա են այդ տարածքներն իր կարծիքով համարվում անկլավներ։ Նա որևէ հիմք չի ներկայացնում, ու սա ամենագլխավոր արձանագրումն է։

«Այս իրավիճակում Հայաստանի Հանրապետության ինքնիշխան սահմանները չեն կարող փոխվել առանց հանրաքվեի՝ որևէ իշխանության կամքով կամ քմահաճույքով։ Ինքը կարող է նաև Լոռին չհամարել Հայաստանի Հանրապետության տարածք, կարող է Երևանի թաղամասերից մեկը կամ Սևանը չհամարել։ Իր «համարելով» չէ։ Ինչո՞ւ սկսեցի իրավական ու փաստական հիմքերից, որովհետև այդ ամենը մեր հասարակությանը պիտի ներկայացվի, ինչը չի արվել։

Հետևաբար՝ իր հայտարարելով չէ։ Եթե հիշենք նրա նախորդ հայտարարությունները․ կարճ ժամանակ առաջ հայտարարում էր, որ Հայաստանի Հանրապետության ինքնիշխան տարածքը 29 800 քառակուսի կիլոմետր է (դուք հիշում եք այդ Պրահայից ու Գրանադայից հետո), հետո հանկարծ պարզվեց՝ ո՛չ, 29 740,3 է… Հետո կարող է ավելի նվազեցնել։ Ինչո՞ւ պիտի վերջնական սահմանները որոշվեն «դոշին փակցված քարտեզով», ո՛չ թե օրենքով։ Մենք խոսում ենք պետության սուվերեն տարածքների և Հայաստանի մասին…»,- ընդգծեց Մարիաննա Ղահրամանյանը։

Մանրամասները՝ 168.am-ի տեսանյութում

—

Մինչ գյուղացիները բողոքում են, որ իրենց քրտինքը ջուրն են լցնում, չեն կարողանում աճեցրած բերքն իրացնել, գնող չկա՝ էկոնոմիկայի նախարարն Ազգային ժողովի ամբիոնից ինքնագոհ հայտարարում է, թե Հայաստանի ամբողջ գյուղմթերքը մթերված է, արտահանված կամ իրացված է տեղական շուկայում։

«Երբ այս տարվա մայիսին դեպի ՌԴ արտահանման սահմանափակումները սկսվեցին, ընդդիմությունը կատաստրոֆա էր կանխատեսում, սակայն փաստացի մենք ունենք իրավիճակ, երբ Հայաստանի ամբողջ գյուղմթերքը կա՛մ մթերված է, կա՛մ արտահանված է, կա՛մ տեղական շուկայում իրացված է»,- վստահեցնում էր էկոնոմիկայի նախարարը։

Էկոնոմիկայի նախարարի այդ վստահությունը, սակայն, չեն կիսում այն գյուղացիները, ովքեր չեն կարողանում իրացնել իրենց ապրանքը։ Եթե նույնիսկ իրացնում են, երբեմն այնպիսի գներով, որ ծախսերը չեն փակում։

Արտահանման խնդիրների հետևանքով նվազել է գյուղմթերքի պահանջարկը, ինչն էլ ազդել է գների վրա։ Գյուղացին իր աճեցրած բերքն այս տարի անհամեմատ ավելի ցածր գներով է վաճառում, եթե իհարկե, կարողանում է վաճառել, քան անցած տարի էր վաճառում։ Մինչդեռ՝ այդ մեկ տարում ամեն ինչ հասցրել է թանկանալ ու դրա հետևանքով ավելացել են գյուղացու ծախսերը։ Ծախսերն ավելացել են, բայց գները նվազել են։

Շատ դեպքերում գյուղմթերքն ինքնարժեքից ցածր գնով են վաճառում, ինչի պատճառով գյուղացին կանգնում է ծախսեր փակելու խնդրի առաջ։ Հատկապես որ, այդ ծախսերի մեծ մասն արվել է  վարկերով։

Այսօր գյուղացիները համատարած վարկերի տակ են, վարկերը վերցրել են այն հույսով, որ ապրանքը կիրացնեն ու կփակեն պարտքերը։ Բայց հիմա կանգնել են խնդիրների առաջ։

Իշխանություններն էլ, փոխարենը օգնեն մարդկանց այս վիճակից դուրս գալու, չնկատելու են տալիս։ Իրականությունից կտրված հայտարարություններ են անում, թե իբր գյուղմթերքի իրացման բոլոր խնդիրները լուծել են, հայկական ապրանքների արտահանման ռեկորդային բարձր աճեր են գրանցվում, ի հեճուկս ռուսական կողմի կիրառած սահմանափակումների՝ բազմաթիվ այլ երկրների հաշվին, դիվերսիֆիկացրել են արտահանումը, ԵՄ երկրներ է արտահանումը կտրուկ ավելացել։

Բայց այսպիսի հայտարարությունները կապ չունեն գյուղացու հետ։ Բախտները բերել է, որ միջազգային շուկաներում մետաղների գներն այս տարի ռեկորդային բարձր են, Հայաստանից ավելի շատ պղինձ ու մոլիբդեն է արտահանվում ու դրա շնորհիվ որոշ ուղղություններով արտահանման աճեր են գրանցվում։ Սակայն դրանք գյուղմթերքների արտահանումներ չեն։ Գյուղմթերքների արտահանման ծավալները մեծապես կրճատվել են ու դա են փաստում պաշտոնական վիճակագրության հրապարակած ցուցանիշները։

Պաշտոնական վիբակագրությունն արձանագրել է, որ այս տարի Հայաստանից անհամեմատ ավելի քիչ՝ ինչպես բուսական, այնպես էլ՝ կենդանական ծագման ապրանք է արտահանվել։

Տարեսկզբի առաջին 8 ամիսներին, բուսական ծագման արտադրանքի արտահանումը կրճատվել է ավելի քան 35 տոկոսով։ Նախորդ տարվա 208.2 մլն դոլարի փոխարեն, արտահանվել է 134.8 միլիոնի ապրանք։

Այս տարի 73.4 մլն դոլարով պակաս բուսական ծագման ապրանք է արտահանվել Հայաստանից։

Կենդանիների ու կենդանական ծագման արտադրանքի արտահանման նվազումն էլ գերազանցել է 20 տոկոսը։ Բայց այդ 20 տոկոսն ամբողջական պատկերը չէ, որ ցույց է տալիս։ Դրանում ներառված են ապրանքներ, որոնք սահմանափակումների տակ չեն։ Սահմանափակումները վերաբերում են ձկնամթերքին, որի արտահանումն այս տարի շեշտակի նվազել է։

Նվազել է ոչ միայն ռուսական սահմանափակումների տակ հայտնված, այլև սահմանափակումներից դուրս գտնվող ապրանքների արտահանումը։ Եվ դա միայն գյուղմթերքներին չի վերաբերում։ Կրճատվել է պատրաստի սննդամթերքի արտահանումը, որը ոչ միայն արտահանման խոշոր խմբերից մեկն է, այլև ուղղակիորեն կապված է տեղական արտադրանքի ու հատկապես վերամշակող արդյունաբերության հետ։

Նվազել է նաև մանածագործական իրերի, կոշկեղենի, կաշվե, փայտե, պլաստմասսե, թղթե իրերի ու բազմաթիվ այլ ապրանքների արտահանումը։

Տեղականներից հանքահումքային ապրանքների արտահանումն է միայն շեշտակի ավելացել։ Նախորդ տարի այս ժամանակահատվածում արտահանվել էր 717 միլիոնի այդպիսի ապրանք, այս տարի արդեն գերազանցել է 1 միլիարդը։ Ութ ամսում 1 մլրդ 275 մլն դոլարի հանքահումքային արտադրանք է արտահանվել Հայաստանից՝ 558 միլիոնով ավելի շատ, քան անցած տարի։ Աճը հասնում է շուրջ 78 տոկոսի։

Հայկական արտադրության մյուս գրեթե բոլոր ապրանքների արտահանումը նվազել է։ Ու այնպես է ստացվել, որ Հայաստանից այս տարի 324 մլն դոլարով քիչ արտահանում է արվել։ Փոխարենը՝ ներմուծումն է ավելացել 735 միլիոնով։ Ավելի քիչ արտահանել ենք, ավելի շատ ներմուծել։ Չնայած տնտեսական առումով մեզ հակառակն է ձեռնտու։

Բայց սա այն է, ինչին հասել են։ Դեռ հարց է, թե ինչպիսի՞ն կլիներ արտահանման պատկերը, եթե հանքահումքային ապրանքների արտահանումն էլ այսպիսի բարձր տեմպերով չավելանար։ Թեև անգամ այդ պայմաններում արձանագրվել է արտաքին առևտրի հաշվեկշռի էական վատացում։

Արտահանման նվազման ու ներմուծման ավելացման հետևանքով արտաքին առևտրի բացասական հաշվեկշռը գերազանցել է 4 մլրդ 27 մլն դոլարը։ Այդքանով ավելի շատ ներմուծել ենք, քան արտահանել։ Դրա պատճառներից մեկն էլ այն է, որ ազգային արժույթի արժևորմամբ մի կողմից՝ ճնշել են տեղական արտադրանքի արտահանումը, մյուս կողմից՝ խթանել ներմուծումը։

Ունենք այն, որ արտաքին առևտրի բացասական հաշվեկշիռն այս տարի էապես խորացել է։ Անցած տարի 2.9 մլրդ դոլարի կարգի էր։ Այս տարի գրեթե 1.1 միլիարդով ավելացել է ու անցել 4 մլրդ դոլարից։ Որքան այս միտումը պահպանվի,  այնքան լինելու է ի վնաս տեղական արտադրության։ Էժան ներմուծումը փոխարինում է տեղական արտադրանքին։ Տեղականի մրցունակությունը թուլանում է, ներմուծվողինը՝ ամրապնդվում։

Այսպիսին է իշխանությունների կողմից իրականացվող արտահանման խթանման քաղաքականությունը։ Արտաքին առևտրի այս իրավիճակը վկայում է, որ այդ քաղաքականությունը նույնպես տապալել են։ Արտահանումը խթանելու ու դրա հաշվին արտաքին առևտրի հաշվեկշիռը բարելավելու փոխարեն, նախապատվությունը տվել են ներմուծմանը։

ՀԱԿՈԲ ՔՈՉԱՐՅԱՆ

—