Սեպտեմբեր 24, 2026
Իրանի դեմ ԱՄՆ-ի և Իսրայելի պատերազմը լուսաբանող բազմաթիվ լրատվամիջոցներ միայն հատվածաբար են արտացոլում տեղի ունեցողի մասշտաբները։ Կադրից դուրս են մնում առանցքային հարցեր. ինչպե՞ս Թեհրանը կարողացավ ցուցադրել հրթիռային այնպիսի հնարավորություններ, որոնք դուրս են գալիս հայտարարված 2000 կմ «առաստաղից»:
Ինչո՞ւ են Պենտագոնի կորուստների մասին պաշտոնական տվյալները հակասում անկախ աղբյուրների տվյալներին։ Եվ ինչպե՞ս Իրանի վրա Իսրայելի հարձակմամբ սկսված հակամարտությունը վերածվեց ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև պատերազմի, որը ռազմավարական փակուղու է հանգեցրել դրա բոլոր մասնակիցներին:
ԱՄՆ կորուստներ. պաշտոնական վիճակագրությունը՝ ընդդեմ իրականության
Պենտագոնի տվյալներով՝ 2026 թվականի սեպտեմբերին Իրանի դեմ գործողությունների հետևանքով զոհվել է 19 ամերիկացի զինծառայող, ավելի քան 750-ը՝ վիրավորվել: Սակայն The Washington Post-ի՝ իրական թվերին տեղյակ աղբյուրներն այլ տվյալներ են նշում՝ առնվազն 22 զոհ, իսկ պարբերականի զրուցակիցներից մեկի գնահատմամբ՝ 23 մարդ:
Այս 3-4 հոգու տարբերությունը կարող է աննշան թվալ հակամարտության մասշտաբների խորապատկերին, բայց դա ազդարարում է համակարգային խնդիր. Թրամփի վարչակազմը, ըստ երևույթին, գիտակցաբար նվազեցնում է կորուստները՝ քաղաքական ծախսերը նվազագույնի հասցնելու համար:
Հակամարտության ֆինանսական գինը նույնպես աճում է ավելի արագ, քան ընդունում են պաշտոնյաները: Եթե գործողության սկզբում Պենտագոնը ծախսերը գնահատում էր 37,5 միլիարդ դոլար, ապա սեպտեմբերի 3-ին CENTCOM-ը Կոնգրեսին ներկայացրեց նոր գնահատական՝ 43,6 միլիարդ դոլար: Այդ գումարից 11,2 միլիարդը կազմում են ուղղակի գործառնական ծախսերը, 28,1 միլիարդը՝ ծախսված զինամթերքի համալրումը, և 4,3 միլիարդը՝ կորցրած զինտեխնիկայի փոխարինումը։
Հատկանշական է, որ «զոհվածներ» կատեգորիայում Պենտագոնը հիշատակում է նաև երեք ամերիկացի պայմանագրայինների, որոնց մահը ոչ միշտ է ընդգրկվում պաշտոնական ամփոփագրերում: Ռազմական կորուստները գրանցվում են մեկ գրանցամատյանում, մասնավոր կապալառուների կորուստները՝ մեկ այլ, ինչը թույլ է տալիս վարչակազմին շահարկել վերջնական թվերը: Այս համակարգը թույլ է տալիս վերահսկել տեղեկատվական հոսքերը։
Իրանական հրթիռներ. «կարմիր գծի» բեկում
Հակամարտության առավել նշանակալի ռազմատեխնիկական իրադարձությունը Դիեգո Գարսիա ռազմակայանին հարվածելու փորձն էր՝ ամերիկյան-բրիտանական համատեղ օբյեկտ Հնդկական օվկիանոսում, որը գտնվում է իրանական սահմաններից մոտ 4000 կմ հեռավորության վրա:
The Wall Street Journal-ի տվյալներով՝ Իրանը երկու բալիստիկ հրթիռ է արձակել բազայի ուղղությամբ. մեկը վթարի է ենթարկվել թռիչքի ժամանակ, երկրորդը փորձել է որսալ ամերիկյան էսկադրային ականակիրը՝ SM-3 հրթիռի օգնությամբ, սակայն որսման արդյունքը մնում է անհայտ: Բրիտանական կառավարությունն ավելի ուշ հաստատել է արձակման փաստը, մինչդեռ Թեհրանը միջադեպը որակել է՝ որպես «կեղծ դրոշի ներքո գործողություն»:
Այս իրադարձությունը սկզբունքային նշանակություն ունի, քանի որ Իրանը տարիներ շարունակ հայտարարել էր իր բալիստիկ հրթիռների հեռահարության ինքնասահմանափակման մասին՝ 2000 կմ մակարդակի վրա: SIPRI-ն նշում է՝ դեռևս հանգուցյալ այաթոլլա Խամենեին էր հայտարարել այդ «առաստաղի» ներդրման մասին, սակայն դիտորդները վաղուց էին արձանագրել, որ Թեհրանն աշխատում է այն արագ հաղթահարելու տեխնոլոգիաների վրա:
Փոխադրողի դերի թեկնածու է համարվում «Խորրամշահր» հրթիռը, որը թեթև մարտագլխիկի և վառելիքի պաշարի մի մասի օգտագործման դեպքում կարող է ծածկել մինչև Դիեգո Գարսիա եղած հեռավորությունը: ISW-ի վերլուծաբաններն այս արձակումն անվանել են «Իրանի կողմից երբևէ ձեռնարկված ամենահեռավոր հրթիռային հարվածը»՝ ընդգծելով, որ այն «փոխում է պատկերացումներն իրանական հրթիռային ծրագրի, հատկապես այն սպառնալիքի մասին, որը կարող է ներկայացնել Եվրոպայի համար»: Իսրայելի գլխավոր շտաբի պետ Էյալ Զամիրը հայտարարել է. «Այդ հրթիռները նախատեսված չեն Իսրայելին հարվածելու համար։ Նրանց հեռահարությունը հասնում է եվրոպական մայրաքաղաքներ՝ Բեռլինը, Փարիզը և Հռոմը գտնվում են ուղղակի սպառնալիքի գոտում»։
Ընդ որում, ամերիկյան հետախուզությունը, 2025 թվականի գաղտնազերծված գնահատականի համաձայն, կարծում էր, որ Իրանին կպահանջվի մինչև 2035 թվականը՝ կենսունակ միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռ ստեղծելու համար: Ակնհայտ է՝ իրականությունն առաջ է անցել կանխատեսումներից։
Թրամփը 2026 թվականի ապրիլի 1-ին իր ելույթում միջադեպն օգտագործեց էսկալացիան հիմնավորելու համար՝ ասելով, որ իրանական հրթիռները «կարող են հասնել ԱՄՆ-ի, Եվրոպայի և աշխարհի շատ այլ տարածաշրջանների տարածք»: Սակայն, նշում են աղբյուրները, այդ պնդումները հաստատում չեն ստացել ամերիկյան հատուկ ծառայությունների կողմից, որոնք ապացույցներ չունեն, որ Իրանը միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռների (ICBM) ծրագիր է մշակում՝ ԱՄՆ-ին հարվածելու համար:
Այսպիսով, առկա է անջրպետ իրական սպառնալիքի (միջին հեռահարության հրթիռներ, որոնք կարող են խոցել տարածաշրջանում ԱՄՆ-ի բազաները) և հռետորական էսկալացիայի միջև, որն օգտագործվում է պատերազմի շարունակությունն արդարացնելու համար։
Միջնորդավորված պատերազմը և Սաուդյան Արաբիայի դերը
Հակամարտության բնույթի առանցքային փոփոխությունը դարձել է անցումն ամերիկա-իրանական ուղիղ առճակատումից դեպի պրոքսի ուժերին հարվածներ հասցնելը։ 2026 թվականի հուլիսի վերջին՝ ժամանակավոր հրադադարի շրջանում, Իրանը հրթիռային հարված հասցրեց Հորդանանում ամերիկյան ռազմակայանին, որից հետո ԱՄՆ-ը և Սաուդյան Արաբիան համատեղ հարձակվեցին Իրաքում «իրանամետ» կազմավորումների դիրքերի վրա։ Իրաքի «Փեշմերգա» կազմավորումների տվյալներով՝ այդ հարվածների հետևանքով զոհվել է առնվազն 20 մարդ, 32-ը՝ վիրավորվել: Թրամփը, մեկնաբանելով իրավիճակը, հայտարարել է, որ ԱՄՆ-ը «ջախջախիչ հարված» կհասցնի Իրանին, և չի բացառում հետագա հարձակումները նրա տարածաշրջանային դաշնակիցների վրա:
Այս դինամիկան սկզբունքորեն փոխում է հակամարտության կոնֆիգուրացիան։ Associated Press գործակալության տվյալներով՝ եթե առաջին փուլում Սաուդյան Արաբիան և ԱՄԷ-ն պաշտոնապես հեռու էին մնում ռազմական գործողություններից, ապա մինչև 2026 թվականի մարտը նրանք սկսեցին «մասնավոր կերպով» դրդել Վաշինգտոնին շարունակել պատերազմը, իսկ Աբու Դաբին «ակտիվորեն առաջ էր տանում» ցամաքային գործողության գաղափարը:
Հուլիսին Էր Ռիադի մասնակցությունը ռազմական գործողություններին հրապարակային էր դարձել. Սաուդյան Արաբիայի ռազմաօդային ուժերն ամերիկյան զորքերի հետ համատեղ հարվածներ էին հասցնում իրաքյան կազմավորումներին:
«Միջազգային խնդիրների» ինստիտուտի չինացի վերլուծաբան Լի Զիքսինը նշում է, որ «պրոքսի պատերազմի կափարիչը պոկվել է». եթե նախկինում Սաուդյան Արաբիան գոնե հրապարակային մակարդակով չեզոքություն էր պահպանում, ապա այժմ այն դարձել է «մարտական գործողությունների ուղղակի մասնակից»:
Սա ոչ միայն ընդլայնում է հակամարտության աշխարհագրությունը, այլև նախադրյալներ է ստեղծում լիարժեք տարածաշրջանային պատերազմի համար, որում իրանամետ ուժերը՝ Եմենի հութիներից մինչև Լիբանանի «Հըզբոլլահ», համակարգված կգործեն ընդդեմ ԱՄՆ-սաուդյան կոալիցիայի:
ԱՄՆ ներքին քաղաքականություն. Պատերազմը՝ որպես ընտրական խնդիր
Իրանի հետ հակամարտությունը գնալով ավելի թունավոր թեմա է դառնում ամերիկացի քաղաքական գործիչների համար, հատկապես՝ 2026 թվականի նոյեմբերին կայանալիք միջանկյալ ընտրությունների նախաշեմին:
Սենատը երկու անգամ մերժել է ռազմական լիազորությունների մասին բանաձևերը, որոնք կսահմանափակեին Թրամփի՝ հետագա էսկալացիայի իրավունքը. առաջին անգամ՝ 53-47 ձայների հարաբերակցությամբ, երկրորդ անգամ՝ ընթացակարգային քվեարկության ժամանակ:
2026 թվականի սեպտեմբերին յոթ հանրապետականներ՝ ներառյալ Այովայի տատանվող շրջանների ներկայացուցիչները, քվեարկեցին պատերազմը դադարեցնելու բանաձևի օգտին, ինչը նախագահի ռազմական լիազորություններն օրինականորեն սահմանափակելու երրորդ փորձն էր: Հասարակական կարծիքի հարցումներն արձանագրում են աճող դժգոհություն։ Ամերիկացիների 59%-ը կարծում է, որ Իրանի դեմ ռազմական հարվածները «շատ հեռուն են գնացել», իսկ 45%-ը «չափազանց» կամ «շատ» մտահոգված է առաջիկա ամիսներին բենզինի գների աճով, ասվում է AP-NORC-ի ուսումնասիրության մեջ:
Վարչակազմի համար, որը խաղադրույք է կատարում «մատչելիության» վրա՝ որպես հիմնական տնտեսական թեզ, դա ստեղծում է վտանգավոր քաղաքական պարադոքս. պատերազմը, որը նախատեսված էր՝ որպես ուժի ցուցադրում, վերածվում է ընտրական խոցելիության գործոնի:
Տնտեսական հետևանքներ. նավթային ցնցում և լճացման սպառնալիք
Հակամարտության տնտեսական հետևանքները շատ ավելին են, քան միայն ռազմական ծախսերը: Morgan Stanley-ի գնահատմամբ՝ պատերազմի հետևանքով առաջացած նավթային ցնցումն «ազդում է գնաճի, տոկոսադրույքների և ռիսկային ակտիվների վրա», և միջանկյալ ընտրությունների արդյունքը կարող է կախված լինել այն բանից, թե որքան երկար կպահպանվեն նավթի բարձր գները: Fitch Ratings-ն իր «անբարենպաստ սցենարում» նավթի միջին գինը 2026 թվականի երկրորդ եռամսյակում կանխատեսում էր մեկ բարելի դիմաց 128 դոլար, իսկ տարվա արդյունքներով՝ 100 դոլար:
2026 թվականի ապրիլին՝ պատերազմի սկսվելուց ութ շաբաթ անց, ԱՄՆ-ում բենզինի մանրածախ գները գերազանցել էին 4 դոլարը մեկ գալոնի դիմաց, իսկ գնաճը հասել էր գրեթե երկու տարվա առավելագույն ցուցանիշին։
Goldman Sachs-ը նվազեցրել է ամերիկյան տնտեսության աճի կանխատեսումը 0,2 տոկոսային կետով, իսկ Ուորթոնի բիզնես դպրոցի պրոֆեսոր Մուհամեդ էլ Էրիանը ռեցեսիայի հավանականությունը գնահատել է 35 տոկոս՝ հակամարտության սկսվելուց առաջ եղած 25 տոկոսի դիմաց: Որոշ վերլուծաբաններ զուգահեռներ են անցկացնում 1970-ականների նավթային ճգնաժամի հետ՝ նախազգուշացնելով ստագֆլյացիոն (լճացման) մղձավանջի ռիսկի մասին:
Դիվանագիտական փակուղի
Չնայած 2026 թվականի ապրիլի 8-ին ձեռք բերված պաշտոնական հրադադարին՝ բանակցային գործընթացը մտել է փակուղի։
Իրանական 14-կետանոց ծրագիրը նախատեսում է հակամարտության անհապաղ դադարեցում բոլոր ճակատներում, հարձակման չդիմելու երաշխիքներ և պատժամիջոցների վերացում: Վաշինգտոնն իր հերթին՝ պնդում է՝ իրանական միջուկային ծրագիրը ներառվի օրակարգում, ինչը Թեհրանը կտրականապես մերժում է:
Միջնորդի դեր ստանձնած Պակիստանի ջանքերը դեռ չեն հանգեցրել բեկման. ապրիլի 11-12-ին Իսլամաբադում բանակցությունների միակ փուլն ավարտվել է առանց համաձայնության:
Հատկանշական է, որ նույնիսկ պաշտոնական հրադադարի ժամանակաշրջանում երկու կողմերն էլ շարունակում են հարվածներ հասցնել. Իրանը՝ Հորդանանում ամերիկյան բազաներին, ԱՄՆ-ը և Սաուդյան Արաբիան՝ իրաքյան պրոքսի ուժերին։ Սա վկայում է այն մասին, որ հրադադարը գոյություն ունի միայն թղթի վրա, իսկ հակամարտության իրական դինամիկան որոշվում է էսկալացիայի, այլ ոչ թե դիվանագիտության տրամաբանությամբ։
Ռազմավարական փակուղի
2026 թվականի ամերիկա-իրանական հակամարտությունը (կազմակերպված Իսրայելի կողմից, որն ԱՄՆ-ին ներքաշեց պատերազմի մեջ, իսկ ինքը մի կողմ քաշվեց) ցույց է տալիս էսկալացիայի դասական ծուղակը. յուրաքանչյուր կողմ ներքաշվում է մի պատերազմի մեջ, որում չի կարող հաղթել, բայց և չի կարող պարտվել՝ առանց իր ներքին իրավիճակի համար աղետալի հետևանքների։
ԱՄՆ-ը, ծախսելով 43,6 միլիարդ դոլար և կորցնելով առնվազն 22 զինծառայող, չի հասել հայտարարված նպատակներից և ոչ մեկին՝ ոչ Թեհրանում վարչակարգի փոփոխությանը, ոչ իրանական հրթիռային ծրագրի ոչնչացմանը, և ոչ էլ տարածաշրջանի կայունացմանը:
Իրանը, ցուցադրելով 4000 կմ հեռավորության վրա հարվածներ հասցնելու ունակությունը, ցույց տվեց, որ իր ռազմական ներուժը թերագնահատված է, բայց միևնույն ժամանակ նրա տնտեսությունը գտնվում է կոլապսին մոտ վիճակում, իսկ պրոքսի ուժերը ծանր կորուստներ են կրում:
Իրավիճակի առավել մտահոգիչ կողմը Սաուդյան Արաբիայի և Պարսից ծոցի այլ երկրների ներգրավումն է իրանամետ ուժերի դեմ ուղղակի ռազմական գործողություններում:
Սա ռազմական հակամարտությունը վերածում է բազմաբևեռ տարածաշրջանային պատերազմի, որտեղ ռազմաճակատի գծերը լղոզվում են, իսկ դիվանագիտական կարգավորման հնարավորություններն օրեցօր կրճատվում են: Փորձագետները նշում են․ «պրոքսի պատերազմի կափարիչը պոկվել է», և այժմ կողմերից ոչ մեկն ամբողջությամբ չի վերահսկում էսկալացիան:
Հարցը, թե արդյոք Վաշինգտոնին և Թեհրանին կհաջողվի՞ դուրս գալ այդ ծուղակից, որի մեջ նրանց ներքաշել է Իսրայելը, մինչև այն կլանի ամբողջ տարածաշրջանը, մնում է բաց: Դրա պատասխանից է կախված ոչ միայն Մերձավոր Արևելքի ճակատագիրը, այլև էներգետիկ շուկաների և համաշխարհային տնտեսության գլոբալ կայունությունը։
«ԿՈՎԿԱՍ» ԿԵՆՏՐՈՆ
kavkazcenter.com
Թարգմանությունը՝ Ժաննա Ավետիսյանի
—
Հայաստանը պետք է զինվի պաշտպանվելու համար. մեր բանակը Պաշտպանության նախարարու
Սեպտեմբեր 24, 2026
«Օգոստոսի 8-ից սկսած ընդհանրապես որևէ վտանգ չեմ տեսնում, չեմ ուզում կապել ռազմաբազայի գործոնը Թուրքիայի հետ»,- այսօր Կառավարության նիստից հետո լրագրողներին ասաց ՀՀ ԱԽ քարտուղար Ալեն Սիմոնյանը՝ պատասխանելով այն հարցին, թե հայ-թուրքական հարաբերությունների մոտ ապագայում խոստացված կարգավորումն արդյո՞ք ինքնաբերաբար չի նշանակում ռուսական ռազմաբազայի դուրսբերում։
Սիմոնյանը նաև պնդեց` չգիտի՝ արդյոք եթե դա (սահմանի բացում, հարաբերությունների կարգավորում) տեղի չունենար, ռուսական ռազմաբազայի ներկայությունը ՀՀ անվտանգության համար անհրաժե՞շտ է, թե՞ ոչ։
«Կա կարծիք, թե ընդհակառակը՝ դա վտանգ էր, մենք տենց գործիչներ էլ ունենք։ Ես չեմ կարծում, որ մեկը մյուսի հետ պետք է կապել»,- պնդեց նա։
ԵՊՀ միջազգային հարաբերությունների և դիվանագիտության ամբիոնի դոցենտ, միջազգայնագետ Նուբար Չալըմյանի խոսքով՝ առհասարակ հայ-թուրքական հարաբերություններում վերջին 35 տարիների ընթացքում շատ փոփոխություններ են տեղի ունեցել։
«Սկզբնական շրջանում՝ ՀՀ առաջին նախագահի օրոք, մերձեցման միտումներ են նկատվել, Երկրորդ և Երրորդ նախագահների օրոք այդպես չի եղել, քանի որ Հայաստանում կար քաղաքական ուժ, որը դեմ էր այդ հարաբերությունների սերտացմանը, քանի դեռ Թուրքիան չի ճանաչում Հայոց ցեղասպանությունը։
Իսկ Թուրքիան Հայաստանի հետ հարաբերությունների զարգացումն ի սկզբանե պայմանավորում էր միայն Արցախի հարցի լուծման հետ»,- 168.am–ի հետ զրույցում ասաց Նուբար Չալըմյանը՝ պատասխանելով հարցին, թե արդյո՞ք Թուրքիայից Հայաստանին վտանգներ չեն սպառնում։
Միջազգայնագետը հիշեցրեց՝ 2023 թվականից հետո, երբ Արցախն ամբողջությամբ անցավ Ադրբեջանի վերահսկողության տակ, Թուրքիան արդեն եկել է այն եզրակացության, որ Հայաստանի համար այլևս Արցախի հարց գոյություն չունի։ Այս ամենը Թուրքիան փաստում է այն հայտարարություններով, որոնցով հանդես է գալիս Նիկոլ Փաշինյանը, որ Արցախի հարցը փակված է, և այլն։
«Սա կարևոր հանգամանք է Հայաստանի հետ Թուրքիայի հարաբերությունների առաջիկա զարգացման համար։
Իհարկե, 35 տարիների ընթացքում և մինչև այս պահն էլ Թուրքիան Հայաստանի հետ հարաբերությունները պայմանավորում է Ադրբեջանի հետ ՀՀ-ի ունեցած հարաբերություններով։ Նախորդ տարի օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում Հայաստանն ու Ադրբեջանը նախնական համաձայնության եկան և գրավոր հայտարարություն ստորագրեցին երկու երկրների ղեկավարները, անշուշտ պատերազմի վտանգը չեզոքացավ՝ Թուրքիան հենց սրան էր սպասում։
Այսօր Թուրքիան մանրադիտակով նայում է Հայաստանի ներքին ու արտաքին քաղաքականությունը, հատկապես՝ Հայաստանի տարածաշրջանային քաղաքականությունը, և գտնում է, որ Հայաստանի հետ հարաբերությունները պետք է զարգացնել»,- հավելեց Նուբար Չալըմյանը։
Նրա դիտարկմամբ՝ այսօր բոլորն էլ գիտեն, որ Թուրքիան համարվում է Ադրբեջանի մեծ հայրը և զորավիգ է նրա բոլոր գործողություններին։
Նա հիշեցրեց արևելյան հայտնի ասացվածքը՝ «Շանը սիրիր, բայց ճիպոտը ձեռքիդ պահիր», և նկատեց՝ թեկուզ Ադրբեջանի հետ հարաբերությունները կարգավորում են, բայց սա չի նշանակում, որ Հայաստանը պետք է ձեռքները ծալած նստի։ Հայաստանը մեծ ֆինանսներ պետք է ներդնի զինվելու համար։
«Նկատի ունեմ՝ պետք է զինվի պաշտպանվելու համար, մեր բանակը Պաշտպանության նախարարություն է կոչվում, այլ ոչ թե մի քանի երկրների նման՝ ռազմական նախարարություն»,- նշեց նա։
Հարցին՝ եթե Ադրբեջանն ագրեսիայի դիմի ՀՀ-ի նկատմամբ, այդ ժամանակ Թուրքիայից որևէ սպառնալիք չի՞ լինելու ուղղված Հայաստանին, Նուբար Չալըմյանը պատասխանեց՝ թուրք-ադրբեջանական հարաբերությունները եղբայրական հարաբերություններ են, հետևաբար՝ Թուրքիան, ուզի թե ոչ, կանգնելու է Ադրբեջանի կողքին։
«Նրանց դաշնակցային հարաբերություններն ակնհայտ են։ Ադրբեջանը կարծես թե ավարտել է ՀՀ-ին ներկայացված պահանջները։ Ադրբեջանը Թուրքիայի հետ միասին շատ լավ գիտի, որ Հայաստանը որևէ նկրտում չունի Ադրբեջանի նկատմամբ։ Նաև պրոպագանդիստական աշխատանքներն է դադարեցրել Թուրքիայի նկատմամբ, այսքանից հետո ինչո՞ւ պետք է Թուրքիան հարձակվի Հայաստանի վրա, նաև քանի դեռ ԱՄՆ-ի կնքահայրությամբ ամեն ինչ արվելու է, որպեսզի նման կոնֆլիկտներ չլինեն տարածաշրջանում։ Սակայն սա մեզ չպետք է հանգստացնի, թեկուզ այդ խաղաղությունը հարցի մի կողմն է, հարցի մյուս կողմն այն է, որ մենք անընդհատ պետք է զինվենք, որպեզի ցանկացած անակնկալի դեպքում կարողանանք դիմագրավել»,- ընդգծեց Նուբար Չալըմյանը։
—
Դա կարող է Հայաստանը վերածել մարտադաշտի և չափազանց կործանարար լինել Հայաստանի
Սեպտեմբեր 24, 2026
168TV-ի «Դիպլոմատ» հաղորդման հյուրն Իրանի Քաղաքական և միջազգային հետազոտությունների ինստիտուտի գլխավոր տնօրեն Ալիռեզա Խոդա Ղոլիփուրն է:
– Պարոն Ղոլիփուր, Իրանը հետևողականորեն դեմ է արտահայտվում արտատարածաշրջանային ուժերի ներկայությանը տարածաշրջանում: Այնուամենայնիվ, այստեղ՝ Հայաստանում, մենք տեսնում ենք ԵՄ դիտորդական ընդլայնված առաքելություն և ամերիկյան բազմաթիվ ծրագրեր: Ինչպե՞ս է Իրանն ընկալում այս իրավիճակը:
– Գիտե՞ք, Իրանն ինքնին հարաբերություններ և գործընկերություն ունի ԵՄ-ի, եվրոպական երկրների հետ, սակայն մեր սահմանի երկրներում մեր հակառակորդների ներկայությունը մտահոգության տեղիք է տալիս Իրանին և այն հիմնված է այն սպառնալիքների ընկալման վրա, որոնք Իրանն ունեցել է վերջին մի քանի տասնամյակների ընթացքում: Դա նույնիսկ ամրապնդվել է Իրանի դեմ այս նոր ագրեսիաներից հետո: Եվ կարծում եմ՝ սպառնալիքների այս ընկալումը լիովին հասկանալի է մեր հարևանների, այդ թվում՝ Երևանում մեր ընկերների համար: Նրանք նույնպես պետք է հաշվի առնեն Իրանի անվտանգային մտահոգությունները: Նկատի ունեմ՝ պետք է հաշվի առնվեն տարածաշրջանային երկրների զարգացման հավասարակշռությունը և մյուս տարածաշրջանային երկրների անվտանգային մտահոգությունները:
Արտատարածաշրջանային ուժերի ներկայությունը նորմալ է, եթե այն ուղղված չէ այլ տարածաշրջանային երկրների դեմ: Եվ այն, ինչի վրա մենք շեշտը դնում ենք, իրականում ուղղված է տարածաշրջանային երկրների վրա արտատարածաշրջանային ուժերի գերիշխանության դեմ: Եթե այդ գերիշխանությունը չկա, եթե դա միայն գեոտնտեսական նկրտումների, գեոտնտեսական օրակարգի շուրջ գործընկերություն է, այո՛, դա նորմալ է, բայց, դժբախտաբար, այսօր մենք ականատես ենք լինում, որ նրանք հետապնդում են այլ օրակարգ՝ փաստացի չարամիտ օրակարգ՝ ընդդեմ Իրանի և որոշ այլ երկրների: Ինչպես արդեն ասացի, հարևանները չպետք է թույլ տան, որ իրենց տարածքը վերածվի տարբեր ուժերի բախման մարտադաշտի:
– Տեսնո՞ւմ եք արդյոք լուրջ վտանգ, որ Հայաստանը, անկախ իր հայտարարված մտադրություններից, դառնա հակաիրանական հարթակ:
– Կարծում եմ՝ ոչ, գիտեք, որովհետև մենք սերում ենք նույն քաղաքակրթությունից, մենք ունենք և վայելում ենք այնքան շատ ընդհանուր մշակութային, քաղաքակրթական հիմքեր: Հետևաբար՝ այն, ինչ մենք տեսնում ենք երկու ազգերի միջև, և այն, ինչ տեսնում ենք Իրանի ու Հայաստանի ժողովուրդների միջև, շատ խորը բարեկամություն է, որին այլ արտաքին ուժեր չեն կարող վնասել: Եվ սովորաբար կառավարությունները հետապնդում են իրենց սեփական ազգերի ամբիցիաները, այնպես որ, ես որևէ հավանականություն չեմ տեսնում, որ մեր երկկողմ, մեր բարեկամական ու եղբայրական երկկողմ հարաբերությունները կարող են թուլանալ:
– Պարոն Ղոլիփուր, Թեհրանն անընդհատ հայտարարում է, որ տարածաշրջանում ցանկացած միջանցքային տրամաբանություն կամ աշխարհաքաղաքական փոփոխություն անընդունելի է: Սակայն մենք լսում և տեսնում ենք Ադրբեջանի հայտարարությունները «Զանգեզուրի միջանցքի» մասին, և մենք տեսնում ենք, որ հայկական իշխանությունները շատ ակտիվորեն զարգացնում են ԱՄՆ-ի հետ համագործակցությունը TRIPP նախագծի շուրջ: Ի՞նչ եք մտածում TRIPP-ի, այս նախագծի շուրջ Իրանի դիրքորոշման և այս նախագծի շուրջ Երևանի ու Թեհրանի համագործակցության մասին:
– Գիտեք, կապակցվածության նախագծերը շատ կարևոր են: Իրանի մեծ ռազմավարությունն ամբողջ տարածաշրջանի նկատմամբ հիմնված է տարածաշրջանում զարգացման և անվտանգության խթանման վրա: Մենք հավատում ենք, որ անվտանգությունը զարգացման հիմքն է, և առանց զարգացման հնարավոր չէ պահպանել անվտանգությունը: Հետևաբար, շատ կարևոր է հասկանալ Իրանի այս մեծ ռազմավարության հիմքը: Մենք հավատում ենք, որ տարածաշրջանային կապակցվածությունը կարող է զարգացում բերել, և դա անհրաժեշտ է տարածաշրջանին: Բայց այն, ինչի վրա մենք շեշտը դնում ենք, փոխլրացումն է, այլ ոչ թե մեկ կապակցվածության նախագծի բացառիկությունն ու մենաշնորհը:
Մենք հավատում ենք, որ տարածաշրջանային երկրների միջև տասնամյակներ շարունակ, որոշների դեպքում՝ նույնիսկ դարեր շարունակ, եղել են բազմաթիվ կապեր, և դրանք պետք է մնան ու շարունակեն խաղալ իրենց դերը: Բայց եթե այս նոր TRIPP-ը կամ, ինչպես որ այն կոչվում է, այսպես կոչված՝ Զանգեզուրը կամ, ինչևէ, միտված է միայն տարածաշրջանի առավել զարգացման ու բարգավաճման հնարավորության ավելացմանը, դա նորմալ է: Մենք չենք առարկում նման նախագծերի տնտեսական հետևանքների դեմ: Բայց այն, ինչ մեզ մտահոգում է, դրա վնասակար կողմն է, որոշ այլ, որոշ ուլտրատարածաշրջանային դերակատարների նկրտումները՝ տարածաշրջանի հավասարումներից բացառելու Իրանին, ինչն ընդհանրապես ընդունելի չէ Իրանի համար:
– Օրեր առաջ հեղինակավոր The Hill ամսագրում մի հոդված կար, որտեղ ամերիկացի փորձագետը վերլուծում էր իրավիճակը մեր տարածաշրջանում և TRIPP նախագիծը նկարագրում՝ որպես Թրամփի ձեռքում խաղաքարտ՝ ընդդեմ Իրանի: Ի՞նչ եք մտածում այս մասին:
– Սա հենց այն մտահոգությունն է, որի մասին խոսում է Իրանը: Իհարկե, մեզ մի քանի անգամ հավաստիացրել են Երևանում մեր գործընկերներն ու ընկերները և Հայաստանի կառավարությունը, որ այն ուղղված չէ Իրանի դեմ, և, որ նրանք թույլ չեն տա, որ հայկական տարածքն օգտագործվի որևէ երրորդ կողմի, որևէ հարևանի դեմ որևէ երրորդ կողմի կողմից: Սա, անշուշտ, հարգանքի է արժանի, և մենք վստահում ենք Երևանում մեր գործընկերներին ու ընկերներին, բայց կարծում եմ՝ այդ վերլուծության մեջ կան որոշակի իրողություններ: Մենք ունենք բազմաթիվ ցուցիչներ, որ դա տեղի է ունենում: Տարիներ շարունակ նրանք փորձել են բացառել Իրանին բոլոր կապակցվածության նախագծերից, և նրանք փորձել են շրջանցել Իրանին տարբեր նախագծերում: Հետևաբար՝ սա հիմնավոր մտահոգություն է Իրանի համար, որ այն կարող է օգտագործվել որպես պատրվակ, որպես նախագիծ՝ Իրանին կրկին շրջանցելու համար, և դա բոլորովին ընդունելի չէ Իրանի համար:
– Ի՞նչ եք կարծում, Իրանը ստացե՞լ է երաշխիքներ հայկական իշխանություններից:
– Իհարկե, մենք այդ երաշխիքի կարիքն ունենք հայկական կառավարությունից: Նրանք միշտ կրկնել են, որ մենք շուտով մեր երկկողմ հարաբերությունները ռազմավարական գործընկերության մակարդակի բարձրացնելու շեմին ենք: Մենք շատ լավ և բարեկամական հարաբերություններ ունենք Հայաստանի կառավարության հետ: Մենք սերտ կապի մեջ ենք և լսում ենք միմյանց: Մենք հասկանում ենք նրանց, նրանք հասկանում են մեզ: Միևնույն ժամանակ, Իրանում, ինչպես նաև որոշ այլ տարածաշրջանային դերակատարների մոտ կան մտահոգություններ, որ սա կարող է օգտագործվել նրանց դեմ այս տարածաշրջանում: Ես կարծում եմ, ինչպես արդեն ասացի, պետք է հաշվի առնվի տարածաշրջանային երկրների զարգացման հավասարակշռությունը և մյուս տարածաշրջանային երկրների անվտանգային մտահոգությունները:
Մանրամասները՝ 168TV-ի տեսանյութում:
—
168: Ուժայիններով գրոհելու են. ՉՊԵՏՔ Է թույլ տանք՝ հասնեն Մայր Աթոռի պատերին.
Սեպտեմբեր 24, 2026
«Պրեսսինգ» հաղորդաշարի եթերում Սաթիկ Սեյրանյանի հյուրը «Դեմոկրատական այլընտրանք» կուսակցության նախագահ, քաղաքագետ Սուրեն Սուրենյանցն է:
Հարցազրույցի հիմնական թեզերը՝ ստորև.
- Արգամ Աբրահամյանի վերաբերյալ Քննչական կոմիտեի հաղորդումը երկու բանի համար էր գրված՝ որպեսզի Նիկոլ Փաշինյանի հոգին փառավորվի, և, որ Գագիկ Ծառուկյանին հոգեբանական կտտանքների ենթարկեն: Էս իշխանության գլխավոր զենքը տեղեկատվական պատերազմն է:
- Եթե Նիկոլ Փաշինյանը կարծում է, որ Ջերմուկում Ալիևը բարբարոսություն է արել, իսկ Ռուսաստանն էլ անտարբեր է եղել, բա մի շաբաթ առաջ Գերմանիայում Հեսսեյան Խաղաղության մրցանակը (Hessischer Friedenspreis) ստանալիս ո՞նց էր շնորհակալություն հայտնում այդ նույն Ալիևին ու ասում՝ էդ մրցանակը Ալիևին էլ պիտի տային: Կամ, եթե դու ուզում ես՝ դաշնակիցներդ քեզ օգնեն, նախ դու քո երկրում ռազմական դրություն հայտարարեիր, երբ հարձակվում էին երկրիդ վրա: Դու ի՞նչ գիտեիր՝ Ալիևը Ջերմուկի շրջակայքով կսահմանափակվեր…
- Նիկոլ Փաշինյանին կառաջարկեմ մի հարցի պատասխանել՝ ի՞նչ էին խոսել ինքը, Ալիևն ու Միշելը 2022թ. օգոստոսի 31-ին, որ դրանից ընդամենը 2 շաբաթ հետո տեղի ունեցան Ջերմուկի դեպքերը, դրանից մի ամիս չանցած էլ ստորագրվեց Պրահայի հայտարարությունը: Կարո՞ղ է Հայաստանի ստրատեգիական կուրսի փոփոխության մասին են խոսել (իսկ մինչ այդ հանդիպումն էլ Փաշինյանն Էրդողանի հետ էր դեմ առ դեմ առաջին անգամ հանդիպել, ի՞նչ էին պայմանավորվել,- հեղ.): Ես կասկած ունեմ, որ դա կազմակերպված սադրանք է եղել, որի պլանավորմանը մասնակցել է Նիկոլ Փաշինյանը, որպեսզի պատրվակներ ստեղծեն Հայաստանի ստրատեգիական կուրսը փոխելու կամ Ռուսաստանի ազդեցությունը փոխելու համար: Հերի՛ք է մեր հասարակության ուղեղը լվանան:
- ԹՐԻՓՓ-ն Ադրբեջանի և ԱՄՆ-ի համաձայնությունն է, որում Հայաստանն ընդամենն օբյեկտ է:
- Միայն Ռուսաստանի միջնորդության շնորհիվ էր հնարավոր խուսափել անկլավ-էքսկլավ թեմաներից, որովհետև այդ քարտեզներն իրենց մոտ՝ Ռուսաստանի Գլխավոր շտաբում կային: Նաև դրա համար եմ ես պաշտպանել Նոյեմբերի 9-ի համաձայնագիրը: Եթե երկրում նորմալ իշխանություն լիներ, կօգտվեր թե՛ դրանից, թե՛ ԵԱՀԿ առաջարկներից, ու ամեն ինչ կմնար այնպես, ինչպես կա: Նիկոլ Փաշինյանն ամեն օր բռնաբարում է մարդկանց ինտելեկտը: Ասում է՝ ես Քյարքիի մասին եմ խոսում, Տիգրանաշենի մասին չեմ խոսում: Կարող է ասես՝ ցույց տուր Տիգրանաշենի տեղը, տանի իր կառավարական ամառանոցում մի տեղ ցույց տա, ասի՝ այստեղ է:
Հիշեցնենք. ԵԱՀԿ-ն հետխորհրդային տարածքի պետությունների սահմանագծման համար դեռևս 2017թ. ծավալուն փաստաթուղթ է ընդունել. 200-ից ավելի էջից բաղկացած փաստաթուղթը կոչվում է «Պետական սահմանի սահմանազատում, սահմանագծում. հրատապ հարցեր և լուծումներ»: ԵԱՀԿ-ն քանիցս շեշտել է, որ այդ գործընթացը պետք է իրականացվի բացառապես խաղաղ ճանապարհով, դիվանագիտական երկխոսության և երկկողմ համաձայնությունների հիման վրա։ Թեև ԵԱՀԿ-ն և միջազգային այլ կառույցներն առաջարկել են իրենց փորձագիտական աջակցությունը, Փաշինյանը և Ալիևը որոշել են, որ գործնական սահմանազատումը պետք է ընթանա առանց ուղղակի միջնորդների՝ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև ստեղծված հատուկ երկկողմ սահմանազատման հանձնաժողովների շրջանակներում։ Արդյունքում, Հայաստանը միայն տարածքներ է հանձնում Ադրբեջանին…
- Պուտինն ու Փաշինյանը կոնսենսուս ունեն մի հարցում՝ որ ռազմավարական հին դաշնակցային մոդելն այսօր չի գործում: Լուծումներ երկու կողմերն էլ չունեն, հասել են այնպիսի կետի, որ հետնահանջ չեն կարող անել: Եթե Փաշինյանն ուզենար թուլացնել լարվածությունը, նա մի նոր օրենք կընդուներ, որով կչեղարկվեր 2025թ. սեպտեմբերին ՔՊ-ի կողմից ընդունված ԵՄ անդամակցության մեկնարկի մասին օրենքը: Բայց Փաշինյանը դրան կգնա միայն մի դեպքում, երբ այլևս տապալված վիճակում կլինի, ու նա այլ ելք չի ունենա: Նիկոլ Փաշինյանը զգուշանում է, և ես հավանական եմ համարում, որ նա կարող է թիմին հրահանգել թուլացնել ՌԴ-ի հանդեպ քննադատությունը:
- Վերջին 10 օրերին Բաքվի հռետորաբանությունը շատ վտանգավոր առումով փոխվել է: Այսօր էլ հայտնի դարձավ, որ Բաքվի քաղաքացիական քիլլերների այցն է հետաձգվում Հայաստան: Դա նշանակում է՝ հայ-ադրբեջանական հարաբերություններում պրոբլեմ կա: Դադիվանք-Գանձասարի պատմությունն էլ, Ինտերպոլ դիմելն էլ պատահական չեն: Ես կարծում եմ՝ Ադրբեջանը պահանջների կատարման դեդլայնը կրճատել է: Եթե Իրանի շուրջ անկայունությունը վերանա, նոր հաշիվ Հայաստանին Ադրբեջանը ներկայացնել չի կարող: Դրա համար է նա արագացնում:
- Եթե Հայաստանում լիներ պատասխանատու իշխանություն, Իրանի շուրջ տեղի ունեցող զարգացումները նվեր պիտի լինեին իր համար: Քանի՞ անգամ Իրանի դեսպանը պիտի հայտարարի, որ Հայաստանի վերաբերյալ կարմիր գծեր կան: Ի տարբերություն Հայաստանի իշխանության, Բաքվում և Անկարայում շատ լավ հասկանում են՝ ինչ է ասում Իրանը, և դրա համար ճնշում են Փաշինյանին:
- Բոլոր ռիչագները՝ ԹՐԻՓՓ-ից մինչև գազ, թշնամուդ տալով, դու ոչ մի Եվրոպա էլ չես գնում: Մեդիատեռորի ենթարկված մեր խեղճ հանրությունը տեղյակ էլ չէ, որ Կոպենհագենյան հռչակագիրը ԵՄ-ին միանալու հնարավորություն ընձեռում է, եթե տվյալ երկիրը Եվրամիության հետ ունի ծովային կամ ցամաքային սահման: Ո՞ր սահմանով ես Եվրոպա գնալու: Պարզ է, որ Նիկոլ Փաշինյանը ռուսական անվտանգության հովանոցը ցանկանում է փոխարինել թուրքական անվտանգության հովանոցով: Նիկոլ Փաշինյանի տրամաբանությամբ մեր արևն արդեն ոչ թե Մոսկվայից է բացվելու, այլ Անկարայից, իսկ Անկարայից էլ մեզ ասում են՝ դուք շատ փոքր եք, ձեր արևը կարող է բացվել Բաքվից:
- Հանրապետության հրապարակում սրանց կազմակերպած միջոցառմանը հետևելով՝ ինձ մոտ այնպիսի տպավորություն էր, որ Սեպտեմբերի 21-ի նվիրական տոնը մենք տոնում ենք վերջին անգամ…
- Սասուն Միքայելյանի բերանից թռավ, իհարկե, նա չի հասկացել՝ ինչ է ասում, բայց պետական սահմանի մասին նրա ասածը ոչ մի կապ չունի իրականության հետ: Մենք ունենք պետական սահման, բայց Նիկոլ Փաշինյանի քաղաքականությունը կարող է հանգեցնել նրան, որ մեր Հանրապետությունը դելեգիտիմացվի, ու էդ դեպքում, այո, մենք պետական սահման չենք ունենա: Սա է Թուրքիայի ու Ադրբեջանի երազանքը: Սա հակապետականության գագաթնակետն է:
- Հիմա Ալեն Սիմոնյանը խոսում է ադրբեջանական գազ բերելու մասին: Մի որոշ ժամանակ կտան, հետո Ադրբեջանը կամ Թուրքիան պահանջ կդնեն թուրքերենը երկրորդ պետական լեզու ճանաչել: Չես անի՝ գազն ընդհանրապես կփակեն:
- ՔՊ-ի մասնակցությունն ընտրություններին կարող էր չեղարկվել հենց այն հիմքով, որ նրա ծրագրում եկեղեցու վերաբերյալ հակասահմանադրական դրույթ կար, որը հետո դարձավ կառավարության ծրագրի մաս: Ալեն Սիմոնյանը տգիտություն է ասում: Կառավարման մանդատը տարածվում է այն մարմինների վրա, որոնք իրեն ենթակա են: Թե չէ՝ նույն հաջողությամբ կարող են ասել՝ մանդատ եմ ստացել, հաղթել եմ, ուրեմն Հայաստանի Հանրապետությունը լուծարում եմ: Եկեղեցու վերաբերյալ ինչ հոդված էլ լինի, Սահմանադրության 17-րդ հոդվածին չի կարող հակասել: Ինչևէ, ծրագիրը կա: Կանգնած ենք շատ վտանգավոր հանգրվանի առաջ: Ֆեյքերի ՊՈԱԿ-ի կողմից կազմած հակաեկեղեցական այդ խայտառակ զեկույցի հիման վրա ԱԺ-ում շատ արագ քննիչ հանձնաժողով են ստեղծելու, դրա հիման վրա օրենք են փոխելու, ընդունելու են ֆեյք օրենք, ինչի հիման վրա ուժայինները, բարաթը ձեռքներին, գրոհելու են Մայր Աթոռի ու Վեհափառի դեմ:
- Գուցե կոպիտ հնչի, բայց ասեմ՝ Նիկոլին հաջողվել է մասամբ կռտել մեր հասարակությանը: Նիկոլը բաց բաժնետիրական ընկերություն է (ԲԲԸ), որտեղ փայ ունեն ԱՄՆ-ը, Եվրամիությունը, Իսրայելը, Մեծ Բրիտանիան, Ադրբեջանը և Թուրքիան: Հիմա այս ԲԲԸ-ն ահագին հաջողել է կռտել մեր պետության հիմքերը: Եվ այդ պարագայում ես չեմ համարձակվի մտածել, որ Նիկոլը ձախողելու է…
- Նիկոլ Փաշինյանն Ադրբեջանի սրտի կառավարիչն է: Պիտի փայփայեին նրան, բայց այսօր արդեն ստորացնում են: Բաքվում իշխանական աթոռներին նստածներն այնքան վստահ են, որ մեր իմունային համակարգը շատ ցածր մակարդակի վրա է գտնվում, որ ոչ մի բանից չեն խորշում:
- Բաքվում մեր պատանդները վճռական միայնակի գիտակցության մեջ են մտել, հույս չեն դնում իշխանության վրա, և յուրաքանչյուրը դժնդակ պայմաններում միայնակ է պայքարում:
- Ժողովուրդ, հիմա մեր քաղաքակրթական պայքարը Բաղրամյան պողոտայում կամ Երևանի կառավարության շենքի մոտ պիտի տանենք: Եթե այն թողեցինք Մայր Աթոռի պատերի տակ, ցավոք սրտի, այդ ճակատամարտի ելքը կանխորոշված է լինելու:
Մանրամասները՝ տեսանյութում:
—
RFE/RL – EU’s Von Der Leyen Touts Deepening Ties With Armenia
- RFE/RL’s Armenian Service
The European Union’s relations with Armenia are deepening faster than ever, European Commission President Ursula von der Leyen said on Thursday after meeting with Prime Minister Nikol Pashinian on the sidelines of the UN General Assembly in New York.
“We are bringing Armenia closer to the EU, while working on a peaceful and prosperous South Caucasus,” she said in a post on X.
Von der Leyen singled out the EU’s decision to temporarily lift import duties on Armenian goods, including agricultural products and beverages that were effectively banned by Russia earlier this year. The so-called Autonomous Trade Measures received the final approval of the EU’s decision-making Council hours later. An EU statement quoted Irish Foreign Minister Helen McEntee as saying that they “will help Armenia’s economy hit by trade restrictions.”
“So: the EU-Armenia partnership is moving fast, forward and stronger than ever,” von der Leyen wrote for her part.
The head of the EU’s executive body again made no mention of the Armenian government’s pursuit of EU membership, which has put it on a collision course with Russia, Armenia’s traditional ally.
Pashinian’s government underscored that policy when it hosted two European summits in May. Moscow responded by imposing the trade embargo and pressuring Yerevan to quickly choose between joining the EU and remaining part of a Russian-led trade bloc. Kremlin spokesman Dmitry Peskov insisted on such a choice on Thursday.
Armenia – Leaders attending a European Political Community summit in Yerevan pose for a photo, May 4, 2026.
“It is crucial that none of the [Eurasian Economic Union] member states act in contradiction to the rules, regulations, and principles of this integration bloc, which is important for us all,” Peskov told reporters.
Meanwhile, a senior Russian Foreign Ministry official, Vladislav Maslennikov, said that Armenia “will have to wait for a long time” before being admitted to the EU. Speaking to the RIA Novosti news agency, Maslennikov also described the EU’s trade preferences as “largely declarative.” He claimed that Armenian exporters will have trouble replacing Russia with the EU’s “very competitive and regulated market.”
Russia has long been Armenia’s number one trading partner. It accounted for 27.5 percent of the South Caucasus nation’s foreign trade in the first half of this year. Armenian exports to Russia and the EU stood at $1.23 billion and $516 million respectively.
According to government data, Armenia’s overall exports fell by about 16 percent in July and 20 percent in June. The physical volume of Armenian fruits, vegetables and cut flowers shipped abroad shrunk by half in the two-month period.
Russia is in a position to inflict much greater economic pain on Armenia by ending a significant discount on the price of Russian natural gas imported by the country. Russian Energy Minister Sergei Tsivilev warned of such a measure in a letter sent to Yerevan in May.
—
U.S. Pushes To Turn Armenia-Azerbaijan Transit Deal Into Investment Opportunit
- Alex Raufoglu
The Trump administration is trying to turn a U.S.-brokered opening between Armenia and Azerbaijan into something more tangible: a transport corridor linking Central Asia and the South Caucasus with Western markets — and an investment opportunity for American companies.
Senior regional officials and executives from more than 40 companies gathered in New York on September 23 to discuss the next steps for the Trump Route for International Peace and Prosperity (TRIPP), a centerpiece of Washington’s efforts to turn the Armenia-Azerbaijan opening into greater regional trade and investment.
The event, held on the sidelines of the UN General Assembly, featured US special envoy Steve Witkoff and Republican Senator Steve Daines of Montana, as well as officials from Armenia, Azerbaijan, Georgia, and the five Central Asian states.
The challenge now is turning a political agreement into steel, asphalt and investment. No construction has begun, feasibility studies are still underway, and companies are not expected to begin competing for major contracts until late 2026 or early 2027. Washington envisions TRIPP as a multimodal corridor through southern Armenia linking Azerbaijan with its Nakhchivan exclave while creating a wider east-west connection between the South Caucasus, Central Asia and Western markets.
The proposed Armenian section is only about 43 kilometers long, but it seeks to resolve one of the most contentious issues to emerge from decades of conflict between Armenia and Azerbaijan: how to connect mainland Azerbaijan with Nakhchivan through Armenian territory.
Armenia and Azerbaijan fought two major wars over Nagorno-Karabakh, an internationally recognized part of Azerbaijan that for decades had a predominantly ethnic-Armenian population. Azerbaijan regained full control of the territory in 2023, prompting almost all of its ethnic-Armenian population to flee.
The two countries agreed on the text of a peace treaty in March 2025 but have yet to complete a final agreement. At a White House summit five months later, Armenian Prime Minister Nikol Pashinian and Azerbaijani President Ilham Aliyev signed a U.S.-brokered joint declaration aimed at ending decades of conflict and opening regional transport links. TRIPP emerged from that agreement.
TRIPP is intended to provide unimpeded transit between mainland Azerbaijan and Nakhchivan through Armenian territory while preserving Armenia’s sovereignty, territorial integrity and jurisdiction — a politically important provision given long-running disputes over control of the route.
The project would be developed by a U.S.-Armenian company in which the United States would have a controlling stake, giving Washington a significant role in a strategically important region where Russia has traditionally wielded considerable influence. Under the plan, the Armenian section would eventually carry rail and road links as well as energy and digital infrastructure. Witkoff credited Pashinian and Aliyev with recognizing that a peace agreement offered a better alternative to decades of conflict.
“Unlike many other conflicts that we see in the world, we had all the ingredients of a deal here,” Witkoff said, describing the two leaders as “incredibly pragmatic and mature.”
He also credited Trump with pushing the process forward after US officials found communication between Yerevan and Baku had stalled. The focus in New York, however, was on whether the diplomatic opening can now produce economic benefits. Witkoff said the economic implications of TRIPP had become increasingly apparent as officials and companies examined its potential role in international supply chains.
“Everybody’s focused now on transmission and speed to market,” he said, citing estimates that the route could cut some trade journeys by up to three weeks.
TRIPP could feed into the wider Trans-Caspian, or Middle Corridor, an east-west network carrying goods between China and Central Asia through the Caspian Sea, the South Caucasus and onward to Europe. The route has attracted increased attention as governments and businesses seek alternatives to traditional transit routes through Russia. Witkoff said he expected the project to generate “huge investment,” particularly in Armenia.
Speaking separately in New York on September 23, Pashinian said implementation of TRIPP would “fully unlock” regional connectivity and “open a new era” for Armenia and its economy. For now, however, the corridor remains largely on paper.
The State Department says engineering and feasibility studies are examining the proposed railway route, including technical, environmental and social considerations. A separate pre-feasibility study is looking at placing energy and digital infrastructure alongside transportation links.
Officials expect the railway feasibility work to be completed by late 2026 or early 2027, after which companies could bid for contracts. Construction of the railway would take at least another 18 months, while electricity connections could potentially begin operating in 2027. Washington is also building financial and corporate structures intended to turn those plans into investable projects.
The United States and Armenia are establishing a TRIPP Development Company, a joint venture in which Washington is expected to hold a majority stake and which would oversee infrastructure development and competitive tenders. A separate Trans-Caspian Enterprise Fund is intended to mobilize private capital for connectivity projects across the wider region.
Andrew D’Anieri, associate director of the Atlantic Council’s Eurasia Center, said the two initiatives signaled deeper U.S. economic engagement.
“Advancing TRIPP and announcing the Trans-Caspian Enterprise Fund in the presence of senior regional officials and major U.S. companies sends a strong signal that America means business,” D’Anieri told RFE/RL.
“TRIPP will advance more slowly given the degree of technical project difficulty and geopolitical sensitivities,” he said.
Those sensitivities extend well beyond Armenia and Azerbaijan. The South Caucasus connects Europe with Central Asia in a region where Russia, China, Iran and Turkey all have significant interests.
Angela Howard, a research analyst at the Foundation for Defense of Democracies’ Center on Economic and Financial Power, said U.S.-backed infrastructure could create new trade links while reducing dependence on Russian-controlled or influenced routes.
“U.S. investment in the Caucasus places an American foot in the gateway to Central Asia,” she told RFE/RL.
She cautioned, however, that US-backed projects would require safeguards against corruption and foreign influence.
“Strong guardrails and extensive oversight will be critical moving forward,” Howard said.
Daines said Washington needed to sustain its engagement and argued that the region should be viewed not only through the lens of past conflicts but also as a potential hub for trade and investment.
For now, the political framework exists, but engineering studies, financing, tenders and construction still lie ahead. As one senior US official put it, “We are not at that stage yet.”
—
RFE/RL – Armenian Security Chief Sees No Threat From Turkey
- Shoghik Galstian
Turkey poses no threat to Armenia’s national security, the secretary of the Armenian government’s Security Council and a longtime political ally of Prime Minister Nikol Pashinian said on Thursday.
“I do not see a threat to the sovereignty of the Republic of Armenia from Turkey. Starting from [the initialing of an Armenian-Azerbaijani peace accord on] August 8, 2025, I do not see any such threat whatsoever,” Alen Simonian told reporters, commenting on the future of Russian military presence in the country.
The Russian military base headquartered in Gyumri is facing an uncertain future amid a continuing deterioration of Russian-Armenian relations. Russian President Vladimir Putin publicly raised the possibility of its closure right after his September 1 talks with Pashinian. He said Moscow is ready to do that “even tomorrow” if asked by the Armenian government.
Pashinian responded by saying that he “will not object” if Russia decides to withdraw its troops. He repeated on September 17 that their presence is not of “vital importance” to his country.
Simonian echoed Pashinian’s remarks. But he declined to say why Yerevan is not demanding the withdrawal of the Russian troops. Russian Foreign Ministry spokeswoman Maria Zakharova said last week that Moscow will stick to a 2010 Russian-Armenian agreement that extended Russia’s basing rights by 25 years, until 2044.
Pashinian and his political allies argue that the Russian troops failed to intervene when Azerbaijan invaded Armenian border areas in 2021 and 2022. Armenian opposition leaders counter that the Russian base is first and foremost a deterrent against a perceived threat emanating from Turkey, Azerbaijan’s closest ally. They have expressed serious concern over its possible closure.
Samvel Karapetian, a Russian-Armenian billionaire leading the main opposition Strong Armenia alliance, told 24news.am on Thursday that such a scenario would leave the South Caucasus nation defenseless against its biggest and most powerful traditional foe. Karapetian described the Russian military presence as a major “component of our national security system.”
Other opposition leaders have claimed that Pashinian’s stance on the issue is further proof that he is putting Armenia’ very existence at the mercy of Turkey and Azerbaijan.
—
Armenian President, Brazilian Ambassador discuss ways to intensify and deepen
President of the Republic of Armenia Vahagn Khachaturyan held a farewell meeting with Fabio Vaz Pitaluga, Ambassador Extraordinary and Plenipotentiary of the Federative Republic of Brazil to Armenia.
According to the Office of the President, Vahagn Khachaturyan thanked the Ambassador for his work during his diplomatic mission and for his efforts to develop relations between the two countries.
The Ambassador, in turn, thanked the President for the reception and his warm remarks.
During the meeting, the sides discussed issues related to intensifying and deepening bilateral relations.
They also addressed new opportunities for cooperation in high technologies, regional integration and other areas of mutual interest.
Published by Armenpress, original at
—
Ruben Rubinyan receives delegation led by EPP Secretary-General
President of the Armenian National Assembly Ruben Rubinyan received a delegation led by Secretary-General of the European People’s Party (EPP) Dolors Montserrat on September 24.
According to the National Assembly, the interlocutors exchanged views on Armenia’s European aspirations and the further development of institutional relations with the European Union.
The meeting also addressed the reform agenda for the next five years, its priorities and opportunities for cooperation in the areas envisaged.
Published by Armenpress, original at
—
Civil Contract faction meets delegation led by EPP Secretary-General
Head of the Civil Contract faction of the Armenian National Assembly Arusyak Manavazyan and members of the faction met a delegation led by Secretary-General of the European People’s Party (EPP) Dolors Montserrat on September 24.
According to a statement issued by the Armenian National Assembly, the sides discussed issues related to deepening cooperation with the EPP in various formats.
The guests expressed interest in the specifics of conducting electoral processes in Armenia, reforms to the Electoral Code and the Law on Political Parties, the financial transparency of political parties, as well as women’s participation in political parties.
Members of the faction spoke about Armenia’s European aspirations and addressed the holding of internal party elections. The importance of creating a gender-sensitive environment was emphasised.
The interlocutors highlighted the importance of advancing democratic agendas and reforms aimed at achieving this.
Published by Armenpress, original at
—