Հոկտեմբեր 22, 2026
Եվրասիական միջկառավարական խորհրդում Ռուսաստանի, Բելառուսի, Ղազախստանի և Ղրղըզստանի ներկայացուցիչները պատրաստել են հատուկ զեկույց, որում գնահատվում են Եվրասիական տնտեսական միությանը Հայաստանի մասնակցության հնարավոր կասեցման հետևանքները: Այս մասին տեղեկացնում են ռուսական լրատվամիջոցները՝ վկայակոչելով ՌԴ կառավարության մամուլի ծառայությունը։
Հոկտեմբերի 20-ին Ռուսաստանի, Բելառուսի, Ղազախստանի և Ղրղըզստանի ներկայացուցիչների պատրաստած զեկույցն ուղարկվել է Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողով՝ անդամ պետությունների ղեկավարներին փոխանցելու համար։ Այն վերաբերում է Հայաստանի նկատմամբ ԵԱՏՄ պայմանագրի գործողության հնարավոր կասեցման հետևանքներին։
Ըստ հաղորդագրության՝ փաստաթուղթը կազմվել է ի կատարումն չորս երկրների ղեկավարների 2026 թվականի մայիսի 29-ի համատեղ հայտարարության և վերնագրված է «Հայաստանի Հանրապետության նկատմամբ Եվրասիական տնտեսական միության մասին 2014 թ. մայիսի 29-ի պայմանագրի գործողության կասեցման հնարավոր հետևանքների վերաբերյալ»:
Զեկույցում մանրամասն քննության են ենթարկվում Եվրոպական միությանը ինտեգրվելու ուղղությամբ Երևանի ձեռնարկած քայլերը, ինչպես նաև վերլուծվում է ԵԱՏՄ և ԵՄ իրավական համակարգերի համատեղելիությունը։
Բացի այդ, ներկայացված են այն իրավական գործիքակազմերը, որոնք նախատեսված են ԵՄ-ին անդամակցելու Հայաստանի ձգտումներից բխող ռիսկերը չեզոքացնելու համար, և տրված են ԵԱՏՄ-ին ՀՀ մասնակցության սառեցման հնարավոր հետևանքների գնահատականները: Փաստաթղթի հեղինակները նշում են, որ Եվրոպական միությանն անդամակցելու Երևանի նախաձեռնությունների ֆոնին լուրջ հարցեր են առաջանում ԵԱՏՄ-ում Հայաստանի հետագա կարգավիճակի շուրջ։
Հղում անելով ս.թ. օգոստոսի 24-ին Ազգային ժողովում Կառավարության ծրագրի ներկայացմանը՝ նրանք հիշեցնում են, որ վարչապետ Փաշինյանը բացահայտ հայտարարել էր առաջիկայում ԵՄ-ին անդամակցելու պաշտոնական հայտ ներկայացնելու մտադրության մասին։ Միևնույն ժամանակ, ԵՄ-ին միանալու կամ ԵԱՏՄ-ում մնալու հարցով հանրաքվեի անցկացումը նախատեսվում է միայն պաշտոնական դիմումից, համապատասխան արձագանքից և գործընթացի ճանապարհային քարտեզի ձևավորումից հետո։ Զեկույցում ընդգծվում է, որ այս միջանկյալ հատվածում Հայաստանը փորձում է պահպանել ԵԱՏՄ անդամակցության բոլոր տնտեսական օգուտներն ու արտոնությունները։
«Գործնականում, Հայաստանի կողմից ԵԱՏՄ անդամության պահպանման պայմաններում ազգային օրենսդրությամբ մաքսային ոլորտում «եվրոպական չափանիշների» ներդրումը սպառնում է ԵԱՏՄ մաքսային տարածքի միասնականությանը»,- նշված է փաստաթղթում։
Զեկույցում ներկայացված են նաև ըստ ոլորտների կանխատեսումներ՝ ԵԱՏՄ-ին Հայաստանի անդամակցության հնարավոր դադարեցման պարագայում.
- Արտահանում. տեղական ապրանքների արտահանման ծավալները կնվազեն 30-50%-ով:
- Ներկրում. ներմուծումը կրճատվի գրեթե կիսով չափ:
- Ապրանքաշրջանառություն. ԵԱՏՄ երկրների հետ առևտրաշրջանառությունը կնվազի 55.6%-ով:
- ՀՆԱ. երկրի Համախառն ներքին արդյունքը կկրճատվի 15.6%-ով:
- Էներգետիկա. Հայաստանի համար բնական գազի գինը կբարձրանա 69%-ով:
- Աշխատանքային միգրացիա և փոխանցումներ. ՀՀ քաղաքացիների համար կխստացվեն աշխատանքային միգրացիայի պայմանները, ԵԱՏՄ երկրներից դեպի Հայաստան մասնավոր դրամական փոխանցումների ծավալը կկրճատվի շուրջ 50%-ով:
Զեկույցի հեղինակները եզրափակում են, որ Ռուսաստանը, Բելառուսը, Ղազախստանը և Ղրղըզստանը՝ հիմնվելով միջազգային իրավունքի նորմերի, մասնավորապես՝ «Միջազգային պայմանագրերի իրավունքի մասին» 1969 թվականի մայիսի 23-ի Վիեննայի կոնվենցիայի դրույթների վրա, իրավասու են քննարկել ԵԱՏՄ-ին Հայաստանի Հանրապետության անդամակցության կասեցման հարցը։
Այսօր Կառավարության նիստին հաջորդած ճեպազրույցի ժամանակ Նիկոլ Փաշինյանն, անդրադառնալով զեկույցին, նշել է, թե սա ներքաղաքական անկայունություն հրահրելու արդեն երրորդ փորձն է լինելու, որի նպատակն, ըստ նրա, Հայաստանին անկախությունից զրկելն է: Նա նաև ասել է, թե այստեղ տնտեսական բաղադրիչ չկա: «Գործ ունենք քաղաքական բաղադրիչի հետ, որի նպատակը Հայաստանում ներքաղաքական անկայունություն հրահրելն է և արդյունքում՝ Հայաստանի պետության նկատմամբ վերահսկողություն սահմանելը: Այսինքն՝ դե ֆակտո, հետո դե յուրե Հայաստանին անկախությունից զրկելը»:
Փաշինյանը ներկայացրեց՝ առաջինը դեպքը 2023 թվականի իրադարձություններն էին. «Երբ Ղարաբաղում ռուս խաղաղապահների ներկայության պայմաններում, ըստ էության, ինչն էր նպատակը մարդկանց հոսքն ուղղել Հայաստան, քաղաքական իշխանությունը փոխելու կոչեր էին հնչում հայտնի տեղերից, էդ մի փորձը չստացվեց: Հաջորդը 2026 թվականի հունիսին հերթական խորհրդարանական ընտրություններին էին, էդ մի փորձն էլ չստացվեց, հիմա երրորդ փորձն է ըստ էության նախապատրաստվում: Անշուշտ, սա լայնորեն քննարկվող գաղտնի պլանի մի մասն է»:
Ըստ Փաշինյանի, ԵԱՏՄ անդամ երկրներն իրավունք չունեն երկրին հեռացնել կազմակերպությունից, ընդգծելով, որ նման հանրավորություն կա ՀԱՊԿ-ում։ «Հաշվի առնելով, որ երկրներն, ըստ էության, համընկնում են ՀԱՊԿ-ում ու ԵԱՏՄ-ում, հետաքրքիր է՝ ինչի՞ ՀԱՊԿ-ից Հայաստանին չեն հեռացնում»,- ասել է նա։
Նախօրեին զեկույցին անդրադարձել է նաև ՀՀ արտաքին գործերի նախարար Արարատ Միրզոյանը, հայտարարելով, որ հայկական կողմին հայտնի չէ որևէ իրավական մեխանիզմ, որով ԵԱՏՄ անդամ մյուս պետությունները կարող են Հայաստանին հեռացնել միությունից կամ սառեցնել նրա անդամակցությունը։
Նրա փոխանցմամբ՝ Հայաստանի կառավարությունն այժմ ուսումնասիրում է Ռուսաստանի, Ղազախստանի, Ղրղըզստանի և Բելառուսի ներկայացրած ծավալուն զեկույցը, որից հետո կձևավորի իր դիրքորոշումն ու հետագա վարքագիծը։
Միրզոյանը շեշտել է, որ որքան էլ կարևոր լինեն տնտեսական շահերը, քաղաքացիների բարեկեցությունը և Ռուսաստանի ու ԵԱՏՄ մյուս գործընկերների հետ ավանդական կապերը, ամեն ինչից վեր է դասվում Հայաստանի ինքնիշխանությունն ու անկախությունը, ինչով էլ պայմանավորված է լինելու Երևանի դիրքորոշումը։
Շարունակիր 4 պարբերությամբ այս տեքստը, գնահատելով ՀՀ դիրքավորումը, մի փոքր քննադատությամբ, որ ցանկանում են միանալ ԵՄ-ին, սակայն ԵԱՏՄ-ից ակնկալում են անդամակցության պահպանում։ Սրան պետք է տալ քաղաքական վերլուծական ճիշտ շարունակություն՝ ադեկվատ քննադատելով այս հայտարարությունները 4 պարբերությամբ հավասարակշռված նաև։
Հայաստանի իշխանությունների դիրքորոշման մեջ այս իրավիճակում ակնհայտ ռազմավարական հակասություն կա․ Երևանը մի կողմից հայտարարում է Եվրամիությանն անդամակցելու քաղաքական նպատակի մասին, մյուս կողմից՝ ակնկալում է պահպանել ԵԱՏՄ անդամակցությունից բխող տնտեսական առավելությունները։ Սակայն աշխարհաքաղաքական ընտրությունը չի սահմանափակվում միայն ցանկալի ուղղության հռչակմամբ՝ առանց այդ ընտրության հետևանքների։ Ե
Մ-ին անդամակցելու գործընթացը ենթադրում է իրավական և տնտեսական համակարգերի աստիճանական համապատասխանեցում, ինչը հակասում է ԵԱՏՄ շրջանակներում Հայաստանի ստանձնած պարտավորություններին։ Ուստի հարցն այն չէ, թե Հայաստանն իրավունք ունի՞ ընտրելու իր արտաքին քաղաքական ուղեգիծը, այլ այն, թե որքանով է իրատեսական միաժամանակ երկու տարբեր ինտեգրացիոն նախագծերի առավելություններից օգտվելու ակնկալիքը կամ որքանով է անվտանգ նման դիրքավորումը, հաշվի առնելով թե քաղաքական, թե տնտեսական ռիսկերը։
Քաղաքական առումով Երևանը փորձում է պահպանելով արևմտյան ինտեգրման հեռանկարը՝ չկորցնել ռուսական տնտեսական տարածքի ընձեռած հնարավորությունները, սակայն այդ հավասարակշռությունը կարող է խախտվել այն պահին, երբ քաղաքական հայտարարությունները վերածվեն կոնկրետ քայլերի։
Ռուսաստանի, Բելառուսի, Ղազախստանի և Ղրղըզստանի ներկայացրած զեկույցը ցույց է տալիս, որ ԵԱՏՄ գործընկերներն արդեն իսկ Հայաստանի եվրոպական ուղղությամբ շարժվելը դիտարկում են ոչ միայն՝ որպես ինքնիշխան պետության քաղաքական ընտրություն, այլև՝ որպես միության ներսում գործող տնտեսական և իրավական համակարգի համար հնարավոր մարտահրավեր։ Սա Մոսկվայի և Երևանի հարաբերություններում նոր ճնշման գործիքակազմի ձևավորման մասին ազդակ է, քանի որ տնտեսական փոխկապակցվածությունը կարող է վերածվել քաղաքական ազդեցության լծակի։
Միևնույն ժամանակ, Հայաստանի իշխանությունները չեն կարող անտեսել այն հանգամանքը, որ տնտեսական կապերը ԵԱՏՄ շուկաների հետ ձևավորվել են տարիների ընթացքում, և դրանց հնարավոր վերափոխումը պահանջում է հստակ հաշվարկված ռազմավարություն։ Եթե կառավարությունը համարում է, որ եվրոպական ինտեգրումն ավելի մեծ հեռանկարներ է բացում Հայաստանի համար, ապա պետք է նաև պատրաստ լինի բացատրելու, թե ինչ ճանապարհով է նախատեսում հաղթահարել անցումային ռիսկերը, ինչպես նաև պետք է ներկայացնի ԵՄ անդամակցության կոնկրետ հեռանկար։
Նիկոլ Փաշինյանի՝ ներքաղաքական ապակայունացման և Հայաստանին անկախությունից զրկելու հնարավոր փորձերի մասին հայտարարությունները հարցը տեղափոխում են արտաքին տնտեսական հարաբերությունների հարթությունից դեպի իշխանության և ինքնիշխանության քաղաքական օրակարգ։
Դրանով ԵԱՏՄ անդամակցության շուրջ առաջացած վեճը ներկայացվում է ոչ թե որպես Հայաստանի արտաքին քաղաքական ընտրության հետևանքների քննարկում, այլև որպես երկրի պետականության դեմ ուղղված հնարավոր գործողություն։
Նման մոտեցումը կարող է համախմբող ազդեցություն ունենալ ներքին լսարանի վրա, սակայն միաժամանակ վտանգ կա, որ տնտեսական և իրավական բովանդակություն ունեցող հարցը կվերածվի քաղաքական դիմակայության հերթական ճակատի՝ էլ ավելի սրելով Հայաստանի եվրասիական գործընկերների տրամադրություննեը։ Բացի այդ, Ռուսաստանի և ԵԱՏՄ մյուս երկրների դիրքորոշումը ներքաղաքական անկայունության սցենարի հետ կապելը հարց է բարձրացնում, թե ինչո՞ւ է Երևանը շարունակում ակնկալել տնտեսական արտոնություններ մի կառույցում, որտեղ դավեր են նյութում Հայաստանի դեմ։
Ի վերջո, Հայաստանի իշխանությունների առջև կանգնած է ռազմավարական ընտրության և քաղաքական պատասխանատվության հարցը։ Եթե Եվրամիությանն անդամակցությունը դիտարկվում է որպես երկարաժամկետ պետական նպատակ, ապա կառավարությունը պետք է հստակ ներկայացնի այդ ճանապարհի փուլերը, հնարավոր սահմանափակումները և այն տնտեսական ու քաղաքական գինը, որը կարող է պահանջվել դրա իրականացման համար։
Միաժամանակ, եթե Երևանը ցանկանում է պահպանել ԵԱՏՄ անդամակցությունը մինչև եվրոպական ինտեգրման հեռանկարի հստակեցումը, ապա անհրաժեշտ է բացատրել, թե ինչպես է պատրաստվում համատեղել այդ երկու ուղղությունները և ինչպես է պատրաստվում կառավարել տնտեսական ռիսկերը, դիմակայել հնարավոր ճնշումներին։
Հակառակ դեպքում Հայաստանը կարող է հայտնվել բավականին բարդ իրավիճակում։ Այնուամենայնիվ, ռուսաստանյան պաշտոնյաների հայտարարություններից, ԵԱՏՄ զեկույցից և մի շարք այլ քայլերից ակնհայտ է դառնում, որ Ռուսաստանը չի պատրաստվում նահանջել Հայաստանի առջև դրված պահանջներից։
—
Disclaimer: This article was contributed and translated into English by Ophelia Vardapetian. While we strive for quality, the views and accuracy of the content remain the responsibility of the contributor. Please verify all facts independently before reposting or citing.
Direct link to this article: https://www.armenianclub.com/2026/10/22/%d5%a5%d5%be%d6%80%d5%a1%d5%bd%d5%ab%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%a5%d6%80%d5%af%d5%a8%d5%b6%d5%bf%d6%80%d5%a1%d5%b6%d6%84%e2%80%a4-%d5%a5%d5%a1%d5%bf%d5%b4-%d5%ab%d6%81-%d5%a6%d5%a3%d5%b8%d6%82/