Հոկտեմբեր 19, 2026
Հայ-իրանական բարձր մակարդակի հարաբերությունները վերջին շրջանում թևակոխել են աննախադեպ ինտենսիվության մի փուլ, որը, մյուս կողմից, ընթանում է աշխարհաքաղաքական հսկայական խմորումների և դաշնակցային լուրջ վերադասավորությունների կիզակետում:
Նիկոլ Փաշինյանի և Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանի միջև վերջին մեկ ամսվա կտրվածքով արձանագրված երեք հաջորդական հանդիպումները՝ սեպտեմբերին Նյու Յորքում (ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի շրջանակում), հոկտեմբերի սկզբին Թուրքմենստանում և վերջերս էլ Երևանում՝ Կենսաբազմազանության հարցերով Առաջնորդների գագաթնաժողովի ժամանակ, վկայում են երկկողմ կապերի օրակարգի գերծանրաբեռնվածության մասին: Այս հաճախակի շփումներն ուղղակիորեն արտացոլում են կողմերի մտահոգությունն ու ձգտումը՝ պահպանելու երկխոսության տեմպը փոփոխվող ռեգիոնալ միջավայրում:
Երևանյան վերջին հանդիպման ընթացքում կողմերը մանրամասն քննարկել են հայ-իրանական համագործակցության օրակարգն ու ձեռք բերված պայմանավորվածությունների իրականացման ընթացքը: Հատկապես ուշագրավ է ԻԻՀ նախագահի այն շեշտադրումը, որ անհրաժեշտ է մշակել ռազմավարական և երկարաժամկետ պլաններ հանքարդյունաբերության, առևտրատնտեսական, զբոսաշրջության, մշակույթի և էներգետիկայի ոլորտներում: Փաշինյանն էլ իր հերթին ընդգծել է, որ Թեհրանի և Երևանի միջև էներգետիկայի բնագավառում համագործակցությունը հսկայական պոտենցիալ ունի, և Հայաստանը ձգտում է առավել քան երբևէ խորացնել հարաբերություններն այդ ուղղությամբ:
Այս ամենով հանդերձ, ՀՀ գործող իշխանությունների վարած արտաքին քաղաքականությունը հեռու է միանշանակ լինելուց և լուրջ մտահոգությունների տեղիք է տալիս ռեգիոնալ դերակատարների համար։ Հայաստանի ակնհայտ արևմտամետ կողմնորոշումը, Վաշինգտոնի և Բրյուսելի հետ սերտացող կապերը և Արևմուտքի անվտանգային հովանու տակ մտնելու փորձերը խորը դժգոհություն են առաջացնում Թեհրանում և Մոսկվայում:
Իրանի համար անընդունելի և սպառնալիք պարունակող ենթատեքստ ունի Երևանի՝ Արևմուտքի հետ մերձեցումը, ինչը, ըստ էության, հակասում է տարածաշրջանում սեփական ազդեցությունը պահպանելու և արտաքին ոչ տարածաշրջանային ուժերի միջամտությունը բացառելու իրանական սկզբունքներին:
Դիվանագիտական պրակտիկայում ակնհայտ է, որ պետությունների ղեկավարների մակարդակով ամիսը մեկ և ավելի հաճախականությամբ շարունակական հանդիպումներ տեղի չեն ունենում առանց խորքային, ճգնաժամային կամ բացառիկ ռազմավարական հարցերի առկայության: Նման սեղմ ժամկետում երեք անգամ դեմ առ դեմ շփվելը վկայում է այն մասին, որ կողմերի միջև կան չլուծված, հրատապ և կենսական նշանակության հարցեր, որոնք անհնար է կարգավորել միջին կամ նախարարական մակարդակով: Յուրաքանչյուր նման հանդիպում ոչ թե պարզապես արձանագրային արարողություն է, այլ կողմերի միջև առկա լարվածության հանգուցալուծման, փոխադարձ պահանջների հստակեցման և տարածաշրջանային անվտանգային նոր մարտահրավերներին արագ արձագանքելու անհրաժեշտություն:
Բանակցությունների այս ինտենսիվ դինամիկան ընթանում է չափազանց բարդ ռեգիոնալ և աշխարհաքաղաքական իրավիճակում, որտեղ անվտանգային մարտահրավերները պահանջում են առավել սերտ փոխհամակարգում: Իրանի ղեկավարությունը փաստում է, որ երկիրը վճռական է տրամադրված ընդլայնելու հաղորդակցություններն ու կապերը բոլոր հարևանների, այդ թվում՝ Հայաստանի հետ՝ անկախ արտաքին ճնշումներից ու պատժամիջոցներից:
Մասուդ Փեզեշքիանը հստակեցրել է, որ Իրանը, հիմնվելով սեփական ժողովրդի և հարևանների հետ կոորդինացման վրա, շարունակելու է իր ինտեգրումն ու գործակցությունն աշխարհի հետ։
Այս համատեքստում չափազանց կարևոր էր նաև Հայաստան այցելած Իրանի ԱԳՆ ղեկավար Աբբաս Արաղչու հնչեցրած միտքը, որն առանցքային նշանակություն ունի երկկողմ վստահության մթնոլորտի համար: Երևանում անդրադառնալով երկկողմ հարաբերություններին՝ Աբբաս Արաղչին մասնավորապես նշել է․ «Մենք մեր հայ գործընկերների հետ սերտ կապի մեջ ենք և վստահում ենք նրանց։ Մենք գիտենք, որ նրանք որևէ քայլ չեն անի Իրանի անվտանգության դեմ»,- ասել էր Արաղչին, զուգահեռաբար հայտարարելով, թե ԱՄՆ-ի ցանկացած ներկայություն Հայաստանի շուրջ մտահոգության առարկա է Իրանի Իսլամական Հանրապետության համար, նկատի ունենալով ՀՀ տարածքում ձևավորվելիք ԹՐԻՓՓ պրոյեկտը:
Այս գնահատականն ուղղակիորեն ցույց է տալիս, որ չնայած երկու երկրների միջև պահպանվում է զգայուն անվտանգային հարցերում հաշվետվողականության և փոխըմբռնման որոշակի մակարդակ, Հայաստանի արևմտյան վեկտորը ստիպում է Թեհրանին զգուշավորությամբ հետևել Երևանի քայլերին:
Միևնույն ժամանակ, փակ դռների հետևում և բարձր մակարդակի շփումներում իրանական կողմը Հայաստանի առջև գնալով ավելի հստակ պահանջներ է դնում՝ ակնկալելով ավելի խորը, ռազմավարական բնույթ կրող դաշնակցային փաստաթղթերի ստորագրում և իրավականորեն հիմնավորված երաշխիքներ առ այն, որ ՀՀ տարածքը չի կրի որևէ աշխարհաքաղաքական կամ լոգիստիկ փոփոխություն, որը կսպառնա Իրանի կենսական շահերին ու անվտանգությանը:
Թեհրանը չի բավարարվում միայն հավաստիացումներով և Երևանից սպասում է գործնական քայլերի՝ հստակորեն գծելու այն կարմիր գծերը, որոնք բացառում են տարածաշրջանում արևմտյան ազդեցության ուժեղացման հաշվին Իրանի շահերի վնասումը։
Ակնհայտ է դառնում, որ Նյու Յորքում, Թուրքմենստանում և Երևանում կայացած երեք հանդիպումները վկայում են ինտենսիվ, բայցև խորը հակասություններով լի երկխոսության մասին։ Մինչ Հայաստանի իշխանությունները փորձում են մանևրել արևմտյան վեկտորի և ավանդական հարևանների միջև, իրանական կողմի կոշտ պահանջներն ու տարածքային անփոփոխության երաշխիքների անհրաժեշտությունը ստիպում են Երևանին կայացնել ճակատագրական ընտրություններ:
—
Disclaimer: This article was contributed and translated into English by Hagop Kamalian. While we strive for quality, the views and accuracy of the content remain the responsibility of the contributor. Please verify all facts independently before reposting or citing.
Direct link to this article: https://www.armenianclub.com/2026/10/19/%d5%b0%d5%a1%d5%b5-%d5%ab%d6%80%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%a5%d6%80%d5%af%d5%ad%d5%b8%d5%bd%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%a8%d5%9d-%d5%ad%d5%a1%d5%b9%d5%b4%d5%a5%d6%80/