The Guarantor Is the Ceasefire: What a Frozen Front Line Actually Buys Ukraine

Modern Diplomacy
Nov 2, 2026

Korea, Cyprus, Transnistria and Karabakh show that a freeze holds only as long as an outside power is willing to be shot at to keep it. The guarantee Ukraine has been offered so far is built on the wrong model.

“Right Now, We Have to Freeze”

On 22 October, Volodymyr Zelensky said the sentence Kyiv had avoided for four years. “Yes, right now, we have to freeze,” he told reporters, calling a halt along current lines “the minimum of what we need from Russia today.” Within days the Kremlin said Vladimir Putin had agreed “in principle” to restart trilateral talks with Washington and Kyiv, most likely in Abu Dhabi in mid-November. After a year in which, as Modern Diplomacy argued in March, a deal looked out of reach, Western capitals are already arguing about where the line should run.

That is the wrong argument. The history of frozen wars says the line matters far less than who stands behind it, and what they do when it is tested. A freeze holds only while a guarantor stays committed — and the guarantee on offer to Ukraine looks less like Korea than like Karabakh.

Four Lines, Four Patrons

Stay ahead of the geopolitical week.

MD Briefing delivers expert analysis across five global fronts — the Indo-Pacific, energy, geoeconomics, European security, and the Middle East — every Monday morning. Free.

The precedents usually cited are not one model but four. In Korea, the armistice of 27 July 1953 stopped the shooting without a peace treaty; ten weeks later Washington signed a Mutual Defense Treaty with Seoul, and roughly 28,500 US troops are still there. In Cyprus, Turkey’s 1974 invasion left the island partitioned along a buffer zone patrolled by the UN force UNFICYP, with a large Turkish garrison in the north. In Transnistria, a 1992 ceasefire left a Russian-backed enclave inside Moldova, guarded by about 1,500 Russian soldiers. In Nagorno-Karabakh, a 1994 ceasefire left Armenian forces in control until Azerbaijan retook most of the territory in 2020 and the rest in September 2023 — three years into a Russian peacekeeping mission.

For Ukraine, the offer on the table is the Paris Declaration of January 2026: a French- and British-led multinational force deployed “away from the contact line,” a US-led sensor network to monitor a ceasefire, and an Article 5-style assistance pledge whose activation would be a political decision and whose American version would need Congress.

Why the Line Is the Least Important Part

Start with the line that has held longest. The Korean front has barely moved in 73 years, through the 2010 sinking of the South Korean corvette Cheonan and Pyongyang’s acquisition of nuclear weapons. What has stayed constant is that an attack across it would kill American soldiers on the first day. US forces in Korea are not monitors. They are a tripwire: a commitment made credible by placing the guarantor’s own people in the path of an attack, so that Washington never has to decide, in the moment, whether to keep its word.

Cyprus is a less comfortable case, because its guarantor is also the occupying power. Turkey invoked the 1960 Treaty of Guarantee to intervene and has never left. The line holds because Ankara’s commitment to the north has never wavered, and because the Greek Cypriot side, which lost, had no military route back and found a better one in EU membership in 2004. The freeze has bought half a century without war. It has not bought a settlement — the UN’s Annan Plan died in a referendum that same year — because the side that could reopen the question has no reason to.

Transnistria shows what happens when a guarantor’s commitment fades but nobody wants to fight. Since 2022, Russia’s garrison has been stranded behind Ukrainian territory; since 1 January 2026, Ukraine and Moldova have closed the remaining supply routes by land, rail and air. Moscow can no longer reinforce or resupply its troops. The line has not collapsed, because Chișinău has chosen customs posts and gas bills over tanks. But the freeze is thawing on Moldova’s terms. The guarantor’s retreat is deciding the outcome; only the method is peaceful.

Karabakh is the case that should worry Kyiv, and it is usually told wrongly. The front did not collapse the moment Moscow looked away. It collapsed after a long public test that Moscow failed. Under the November 2020 ceasefire statement, nearly 2,000 Russian peacekeepers were to guarantee the Lachin corridor, the only road between Armenia and Karabakh. From December 2022, Azerbaijani “eco-activists” and then a state checkpoint shut it. Armenia’s prime minister told Putin to his face that the peacekeepers had lost control of the corridor; in February 2023 the International Court of Justice ordered the road reopened. Russian troops stood aside for nine months as food and fuel ran out. When Baku attacked on 19 September 2023, Karabakh’s forces gave up within about a day, and more than 100,000 people — almost the entire Armenian population — fled within a week. By June 2024 the last peacekeepers had gone home.

The lesson is not that guarantors vanish overnight. It is that a guarantor whose troops are present but not committed to fight is worse than none: it lulls the defender and shows the challenger exactly how much it can get away with. Azerbaijan probed, watched Moscow do nothing, and then moved.

The strongest objection is that Karabakh fell because the balance of power shifted, not because a guarantor failed. Azerbaijan’s oil revenue built a far larger army, armed with Turkish and Israeli drones, and in October 2022 Armenia itself recognised Azerbaijan’s territorial integrity, implicitly including Karabakh. All true. But balances of power always shift over the life of a frozen conflict; that is what the guarantor is there to absorb. A North Korean nuclear arsenal is a bigger shift than any drone fleet, and the Korean line did not move, because Washington’s commitment was built not to depend on its mood in any given year. Karabakh’s depended entirely on Moscow’s mood — and by 2023, as Modern Diplomacy noted at the time, Moscow needed Baku and Ankara more than it needed Yerevan.

By that test, Ukraine’s offer has a Karabakh shape. A reassurance force kept away from the contact line is not a tripwire; a probe at the line would never touch it. Sensors that “verify breaches and assign responsibility” describe a referee, not a guarantor. An assistance pledge that must be triggered by a political decision is a promise to deliberate later. Russia, whose foreign ministry says it will not accept foreign troops in Ukraine “in any format”, will read those gaps the way Baku read the Lachin road.

Three Ways the Freeze Plays Out

Base case — a monitored, untested freeze (roughly 50%). Talks after 10 November produce a ceasefire along current lines in the first half of 2027, with European hubs in central and western Ukraine and US-led monitoring, but no ratified American obligation. The line holds for a year or more because both armies are exhausted. The key assumption is that Moscow needs time to rebuild more than it needs another offensive. This buys Ukraine time, not security; its value depends on how fast Kyiv’s own army becomes the real deterrent.

Downside — the Lachin pattern (roughly 30%). The same freeze, followed within 12 to 24 months by a calibrated Russian probe below the threshold of war: a “humanitarian” blockade of a frontline town, the seizure of a contested village, an energy cut-off dressed up as a technical dispute. The European force, stationed far behind, does not engage; the monitors assign responsibility and nothing follows. Each unanswered probe lowers the price of the next. For investors and insurers pricing Ukrainian reconstruction, this is the scenario not yet in the numbers: the risk is less a return to full-scale war than erosion by increments.

Upside — the Korean pattern (roughly 20%). Washington sends a binding assistance obligation to the Senate, and at least one allied contingent is stationed close enough to the line to be in harm’s way. Moscow objects but accepts a ceasefire anyway because its economy needs relief from sanctions. This is the only version in which today’s line is likely to still be the line in 2040.

Watch the Senate, Not the Map

A frozen front line buys time. Whether that time belongs to the defender or the attacker depends on one thing: whether the power behind the line has made its commitment automatic and costly to break. Korea’s guarantor did, and the line has lasted 73 years. Karabakh’s did not, and the 2020 line lasted less than three. Ukraine is being offered monitors, rear-area hubs and a promise to decide later.

So the thing to watch is not the map that comes out of Abu Dhabi. It is whether the White House submits any US assistance obligation to Congress for ratification, and whether any allied soldier is placed where a Russian advance would have to go through them. If neither happens, the ceasefire will be a pause in which Moscow chooses the time and place of the next test. Lines do not hold wars back. People willing to be shot at do.

Probabilities reflect the author’s analytical judgment based on currently available information and are not statistical forecasts.

—

Testing finds widespread contamination of dairy products in Armenia

OC Media
Nov 2, 2026

A consumer rights organisation in Armenia says laboratory tests found microbiological irregularities in dairy products from 11 domestic producers, including coliform bacteria in milk, sour cream, and cheese. The findings, which authorities have not confirmed, come three months after a Russian ban on Armenian dairy imports.

Although the consumer group’s findings, published on 30 October concern domestic food safety, the results emerge against a politically charged backdrop of Russia’s ban on Armenian dairy imports from 27 July. Russia’s Service for Veterinary and Phytosanitary Surveillance (Rosselkhoznadzor) banned the imports, citing alleged ‘milk from infected livestock’. Rosselkhoznadzor also claimed that Armenia lacks a system to confirm the origin and safety of dairy raw materials and fails to monitor agricultural producers.

The dairy ban followed Russian restrictions on Armenian alcohol, flowers, fruit, vegetables, mineral water, and fish. They began before the June parliamentary elections in Armenia. Russian Deputy Prime Minister Aleksei Overchuk has denied introducing any restrictions, calling it ‘usual normal work’.

Babken Pipoyan, the chair of the NGO Informed and Protected Consumer, presented the results in a press briefing. The tests were part of Inclusive Public Control, an initiative the organisation launched to examine the dairy market.

According to Pipoyan, samples came from local dairy producers in Marianna, Ashtarak Kat, Eremyan Products, Tamara and Ani, Marila, Milkin, Bonilat, Biokat, Chanakh, Arzni Katnamterk, and Igit. Most were sampled for milk, sour cream, and cottage cheese.

The samples went to three laboratories that the organisation describes as ‘internationally accredited’: the State Laboratory Services Centre, a state non-commercial organisation within the Food Safety Inspectorate, plus the private FDA Laboratory and Standard Dialog Laboratory.

The test found coliform bacteria, an indicator group commonly used to flag hygiene problems, in 3.2% fat milk from Ashtarak Kat, sour cream from Eremyan Products (25% fat), Arzni Katnamterk (20%), and Bonilat (17%), cottage cheese from nine producers: Tamara and Ani (7%), Marianna (9%), Ashtarak Kat (7%), Eremyan Products (12%), Milkin (9%), Bonilat (9%), Biokat (12%), Chanakh (7%), and Arzni Katnamterk (9%) and Igit’s chechil cheese sticks in 240-gram packs.

Cottage cheese samples also showed deviations in other indicators. Yeast and mould levels were abnormal in products from Bonilat, Tamara and Ani, Arzni Katnamterk, Chanakh, Marila, and Biokat. Lactic acid bacteria levels deviated in samples from Marianna, Chanakh, Marila, and Milkin.

Neither the inspectorate nor the named companies have commented. OC Media has not independently verified the findings.

—

Armenian soldier found dead as spate of non-combat deaths continues

OC Media
Nov 2, 2026

An Armenian soldier has been found dead from a gunshot wound at an undisclosed military unit, in the latest non-combat death recorded in the Armenian military. Despite the government forming a commission to investigate non-combat deaths, the number of such deaths continues to rise, with more than 30 occurring in 2026 alone.

Non-combat deaths are a recurring issue in the Armenian army. The Helsinki Citizens Assembly Vanadzor reported in 2025 that although the number of deaths has decreased, the percentage of suicides and attempted suicides are still high in the overall death toll. The report also highlights that the causes of murder and suicide in the armed forces are often connected to a culture of military hazing. Although the Armenian government claims that some of the deaths are not connected to military service and therefore cannot be included in army death statistics, OC Media reported four non-combat deaths in August alone.

The Defence Ministry did not specify the circumstances surrounding the most recent case involving 19-year-old soldier Tigran Stepanyan, who was found dead on Sunday. However, some media reports have suggested suicide as a possible scenario.

On 24 September, a contracted soldier, identified only as D.K., was killed in an explosion in unclear circumstances.

On 10 October, another soldier, Armen Ghazaryan, was found dead with a gunshot wound at a military unit. Although the Ministry did not release a statement about the cause of his death, locals from Ghazaryan’s home village of Ranchpar told RFE/RL that the official explanation is suicide, but they expressed scepticism over the report.

The Helsinki Citizens Assembly Vanadzor’s report states that six suicides and three murders among service members were recorded in 2025. Of the six cases classified as suicide or driving to suicide, four were considered to be related to military service and two were not.

In August, a 37-year-old soldier died in unspecified conditions. Just a week prior, a soldier was killed, and six others were injured after a lorry hit them on the road in Armenia’s Gegharkunik province. Earlier in August, one person was arrested and is suspected to have incited a fellow soldier to commit suicide.  The incident triggered major reshuffles in the army following a rise in non-combat deaths this year.

After the deaths in August, Defence Minister Suren Papikyan stated that although statistics are not a correct way to address the army deaths, historical army statistics demonstrate that suicides and similar cases have occurred consistently over the years due to criminal activities within the army. Papikyan claimed that the Defence Ministry did not get blamed for such deaths in the past.

Infocom reports that according to the Prosecutor General’s Office, 39 non-combat deaths in the army had been recorded by 30 August 2026. Combined with the four that occurred after this date, this brings the total to 43. The Defence Ministry has not yet published its official statistics.

—

Pashinyan hurries to the EU: Soon the entire state border will be under the co

Eurasia Daily
Nov 2, 2026
November 2nd, 2026
11:38

The entire state border of Armenia will come under the control of the republic’s Border Guard Service in the medium term. This was stated by Prime Minister of Armenia Nikol Pashinyan during the presentation of the draft state budget for 2027 in the relevant commissions of the parliament.

He noted that in order to achieve positive results in the process of visa liberalization with the European Union, certain conditions must be met, certain systems must be reformed.

“And I would like to say that we are resolute in terms of moving along this path. What does this suggest? This implies, in particular, a certain transformation of the status of the border troops and the fact that, at least in the medium term, all state borders of the Republic of Armenia should be controlled by the relevant Border Service of Armenia,” Pashinyan said.

He recalled that this is also indicated in the government’s program for the next five years, and added that the Armenian authorities are smoothly following this path. In this regard, Pashinyan stressed that there was a period when not even all of Armenia’s border crossings were under its own control, but step by step all control over the country’s borders would be transferred to it. Border Guard Service. He added that this process should go through a certain path of reforms, TASS quoted him as saying.

The system of protection of the state border of Armenia with Turkey (345 km) and Iran (45 km) has been completely preserved since the Soviet era. The basis for the current stay of Russian border guards here is the interstate agreement on the status of Russian border troops on the territory of the republic, concluded in Yerevan on September 30, 1992. The maintenance of Russian border guards in the republic is provided by the governments of the two states approximately equally.

The border department of the FSB of Russia in Armenia until last year included four border detachments — in Gyumri, Armavir, Artashat and Meghri, as well as a separate checkpoint “Armenia” at Yerevan’s Zvartnots International Airport. On July 31, 2024, border guards ceased their activities at the capital’s airport. This was preceded by the statement of the Speaker of the Armenian Parliament, Alen Simonyan, on February 27, 2024, that the employees of the border service of the FSB of Russia should stop working at the capital’s airport. Later, Russian border guards were withdrawn from the border crossings on the border with Iran and Turkey and continue to be present along the Armenian-Turkish and Armenian-Iranian borders.

In January 2025, the head of the Armenian Foreign Ministry, Ararat Mirzoyan, stated that the republic was ready to consider the withdrawal of Russian border guards from the Armenian-Turkish border if trusting relations were established between Yerevan and Ankara.

Подробнее:https://eadaily.com/en/news/2026/11/02/pashinyan-hurries-to-the-eu-soon-the-entire-state-border-will-be-under-the-control-of-the-armenian-border-service

—

Armenia introduces interest rate subsidies for storage systems

PV Magazine
Nov 2, 2026
New government provisions offer businesses interest rate subsidies of 6 to 10 percentage points on loans and leases for battery storage equipment.

The Armenian government is subsiding interest rates on loans and leasing for storage devices paired with solar systems.

Government provisions, which took effect last week, introduce interest rate subsidies for eligible loans and leasing arrangements when acquiring storage systems that will store solar energy. Under the incentive, businesses can benefit from subsidies of 6 to 10 percentage points, depending on the financing arrangement and currency, for up to seven years.

A notice posted on Arlis, Armenia’s online legal information system, states that a loan covering batteries and their components can receive an 8% subsidy when using Armenian drams, while a lease can receive a 10% subsidy. The subsidy amount for foreign currency loans stands at 6%, and is set at 8% for foreign currency leases.

In each instance, the battery storage systems must be used exclusively for storing energy produced by solar plants or solar panels to be eligible.

In a social media post, Armenia’s Minister of Economy Gevorg Papoyan explained how the state support works.

“If you have a solar plant and want to store the energy produced, you can purchase accumulators using the new state support toolkit, subsidising the interest rate on a loan or lease,” the minister said.

Armenia’s storage market is still in its relative infancy. The country’s Energy Law was amended in May to permit the development of energy storage systems for the first time, subject to licensing. Systems smaller than 1 MW, or those above 1 MW designed for self-consumption, are exempt from licensing.

Meanwhile, renewable energy installations in Armenia are picking up pace. Government statistics state solar accounted for 16.3% of Armenia’s electricity generation last year. The country enjoyed a record year for solar deployment in 2025, taking the country past 1 GW of cumulative solar capacity.

—

168: «Ցավոք, Հայաստանը եվրոպական մեզ համար շատ կարևոր երկրներում, ԱՄՆ-ում, Ճա

Նոյեմբեր 1, 2026

Դեռևս նախորդ տարի Տուրիզմի հայկական ֆեդերացիայի նախագահ Մեխակ Ապրեսյանն ասել էր, որ տարածաշրջանում և աշխարհաքաղաքական իրավիճակով պայմանավորված՝ Հայաստանը տուրիզմի համար նպատակային շուկա հանդիսացող շատ երկրներում՝ ամերիկյան ու եվրոպական,  «կարմիր» սահմանագծերով է ներկայացված։ Այսօր էլ այս առումով իրավիճակը չի փոխվել։

«Ցավոք, Հայաստանը շարունակում է ներկայացված մնալ «կարմիր» սահմանագծերով։

Վերջերս հանդիպում ունեցանք Գերմանիայից ժամանած Բունդեսթագի պատգամավորներից մեկի հետ, որի ժամանակ նաև այս հարցը քննարկեցինք։ Նա մեզ խոստացավ իր իրավասությունների շրջանակներում խնդիրը ներկայացնել Գերմանիայում։ Սակայն հարցի լուծման համար միայն մեկ երկրի հետ աշխատելով՝ հնարավոր չէ արդյունքի հասնել։

Իհարկե, մեզ միշտ հավաստիացնում են բոլոր մակարդակներում՝ Արտգործնախարարության, Զբոսաշրջության կոմիտեի, Էկոնոմիկայի նախարարության, բոլոր պլատֆորմներով հնարավորինս այս հարցը բարձրացնում են, ինչն իրականում շատ կարևոր է։ Մենք հույս ունենք, որ խաղաղության գործընթացի շրջանակներում այս հարցը պետք է լուծվի։

Կարդացեք նաև

  • «Ցավոք, Հայաստանը շարունակում է մնալ «կարմիր» գոտիավորմամբ. վերջերս շուկայի կողմից ունեցանք փոքր ահազանգ». Մեխակ Ապրեսյան
  • Հայաստանը կարմիր գոտիավորմամբ ներկայացնելը խոչընդոտում է զբոսաշրջիկների այցելությունները. անվտանգության խնդիրը կա. Մեխակ Ապրեսյան
  • Ինչո՞ւ է նվազել զբոսաշրջությանն առնչվող ծառայությունների հաշվեկշիռը․ պարզաբանում են մասնագետները՝ շեշտելով տնտեսական ու անվտանգային գործոնների ազդեցությունը

Ցավոք, Հայաստանը դեռևս եվրոպական մեզ համար շատ կարևոր երկրներում, Միացյալ Նահանգներում, Ճապոնիայում մնում է «կարմիր» գոտիավորմամբ ներկայացվել»,- 168.am-ի հետ զրույցում նշեց Մեխակ Ապրեսյանը։

Ըստ նրա, շատ կարևոր է, որ այս հարցը քննարկելու համար շատ հանդիպումներ ու քննարկումներ տեղի ունենան, մինչ այս հանդիպումներ են ունեցել Էկոնոմիկայի, Արտաքին գործերի նախարարությունների, Զբոսաշրջության կոմիտեի ներկայացուցիչների հետ, նաև համապատասխան երկրների դեսպանատների հետ։ Համատեղ քննարկումներ են տեղի ունեցել։

Մեխակ Ապրեսյանի խոսքով՝ եթե այս «կարմիր» գոտիավորումը չլիներ, ապա այսօր զբոսաշրջության ոլորտում գրանցված թվերն ավելի բարձր կլինեին։

«Կարևոր է ոչ միայն քանակական, այլև որակական առումով, կարծում եմ՝ շատ լավ արդյունքներ կունենայինք։ Կարծում եմ՝ սրանից ավելի շատ տուժում է կազմակերպված տուրիզմը, ինդիվիդուալ կրկին շատերը գալիս են Հայաստան, շատ մեծ ուշադրություն չդարձնելով, այսպես ասած՝ այդ «նախազգուշացմանը»։ Շատերը այս կամ այն աղբյուրներից իմանալով ՀՀ-ում տիրող իրական իրավիճակի մասին, գալիս են մեր երկիր։ Չմոռանանք նաև, որ շատ հեղինակավոր պարբերականներ մշտապես հակառակ պատկերն են ներկայացնում, որ անվտանգ ու հանգիստ երկրներից մեկն է։ Սա շատ կարևոր ցուցանիշ է։

Կրկնում եմ՝ ինդիվիդուալ առումով Հայաստան գալիս են, բայց կազմակերպված զբոսաշրջությունը, որն ավելի պատասխանատու է և զբոսաշրջային ընկերությունները տեսնելով իրենց երկրների արտաքին գերատեսչությունների պաշտոնական կայքերում «կարմիրով» ներկայացված լինելը, միշտ չէ, որ ռիսկ են անում կազմակերպված ձևով զբոսաշրջային խմբեր բերել Հայաստան»,- շեշտեց մեր զրուցակիցը։

Շարունակելով թեման, Տուրիզմի հայկական ֆեդերացիայի նախագահն ընդգծեց՝ կազմակերպված զբոսաշրջությունը մշտապես հատուկ ու ողնաշարային նշանակություն ունի Հայաստանում և առհասարակ տարբեր երկրներում կայուն ու պատասխանատու զբոսաշրջություն ունենալու համար։

—

Ինչպե՞ս արծվաշենցիները ջախջախեցին թուրքական 5000-անոց զորքին 1905-1906 թվական

Նոյեմբեր 1, 2026

Արծվաշենը՝ պատմական Հայաստանի բնակավայրերից մեկը, իր աշխարհագրական դիրքով, պատմությամբ և ճակատագրով առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում հայոց պատմության մեջ։ Խորհրդային տարիներին այն վարչականորեն պատկանում էր Հայկական ԽՍՀ Կրասնոսելսկի շրջանին:

Գտնվելով Գետաբեկի և Թովուզի շրջանների հարևանությամբ՝ Արծվաշենը պահպանել է իր հայկական դիմագիծը, պատմական հիշողությունն ու ազգային ինքնությունը։ Գյուղի սկզբնավորման և ծագումնաբանության մասին հետաքրքիր մանրամասներ է հայտնում երջանկահիշատակ պատմաբան, ճարտարապետ Սամվել Կարապետյանը, որն Արծվաշենի մասին մի կարևոր ուսումնասիրություն է տպագրել 2004 թվականին իր «Հյուսիսային Արցախ» կոթողային աշխատությունում: Նա, մասնավորապես, գրում է.

Կարդացեք նաև

  • Մի փոքր իշխանության փոփոխություն նշմարվի, Սամվել Կարապետյանի դռան դեմը հերթ է լինելու. Էդգար Ղազարյան
  • Իվան չլինի, Ռաշիդ լինի…Մարզպետին հարցրե՛ք…Մեր թիմից ոչ ոք Ռուսաստանի ու ռուս ազգի նկատմամբ թշնամական վերաբերմունք չունի. Սարիկ Մինասյան
  • Փաշինյանի մեջ մի կենդանի բջիջ գտել եմ… սպառնաց՝ հանելու է, բայց ես իմ կոշիկն իրեն չեմ տա. Էդգար Ղազարյան

«Արծվաշենցիների նախնիները ԺԸ դարի վերջին Արցախի Ջրաբերդ գավառից նախ տեղափոխվել են ՀԽՍՀ Շամշադինի շրջանի (այժմ՝ Տավուշի մարզի Շամշադինի ենթաշրջան) Չորաթան գյուղ, ապա ԺԹ դարի կեսերին վերաբնակվել Փառաքերտ-Փարագյուղ (Փարաքյանդ) լքված հայկական գյուղատեղիում և հիմնել Արծվաշենը (Բաշգյուղը): Վերաբնակեցման տարեթվի վերաբերյալ առկա տեղեկությունները միանշանակ չեն, բայց դա տեղի է ունեցել 1845-1859 թթ. միջակայքում. «Գյուղը հիմնադրվել է 1845-ին» կամ «Գիւղը հիմնուած է 1852 թուին. գաղթել են Ներքին Չորաթանից…», կամ «Չորաթանից եկած 39 ընտանիքները… 1854 թվականին հիմնում են Արծուաշէնը…», նաև՝ «Գյուղը հիմնադրվել է 1859 թ.»: (Սամվել Կարապետյան, «Հյուսիսային Արցախ», Երևան, 2004, էջ 530):

 

Գյուղի հիմնադրման և արդեն իսկ այդ պահին հայ-թուրքական բախումների մասին կա մի ուշագրավ պատմություն.

«Արծուաշէնցիների եւ դաշտաբնակ թուրքերի միջեւ՝ սկսւում է մարտավէճ: Թուրքերը հայերից պահանջում են հեռանալ իրենց հարազատ, իրենց համար արօտավայր հանդիսացող տարածքից: Արծուաշէնցիները պնդում են, որ իրենք իրենց հարազատ հողում են: Այս վէճը վճռւում է ըմբշամարտի եւ ցլամարտի միջոցով: Հայերի ըմբիշը՝ Արզուման Դալլաքեանը և Սահականց Ծաղիկ ցուլը յաղթող են դուրս գալիս, եւ տարածքային վէճը լուծւում է յօգուտ հայերի»: (Նույն տեղում, էջ 530):

 

Արծվաշենում հիմնադրման պահից ի վեր և դրա հետագա ընթացքում մեկ տասնյակից ավել են հասնում հայ-թուրքական, իսկ 1918 թվականից հետո հայ-թաթարական բախումները: Այդ մեծաթիվ բախումների ցանկում կանդրադառնանք մասնավորապես 1905-1906 թվականների հայ-թուրքական բախումներին, որի ընթացքում արծվաշենցիները ջախջախիչ հարված են հասցրել թուրք հրոսակներին, իսկ թշնամին կրելով մեծաթիվ կորուստներ կարողացել է ճողոպրել մարտի դաշտում թողնելով մեծաթիվ զոհեր և վիրավորներ:

«Թուրքերն Արծվաշենի վրա հարձակվել են 13 անգամ: 1906 թ. հունվարի 19-ին (հին տոմարով հունվարի 6-ին) տեղի է ունենում Ղազախի, Գանձակի, Բայազեդի թուրքերի առաջին հարձակումը: Այդ դեպքերի մասին մամուլը նշել է.

«Շամշադինի հայ գիւղերէն Բաշքեանդի մէջ ալ տեղի ունեցած են ընդհարումներ, բայց շնորհիւ տեղացիներու խելամիտ կարգադրութեան եւ դաշնակցական քաջ երիտասարդներու հերոսական ինքնապաշտպանութեան, թուրքերը պարտուած են: Առաջին յարձակումը տեղի ունեցած է յունւարի 6-ին 4-5000 թուրքերու կողմէ, որոնք մեծ կորուստներ տալով յետ մղուած են»: «Հայրենիք», 10.05.1906: Նաև՝ «Յառաջ», 24.01.1906: Այդ դեպքերի մասին չափազանց արժեքավոր են Մ. Աստվածատրյանի հուշերը.

 

«1906 թ. հունվարի 19-ին հեռվից երեւաց թուրքերի ղոշունը (խառնամբոխը): Նրանք գալիս էին սայլերով, զինված ձիավորներով, առջեւում էր Սեիդ-մոլլան…: Ամբոխը մոտենում էր միանգամայն հանգիստ, համոզված, որ դիմադրություն չի լինի: Այդ համոզմունքն առավել ամրապընդվեց, երբ մոտիկից տեսան մեռյալ գյուղն ու մի քանի անտեր անասուններ: Իրենց հրետանային համազարկին պատասխան չստանալով թուրքերն ընդհուպ մոտեցան գյուղին…: Բաշքենդի մարտիկներն անհամբեր սպասում են Հայկի ազդանշանին:

Նա հրամայել էր խնայել փամփուշտները, թույլ տալ, որ թշնամին մոտենա դիրքերին մինչեւ 50-60 քայլ…: …Դիրքերում դրությունը հասնում է ծայրահեղ լարվածության: …Առաջին իսկ համազարկը շփոթեցնում է թուրքերին: …Շշմած թուրքերը ետ են քաշվում տալով մեծ թվով սպանվածներ ու վիրավորներ: Իսկ երբ որոտում է թնդանոթը, նրա արտառոց որոտից սարսափահար փախչում են՝ խուճապի մատնվելով: Հետո, ուշքի գալով, նորից են անցնում հարձակման: Մարտերը տևում են երկու օր: Պարտված թուրքերը սպանվածներին բարձում են սայլերին ու հեռացնում անառիկ Բաշքենդից: Սա առաջին հարձակումն էր Բաշքենդի վրա»:  (Նույն տեղում, էջ 531):

Արծվաշենի պատմությունը հայ ժողովրդի՝ հայրենի հողի հանդեպ ունեցած նվիրումի, տոկունության և ինքնապաշտպանության վառ վկայություններից է։ Գյուղի բնակիչները տասնամյակներ շարունակ ստիպված են եղել պայքարել իրենց բնակավայրի, ընտանիքների և ազգային ինքնության պահպանման համար։

Սակայն Արծվաշենի պատմությունը չի սահմանափակվում միայն XIX դարի և XX դարասկզբի իրադարձություններով: Թշնամու հետ բախումներն ու ինքնապաշտպանական մարտերը շարունակվել են նաև հետագա տասնամյակներում։ Հաջորդիվ կանդրադառնանք 1918 թվականից հետո մինչև Արցախյան առաջին պատերազմն Արծվաշենում տեղի ունեցած մարտերին և գյուղի բնակիչների հերոսական պայքարին։

Զ. Շուշեցի




—

Փոքր շուկա, համաշխարհային հավակնություններ․ ինչպես են հայկական AI ստարտափները

Նոյեմբեր 1, 2026

Արհեստական բանականության համաշխարհային մրցավազքում հաջողության հասնելու համար այլևս բավարար չէ միայն նորարար գաղափար ունենալը։ Մրցակցությունը պահանջում է տվյալներ, հաշվողական հզորություններ, որակյալ մասնագետներ, միջազգային հաճախորդներ և մեծ կապիտալ։

Այս պայմաններում հայկական ծագում ունեցող տեխնոլոգիական ընկերությունները փորձում են իրենց տեղը գտնել համաշխարհային շուկայում՝ առաջարկելով լուծումներ տվյալների մշակման, ձայնային տեխնոլոգիաների, էներգետիկայի և այլ ոլորտներում։

Որոշ ընկերություններ արդեն ներգրավել են տասնյակ-միլիոնավոր դոլարների ներդրումներ և համագործակցում են միջազգային խոշոր կազմակերպությունների հետ։ Սակայն նրանց հաջողությունը նաև ավելի լայն հարց է առաջ բերում՝ կարո՞ղ է Հայաստանը դառնալ ոչ միայն տեխնոլոգիական մասնագետներ արտահանող երկիր, այլև համաշխարհային շուկայի համար մրցունակ AI արտադրանքներ ստեղծող կենտրոն։

YerevaNN հետազոտական կազմակերպության՝ 2026 թվականի օգոստոսին հրապարակած «Հայաստանի AI էկոհամակարգը» զեկույցում ներկայացված են արհեստական բանականության ոլորտում գործող 114 կազմակերպություններ, որոնց թվում են արտադրանք մշակող ընկերություններ, խորհրդատվական և տեխնոլոգիական ծառայություններ մատուցող կազմակերպություններ, ինչպես նաև այլ բիզնեսների ներսում գործող AI թիմեր։ Զեկույցը քարտեզագրում է նաև 23 ակտիվ հետազոտական խմբեր։ Այս տվյալները վկայում են, որ Հայաստանում ձևավորվել է AI էկոհամակարգ, սակայն դրա տարբեր ուղղությունները դեռևս զարգացման տարբեր փուլերում են, իսկ միջազգային մակարդակի հետազոտությունների ծավալը սահմանափակ է։

Կարդացեք նաև

  • Ինչո՞ւ են ներդրումները շրջանցում Հայաստանը. Փաշինյանն է որոշում՝ ում բիզնեսը պիտի խլեն, ումը՝ ոչ
  • Չարածը նորի տակ են փորձում անցկացնել
  • Ներդրողները տեսնում են, թե ինչ է կատարվում Հայաստանում ներդրողների ու ընդհանրապես բիզնեսի հետ

Հայկական ընկերությունների գործունեության առանձնահատկություններից մեկն այն է, որ դրանցից մի քանիսը չեն փորձում ստեղծել համընդհանուր նշանակության արհեստական բանականության մոդելներ, այլ կենտրոնանում են ավելի նեղ, մասնագիտացված խնդիրների վրա։ Այդպիսի մոտեցումը թույլ է տալիս մրցակցել կոնկրետ շուկաներում՝ առանց տեխնոլոգիական հսկաների հետ բոլոր ուղղություններով մրցելու անհրաժեշտության։

Տվյալները՝ որպես AI արդյունաբերության ռազմավարական ռեսուրս

Այս ուղղության հետաքրքիր օրինակներից է SuperAnnotate-ը, որը հիմնադրվել է 2018 թվականին եղբայրներ Տիգրան և Վահան Պետրոսյանների կողմից։ Ընկերությունը մշակում է գործիքներ և ծառայություններ, որոնք օգնում են կազմակերպություններին պատրաստել, մշակել և գնահատել արհեստական բանականության մոդելների ուսուցման համար անհրաժեշտ տվյալները։

AI համակարգերի զարգացման մասին խոսելիս հիմնական ուշադրությունը սովորաբար կենտրոնանում է մոդելների հզորության վրա։ Սակայն դրանց արդյունավետությունը մեծապես կախված է նաև ուսուցման համար օգտագործվող տվյալների որակից։ Տվյալների սխալ պիտակավորումը, թերի հավաքածուները կամ գնահատման խնդիրները կարող են սահմանափակել նույնիսկ հզոր մոդելների հնարավորությունները։ Հետևաբար՝ տվյալների պատրաստման և որակի վերահսկման գործիքները դարձել են AI արդյունաբերության կարևոր բաղադրիչներից մեկը։

SuperAnnotate-ի պաշտոնական տվյալներով՝ ընկերությունը մինչև 2025 թվականը ներգրավել էր ընդհանուր առմամբ 50 միլիոն դոլարի Series B ֆինանսավորում։ Ներդրողների թվում են Dell Technologies Capital-ը, NVIDIA-ն և Databricks Ventures-ը։ Ընկերությունը նաև համագործակցում է AI ոլորտի առաջատար կազմակերպությունների հետ՝ տրամադրելով տվյալների մշակման, գնահատման և մոդելների կատարելագործման լուծումներ։

SuperAnnotate-ի օրինակը ցույց է տալիս, որ հայկական ծագում ունեցող ընկերությունը կարող է համաշխարհային շուկայում դիրքավորվել ոչ թե որպես հերթական AI հավելվածի հեղինակ, այլ որպես ենթակառուցվածքային լուծումներ առաջարկող կազմակերպություն։ Այս շուկայում մրցակցությունը, սակայն, պահանջում է շարունակական տեխնոլոգիական զարգացում, տվյալների որակի ապահովում և խոշոր հաճախորդների երկարաժամկետ վստահություն։

Wirestock․ ստեղծարար բովանդակությունից մինչև AI լաբորատորիաներ

Հայկական տեխնոլոգիական ընկերությունների մեկ այլ օրինակ է Wirestock-ը, որը փոխել է իր սկզբնական բիզնես մոդելը՝ ստեղծարար բովանդակության տարածման հարթակից վերածվելով AI համակարգերի մշակողների համար տվյալներ մատակարարող ընկերության։

2023 թվականին ընկերությունը վերակենտրոնացրել է գործունեությունը՝ պատկերներ, տեսանյութեր, դիզայնի նյութեր, խաղային բովանդակություն և եռաչափ մոդելներ տրամադրելով AI լաբորատորիաներին։ Այս փոփոխությունն արտացոլում է ամբողջ ոլորտում տեղի ունեցող գործընթացը․ գեներատիվ AI համակարգերի զարգացումը մեծացնում է բազմամոդալ տվյալների պահանջարկը, իսկ որոշ դեպքերում հաճախորդներին անհրաժեշտ են ոչ միայն արդեն գոյություն ունեցող նյութեր, այլև հատուկ առաջադրանքների համար ստեղծված տվյալների հավաքածուներ։

TechCrunch-ի՝ 2026 թվականի մայիսի 14-ի հրապարակման համաձայն՝ Wirestock-ը ներգրավել է 23 միլիոն դոլարի Series A ներդրում։ Ներդրումային փուլը գլխավորել է Nava Ventures-ը, իսկ մասնակիցների թվում են եղել SBVP-ն, Formula VC-ն և I2BF Ventures-ը։ Ընկերության ներկայացրած տվյալներով՝ դրա հարթակում գրանցված էին ավելի քան 700 հազար նկարիչներ և դիզայներներ, իսկ տարեկանացված եկամտի ցուցանիշը հասել էր 40 միլիոն դոլարի։ Սա ընկերության հաղորդած ցուցանիշ է և չպետք է շփոթել աուդիտով հաստատված տարեկան ֆինանսական հաշվետվության հետ։

Wirestock-ի օրինակը կարևոր է նաև այն պատճառով, որ ցույց է տալիս՝ տեխնոլոգիական ընկերության աճը միշտ չէ, որ պահանջում է զրոյից նոր շուկա ստեղծել։ Երբեմն ավելի արդյունավետ է արդեն գոյություն ունեցող բիզնեսի ակտիվները, հաճախորդների բազան և մասնագիտական համայնքը հարմարեցնել նոր ձևավորվող պահանջարկին։

Միաժամանակ այս շուկան ունի իր բարդությունները։ Տվյալների աղբյուրների օրինականությունը, հեղինակային իրավունքները, բովանդակություն ստեղծողների համաձայնությունը և տվյալների օգտագործման թափանցիկությունը դառնում են կարևոր մրցակցային գործոններ։ Հետևաբար, երկարաժամկետ հաջողությունը կախված է ոչ միայն տվյալների ծավալից, այլև դրանց ձեռքբերման և օգտագործման պայմաններից։

Krisp․ մասնագիտացված տեխնոլոգիա՝ համաշխարհային շուկայի համար

Հայկական տեխնոլոգիական էկոհամակարգում առանձնահատուկ տեղ ունի նաև Krisp-ը, որը հայտնի է իրական ժամանակում ձայնային հաղորդակցությունից ֆոնային աղմուկը հեռացնելու տեխնոլոգիայով։ Ընկերության լուծումները նախատեսված են առցանց հանդիպումների, զանգերի և ձայնային հաղորդակցության այլ ձևերի համար։

Krisp-ի օրինակը ցույց է տալիս մասնագիտացված AI արտադրանքի մրցակցային առավելությունը։ Ընկերությունը պարտադիր չէ ստեղծի ամեն ինչ կարողացող մոդել, եթե կարողանում է կոնկրետ խնդիրը լուծել բավական բարձր որակով և իր տեխնոլոգիան ինտեգրել այն հարթակներին ու աշխատանքային գործընթացներին, որոնք օգտագործում են միլիոնավոր մարդիկ։

Այս մոտեցումը հատկապես կարևոր է այնպիսի շուկաներում, որտեղ հաճախորդները պատրաստ են վճարել ոչ թե AI-ի առկայության, այլ չափելի արդյունքի համար։ Ձայնային հաղորդակցության դեպքում այդ արդյունքը կարող է լինել ավելի հստակ խոսքը, աղմուկի նվազեցումը կամ օգտատիրոջ աշխատանքի արդյունավետության բարձրացումը։

Սակայն մասնագիտացված AI ընկերություններն էլ պաշտպանված չեն մրցակցությունից։ Խոշոր տեխնոլոգիական կազմակերպությունները կարող են նման գործառույթներ ներառել իրենց սեփական արտադրանքներում, իսկ նոր մոդելները՝ արագ նվազեցնել տեխնոլոգիական առավելության պահպանման ժամանակահատվածը։ Հետևաբար, ընկերությունների համար կարևոր է շարունակաբար կատարելագործել արտադրանքը, պահպանել որակի բարձր մակարդակը և ձևավորել այնպիսի տեխնոլոգիական առավելություն, որը դժվար կլինի արագ կրկնօրինակել։

AI-ն՝ էներգետիկայի և ֆիզիկական աշխարհի համար

Հայկական AI էկոհամակարգը սահմանափակված չէ միայն ծրագրային ապահովմամբ։ Մեկ այլ հետաքրքիր ուղղություն է AregAI-ն, որը մշակում է արևային էներգետիկ կայանների կառավարման և սպասարկման համար նախատեսված AI լուծումներ։

Dealroom-ի տվյալներով՝ 2024 թվականին հիմնադրված և Երևանում տեղակայված ընկերությունը միավորում է արևային կայանների վերաբերյալ տվյալները, սենսորների և անօդաչու թռչող սարքերի միջոցով ստացվող տեղեկատվությունը և կանխատեսող վերլուծությունը։ Նպատակն է՝ ավելի արագ հայտնաբերել սարքավորումների խնդիրները, բարելավել կայանների աշխատանքը և նվազեցնել շահագործման ծախսերը։

Այս ուղղությունը կարևոր է, քանի որ AI-ի կիրառումը գնալով ընդլայնվում է թվային միջավայրից դեպի իրական ենթակառուցվածքներ։ Էներգետիկայի ոլորտում նույնիսկ համեմատաբար փոքր արդյունավետության բարելավումը կարող է ֆինանսական նշանակություն ունենալ, հատկապես, երբ խոսքը բազմաթիվ արևային կայանների կառավարման մասին է։

AregAI-ի վերաբերյալ Dealroom-ի հրապարակման համաձայն՝ ընկերությունը 2025 թվականի հոկտեմբերին ներգրավել է seed փուլի ներդրում Granatus Ventures-ից, թեև ֆինանսավորման չափը հրապարակված չէ։ Սա ցույց է տալիս նաև հայկական ստարտափների ֆինանսավորման մասին տվյալների սահմանափակությունը․ որոշ դեպքերում հայտնի են ներդրողները կամ զարգացման ուղղությունները, բայց ոչ ընկերության ամբողջական ֆինանսական պատկերը։

AregAI-ի նման օրինակները կարևոր են Հայաստանի համար, քանի որ ցույց են տալիս AI-ի կիրառման հնարավորություններն էներգետիկայի, արդյունաբերության և այլ ոլորտներում։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է տարբերակել տեխնոլոգիական խոստումները գործնական արդյունքներից․ միջազգային ընդլայնման հեռանկարները գնահատելու համար կարևոր են իրական հաճախորդների թիվը, ներդրված լուծումների արդյունավետությունը, եկամուտներն ու կրկնվող վաճառքների ծավալը։

Ֆինանսավորումը դեռևս հաջողության վերջնական չափանիշ չէ

Հայկական ծագում ունեցող AI ընկերությունների ներգրաված ներդրումները վկայում են միջազգային ներդրողների հետաքրքրության մասին, բայց ֆինանսավորումն ինքնին չի երաշխավորում երկարաժամկետ հաջողություն։ Ներդրումային փուլը հնարավորություն է տալիս ընդլայնել թիմը, զարգացնել արտադրանքը և մուտք գործել նոր շուկաներ, սակայն դրանից հետո ընկերությունը պետք է ապացուցի, որ կարող է ստեղծել կայուն բիզնես։

AI ոլորտում այս հարցը հատկապես կարևոր է։ Հզոր մոդելների մշակումը և գործարկումը կարող են պահանջել մեծ հաշվողական ռեսուրսներ, տվյալների ձեռքբերման զգալի ծախսեր և մասնագիտացված աշխատուժ։ Միաժամանակ տեխնոլոգիաներն արագ են զարգանում, և այսօրվա մրցակցային առավելությունը կարող է կարճ ժամանակում կորցնել իր նշանակությունը։

Ուստի հայկական ստարտափների հաջողությունը գնահատելիս անհրաժեշտ է ուսումնասիրել ոչ միայն ներդրումների չափը, այլև եկամուտների աճը, հաճախորդների պահպանումը, արտադրանքի օգտագործման ծավալները և այն շուկաների չափը, որտեղ գործում են ընկերությունները։ Կարևոր է նաև հասկանալ՝ ընկերությունն ունի՞ սեփական տեխնոլոգիա և մտավոր սեփականություն, թե՞ հիմնականում ծառայություններ է մատուցում այլ կազմակերպությունների։

Այս տարբերակումը կարևոր է Հայաստանի ամբողջ տեխնոլոգիական ոլորտի համար։ Միջազգային հաճախորդներին ծրագրային ապահովման և ինժեներական ծառայությունների մատուցումը կարող է ապահովել աշխատատեղեր ու արտարժութային եկամուտներ։ Սակայն սեփական արտադրանքների զարգացումը լրացուցիչ հնարավորություն է ստեղծում կուտակելու մտավոր սեփականություն, ձևավորելու երկարաժամկետ եկամտի աղբյուրներ և ավելի մեծ արժեք պահպանելու ընկերության ներսում։

Հայաստանի հնարավորություններն ու սահմանափակումները

Հայաստանում AI ոլորտի զարգացման համար կարևոր գործոններից են ինժեներական կրթությունը, տեխնոլոգիական ընկերությունների փորձը, հետազոտական խմբերի ձևավորումը և միջազգային կապերը։ Միևնույն ժամանակ փոքր ներքին շուկան սահմանափակում է տեղական պահանջարկի հնարավորությունները, ինչի պատճառով բազմաթիվ ընկերություններ հենց սկզբից պետք է մտածեն միջազգային հաճախորդների մասին։

YerevaNN-ի 2026 թվականի զեկույցում նշվում է, որ Հայաստանում առկա են AI հետազոտության, կրթության և հաշվողական ենթակառուցվածքների զարգացման հիմքեր։ Ըստ զեկույցի՝ 2026 թվականի օգոստոսի դրությամբ Հայաստանի երեք հիմնական հարթակներում՝ Երևանի պետական համալսարանում, Eleveight AI-ում և Firebird-ի ենթակառուցվածքում, ընդհանուր առմամբ փաստագրված էր 6736 գործող տվյալների կենտրոնային գրաֆիկական պրոցեսոր։ Սակայն միայն սարքավորումների քանակը չի ցույց տալիս, թե որքան արդյունավետ են դրանք օգտագործվում Հայաստանի հետազոտողների, ուսանողների և ընկերությունների կողմից։

Մյուս կարևոր մարտահրավերը հետազոտական կարողությունների զարգացումն է։ Միջազգային մակարդակում մրցունակ AI արտադրանք ստեղծելու համար անհրաժեշտ է ոչ միայն կիրառել արդեն հասանելի մոդելները, այլև զարգացնել սեփական գիտելիքը, հետազոտական թիմերը և բարդ տեխնոլոգիական խնդիրներ լուծելու կարողությունը։ Սա պահանջում է երկարաժամկետ ֆինանսավորում, որակյալ մասնագետների պատրաստում և համալսարանների ու բիզնեսի միջև ավելի արդյունավետ համագործակցություն։

Հայաստանի համար մեկ այլ խնդիր է մասնագետների պահպանումը։ Միջազգային շուկան առաջարկում է ավելի մեծ ֆինանսական հնարավորություններ և մասնագիտական աճի ուղիներ, ուստի տեղական ընկերությունները պետք է կարողանան ստեղծել այնպիսի աշխատանքային միջավայր, որտեղ մասնագետները կարող են ոչ միայն կատարել առաջադրանքներ, այլև մասնակցել արտադրանքի և տեխնոլոգիայի ռազմավարական զարգացմանը։

Ի վերջո, հայկական AI ընկերությունների միջազգային մրցունակությունը կախված է ոչ թե մեկ հաջողված ստարտափի կամ խոշոր ներդրումային գործարքի, այլ ամբողջ էկոհամակարգի զարգացումից։ Անհրաժեշտ են նոր ընկերություններ, հետազոտական կենտրոններ, ներդրողներ, միջազգային գործընկերություններ և այնպիսի պայմաններ, որոնք թույլ կտան հաջողված արտադրանքներին ընդլայնվել՝ պահպանելով իրենց տեխնոլոգիական կարողությունների մի մասը Հայաստանում։

Հայկական AI ստարտափների փորձը ցույց է տալիս, որ փոքր երկրի ընկերությունները կարող են տեղ գտնել համաշխարհային շուկայում՝ կենտրոնանալով մասնագիտացված խնդիրների վրա և առաջարկելով միջազգային հաճախորդների համար իրական արժեք ունեցող լուծումներ։ SuperAnnotate-ը, Wirestock-ը, Krisp-ը և AregAI-ն ներկայացնում են տարբեր ուղղություններ, սակայն նրանց օրինակներում ընդհանուր է շուկայի կոնկրետ պահանջարկը բացահայտելու և դրա շուրջ արտադրանք կամ ծառայություն կառուցելու կարևորությունը։

Հիմնական հարցն այլևս միայն այն չէ, թե Հայաստանը կարո՞ղ է ստեղծել միջազգային հաջողություն գրանցող AI ստարտափներ։ Ավելի կարևոր է՝ կարո՞ղ է երկիրը ձևավորել այնպիսի միջավայր, որտեղ այդ հաջողությունները կդառնան շարունակական, նոր ընկերությունների համար հասանելի, իսկ տեխնոլոգիական և տնտեսական արժեքի զգալի մասը կձևավորվի հենց Հայաստանում։

Սիրարփի Աղաբաբյան




—

«Հայ գերիների խնդրի շահառուն ոչ թե երրորդ երկրներն են, այլ ՀՀ կառավարությունը

Նոյեմբեր 1, 2026

Հոկտեմբերի 28-ին ԱԺ-ում Կառավարության հետ հարցուպատասխանի ժամանակ Արտաքին գործերի և միջազգային առևտրի նախարար Արարատ Միրզոյանն անդրադարձել էր Բաքվում ապօրինի պահվող գերիներին, հայտարարելով, որ Հայաստանը դիմել է 3-րդ երկրներին` Բաքվում պահվող հայ գերիներին այցելելու կամ նրանց հարցերով զբաղվելու համար, սակայն դեռ ոչինչ չի ստացվում։
Բացի այդ, 3-րդ երկրներին ուղղված ՀՀ իշխանությունների դիմումները չեն աշխատել, ու նրանք հրաժարվել են որևէ առաքելություն իրականացնել։

Միրզոյանի վստահեցմամբ` գերիների հարցը ՀՀ իշխանությունների մշտական օրակարգի մասն է, շատ զգայուն հարց է, որի դեպքում կոնկրետ արդյունքն է կարևոր, որը հիմա չկա, դրա համար իմաստ չկա այդ մասին խոսել։

«Սա է դառը իրականությունը. դիմել ենք ու չի ստացվում։ Չեմ ուզում այդ երկրների անունները տալ, քանի որ աշխատելու ենք նրանց հետ։ Անընդհատ թմբկահարում եք` իբր ձև կա, ու մենք չենք անում։

Մենք ունենք այստեղ ճանապարհ, որն ուղիղ անցնում է Ադրբեջանի հետ ուղիղ երկխոսության միջոցով»,- նշել էր նախարարը։

Կարդացեք նաև

  • «Թրամփի երթուղին»՝ Հայաստանի հարավի բնական պաշարների նշանառությամբ
  • TRIPP-ը և ռազմական բեռների տարանցումը․ ի՞նչ այլընտրանք ունի Ադրբեջանը, արդյո՞ք սահմանափակումների ազդեցությունը հավասարազոր է
  • Փաշինյանը գնում է ԵՄ-ից փող բերելու. եթե տան, ուղիղ սրացման կգնա ռուսների հետ, եթե չտան… «Калинка-малинка» կերգի. Արման Աբովյան

Արցախի Հանրապետության «Արդարություն» կուսակցության համահիմնադիր և համանախագահ Հակոբ Հակոբյանի խոսքով՝ քանի դեռ ՀՀ-ում այս իշխանությունն է՝ Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորությամբ, գերիների վերադարձը կախված է Ադրբեջանի քմահաճույքից։

«Հայ գերիների խնդրի շահառուն ոչ թե երրորդ երկրներն են, այլ ՀՀ կառավարությունը՝ Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորությամբ։ Սակայն տեսնում ենք, որ այս իշխանությունն այդքան էլ շահագրգռված չէ և ցանկացած պահի բերում է տարբեր պատճառներ, որպեսզի արդարացնի իր անգործությունը։ Դրա համար այս պահին խոսել  գերիների վերադարձի իրատեսության մասին՝ տեղին չէ։ Այն շահագրգիռ մարմինը, որը պետք է ամեն ինչ աներ, որպեսզի օր առաջ գերիներին ազատեր, ՀՀ իշխանությունն է, բայց նրանք ոչինչ չեն անում»,- 168.am-ի հետ զրույցում նշեց Հակոբ Հակոբյանը։

Նրա բնորոշմամբ՝ իշխանությունը պարզապես ցույց է տալիս, թե ինչ կարողանում՝ անում է, սակայն որևէ բան տեսանելի չէ։

Ինչ վերաբերում է գերիներին ուղղված նամակներին, որոնց մասով Նիկոլ Փաշինյանն առաջարկել էր «Ադրբեջան ուղարկել փոստի միջոցով», Հակոբ Հակոբյանը նկատեց՝ երկու երկրների ղեկավարները կարող էին պայմանավորվել, մեխանիզմներ մշակել ու փոխանցել այդ նամակները։

«Ես չեմ կարող ասել, թե հիմա որքանով Նիկոլ Փաշինյանը կկարողանա այդ նամակները փոխանցել, բայց մեխանիզմներ կարող են ներդնել՝ նամակները ապօրինի պահվող գերիներին փոխանցելու համար»,- ընդգծեց Հակոբ Հակոբյանը։

Հիշեցնենք՝ 2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Ադրբեջանն Արցախի դեմ սկսած պատերազմից հետո խաղաղ բնակիչներին սպանելու սպառնալիքի տակ սեպտեմբերի 27-ից սկսած գերեվարեց Արցախի նախկին բարձրաստիճան ռազմաքաղաքական ղեկավարությանը։

Սեպտեմբերի 27-ին Հակարիի կամրջից Ադրբեջանը գերեվարեց Արցախի նախկին պետնախարար Ռուբեն Վարդանյանին և ՊԲ նախկին հրամանատարի տեղակալ Դավիթ Մանուկյանին։ Իսկ սեպտեմբերի 28-ին Արցախի նախկին արտգործնախարար Դավիթ Բաբայանը հայտարարություն էր տարածել՝ նշելով, որ ադրբեջանական կողմը պահանջել է իր ժամանումը Բաքու՝ համապատասխան հետաքննության համար։

Բաքվում պահվող հայ գերիներին ադրբեջանական ռազմական դատարանը ապօրինի դատապարտել է կա՛մ ցմահ, կա՛մ 16-19 տարվա ազատազրկման։

—

Բյուջեից լրացուցիչ 39 միլիոն 750.000 դրամ՝ սնանկության գործերով կառավարիչների

Նոյեմբեր 1, 2026

Կառավարությունը 39 միլիոն 750 հազար դրամով կավելացնի 2026 թվականի պետական բյուջեի ծախսերը․ Արդարադատության նախարարության կողմից չզեկուցվող հարցերի փաթեթով նախագիծ էր ներկայացվել, որի նպատակն էր լրացուցիչ ֆինանսական միջոցներ հատկացնել անվճարունակության գործերով կառավարիչներին՝ իրենց մատուցած ծառայությունների դիմաց փոխհատուցում վճարելու համար:

Հիմնավորումից տեղեկանում ենք, որ 2026 թվականի պետական բյուջեով «Սնանկության գործերով կառավարչական ծառայությունների ձեռքբերում» միջոցառման համար սկզբնապես նախատեսվել էր 85 միլիոն դրամ 1133 սնանկության գործի հաշվարկով, սակայն տարվա ընթացքում գործերի փաստացի քանակն արդեն գերազանցել է սպասումները. Արդարադատության նախարարությունն արդեն իսկ վճարել է 1166 գործի գծով փոխհատուցում․ օգոստոսի 17-ի դրությամբ բյուջեից ծախսվել է 84.5 մլն դրամ, իսկ սեպտեմբեր-դեկտեմբեր ժամանակահատվածի համար մնացել է ընդամենը 500 հազար դրամ մնացորդ:

Մինչդեռ, սեպտեմբերի 25-ի դրությամբ կառավարիչներից արդեն ստացվել են դիմումներ ևս 243 գործի համար (որոնց ֆինանսավորման պահանջը կազմում է 17.7 մլն դրամ), իսկ մինչև տարեվերջ կանխատեսվում է ևս 287 նոր գործի ավելացում: Ընդհանուր առմամբ, բյուջեի դեֆիցիտը լրացնելու համար անհրաժեշտ է դարձել ապահովել ևս 530 գործի ֆինանսավորում:

Որտե՞ղից են ներգրավվելու միջոցները

Կարդացեք նաև

  • Մնացել է առևտրի, բանկերի ու խաղային բիզնեսի հույսին
  • ԿԳՄՍ նախարարության՝ 10 միլիոն 800.000 դրամ դրամաշնորհով հոգացել են Պլասիդո Դոմինգոյի հոնորարի մի մասը
  • Ահաբեկումը թափ է առնում. երբ թույլատրում ես լինել ագրեսիվ, անել ինչ ցանկանում են՝ ջարդել, փշրել, հավաստիացնում ես՝ իրենք դրա համար չեն պատժվելու. Նալչաջյան

Լրացուցիչ ծախսերը կֆինանսավորվեն Քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման (ՔԿԱԳ) գծով գանձված պետական տուրքերի հաշվին: Օրենսդրական փոփոխությունների համաձայն՝ 2026 թվականի հունվարի 1-ից այս տուրքերն ուղղվում են պետական բյուջե:

—