News – Page 47 – Armenian Directory & News

Zangezur: The historical significance of a route

November 3, 2026November 3, 2026 Chakhmakhchian Vatche

· November 2, 2026

Leman ABDULLA

Hurriyetdailynews.com

Zangezur is more than a route drawn on a map. It is a transport link that could strengthen ties across the Turkic world. The prospect of restoring direct overland connectivity between mainland Azerbaijan and Nakhchivan after decades carries historical and human significance alongside its economic importance. The United States, meanwhile, plays a prominent role in the diplomatic and institutional framework underpinning this connection.

The Armenian Parliament’s approval of the framework agreement with Washington on the Trump Route for International Peace and Prosperity (TRIPP) on Oct. 28 marked an important step in this direction. The task now is to translate that political decision into lasting connections that make a tangible difference to people across the region.

For Azerbaijan, the value of the Nakhchivan link cannot be measured in transit revenues alone. Restoring direct access through Armenia to an integral part of the country could ease the everyday difficulties arising from geographical separation. Making family visits and travel for education and work easier would strengthen ties between people within the same country. The route’s deeper significance lies in restoring the natural flow of journeys that have long depended on indirect routes.

Ankara’s strategic stake

Extending Nakhchivan’s existing border connection with Türkiye to mainland Azerbaijan could broaden the economic and social foundations of the Ankara–Baku partnership. Nakhchivan could thereby become an important hub for regional connectivity.

The fact that the agreement is between Washington and Yerevan does not diminish Türkiye’s strategic importance; it makes Ankara’s role in the emerging arrangement all the more consequential. For Türkiye, the decisive factor will be its ability to underpin political support with complementary infrastructure, investment and trade facilitation measures. U.S. institutional involvement and Türkiye’s geographical and economic weight serve distinct but potentially complementary functions.

Economic ties across the Turkic world

The route’s significance extends beyond Nakhchivan. Integrating the Türkiye–Nakhchivan–Azerbaijan connection with trans-Caspian transport could expand the Central Asian Turkic republics’ access to Turkish and European markets. Political and cultural affinity could thus be reinforced by stronger production, investment and supply-chain links.

Bringing together Türkiye’s industrial and logistics capacity and Azerbaijan’s transit capabilities could help translate that affinity into economic value. Historical ties could thereby find more tangible _expression_ in the everyday interactions of businesses and communities.The Middle Corridor’s commercial test

The new connection could enhance the resilience of the Middle Corridor by complementing existing routes through Georgia. Yet a route’s strategic importance does not automatically guarantee its commercial success. Border waiting times, tariffs and service reliability will be decisive. Its benefits should be measured not only by freight volumes but also by the production and services that develop along the route.

An opening for Armenia

For Armenia, the project offers an opportunity to ease the constraints on its regional economic integration. Opening transport links could improve the country’s access to new markets and facilitate its participation in regional networks. Stronger Türkiye–Azerbaijan ties and Armenia’s economic opening could advance together. The benefits Yerevan derives from this arrangement could, in turn, strengthen its stake in the route’s stable operation.

From political decisions to lasting connections

The framework agreement aims to establish unimpeded transport connectivity while preserving Armenia’s sovereignty and jurisdiction. Making it operational will depend on border and customs arrangements, financing, the establishment of the corporate structure and the completion of infrastructure.

Trade alone cannot guarantee peace, but it can broaden the constituencies with a stake in preserving stability. Zangezur’s lasting value lies in its potential to restore access to Nakhchivan, deepen ties between Türkiye and Central Asia, and bring Armenia into a shared regional economic space. What will carry its historical significance into the future is its transformation into a reliable route that connects people and enables them to move across the region.

Leman Abdulla is a Baku-based journalist.

—

Kevork B. Hagopian Honored For His Contributions To Armenian Heritage

November 3, 2026November 3, 2026 Hambardsumian Paul

· November 2, 2026

By Mariette Minassian-Ohannes

On Sunday, October 25, 2026, the Organization of Istanbul Armenians (OIA) hosted a special evening honoring Kevork B. Hagopian for his lifelong contributions to Armenian history and cultural preservation. The celebration followed his receipt of a Pontifical Encyclical from His Holiness Karekin II, Supreme Patriarch and Catholicos of All Armenians, and the prestigious St. Sahag–St. Mesrop Medal.

The gathering brought together clergy, community leaders, intellectuals, family members, and friends to recognize Hagopian’s extensive scholarly work and dedication to preserving Armenian heritage.

Following opening remarks by Garbis Sarafian, Chairman of the OIA Cultural Committee, keynote speaker Hratch Sepetjian highlighted Hagopian’s years of research in Ottoman archives, through which he uncovered invaluable photographs and historical documents. He emphasized the importance of making these works accessible to Armenian schools, universities, and centers of Armenian Studies.

A message from Armenia was read by OIA Secretary Mariette Ohannes, followed by a written message from His Eminence Archbishop Hovnan Derderian, Primate of the Western Diocese, presented by the Rev. Fr. Gevork Abyan. Archbishop Derderian praised Hagopian’s research as a significant contribution to documenting the history, faith, and cultural life of Armenian communities in their ancestral lands. He also highlighted the legacy of St. Sahak and St. Mesrop and the enduring responsibility to preserve the Armenian language and cultural heritage.

In his remarks, Hagopian expressed heartfelt gratitude to His Holiness Karekin II, Archbishop Derderian, the Association, and all those who had supported his scholarly endeavors.

Archbishop Derderian concluded the program with a pastoral message and prayer, commending Hagopian’s dedication to preserving Armenian historical memory for future generations.

The evening also featured a video presentation of the medal-awarding ceremony at St. Ghevontiants Cathedral, followed by a reception celebrating Hagopian’s distinguished achievements and enduring service to Armenian heritage.

—

The Medicine Shipment Is Only the Beginning of the Promise

November 3, 2026November 3, 2026 Albert Nalbandian

· November 2, 2026

By Douglas Vandergraph — https://douglasvandergraph.com

A box of donated medicine can carry extraordinary hope. For a family facing an expensive diagnosis or interrupted treatment, its contents may mean that care becomes possible again. Armenian charitable networks have long made the movement of medical supplies a visible _expression_ of solidarity, and that work deserves recognition. Yet a shipment, however valuable, is only one stage in a longer promise. To reach a patient, the right medicine must be matched to a real medical need, transported safely, stored correctly, prescribed appropriately and available when the next dose is due. The final mile matters as much as the first.

In August 2026, The California Courier reported on an Armenia Artsakh Fund announcement that it had delivered millions of dollars’ worth of medicines and medical supplies to Armenia during the first eight months of the year. Such contributions demonstrate the extraordinary capacity of diaspora institutions to mobilize resources. They also invite a useful conversation about continuity. An impressive total tells readers what was shipped; it does not, by itself, tell them how well each patient can complete treatment. That is not a criticism of donors. It is a reason to connect philanthropic generosity to strong local systems.

Clinicians and health authorities should remain responsible for determining needs and safe use. A donation may be valuable in one clinic yet inappropriate in another because of storage requirements, expiration dates, prescription practices or patient demand. The most responsible partnerships begin with local requests and an agreed distribution plan. They also make room for feedback when an item is no longer useful. A donor who listens to that feedback is not being rejected. The partnership is becoming more mature.

Continuity deserves special attention for displaced families and for residents far from specialist care. A patient can receive an initial supply while still lacking transport to a follow-up visit, a readable treatment plan or a reliable way to refill a prescription. The problem may look administrative, but its consequences are intensely personal. Where services are already strained, a brief referral summary and a responsible contact can help keep treatment from ending with the first successful consultation. Such records should be handled securely to protect private medical information.

This is why good reporting about humanitarian shipments should ask more than the monetary value. Were the products requested by health partners? Are local providers able to distribute and monitor them safely? Is there a plan for follow-up? What additional support would make the contribution sustainable? These questions need not be adversarial. They honor the intent of donors by showing the work required for generosity to become reliable care. They also respect patients as people, not as figures used to celebrate a campaign.

The diaspora has other assets beyond shipping capacity: professional expertise, translated patient information, partnerships with medical training programs, and the patience to support maintenance and follow-up systems. Such contributions may attract fewer headlines than a large consignment, but they help the next delivery work better. A credible partnership should leave local institutions more able to serve people in the future. Generosity is strongest when it expands competence rather than creating a permanent need for outside intervention.

The story of the good Samaritan provides the Christian moral center of my view. Jesus describes a traveler who not only treats immediate wounds but arranges continuing care. In that account, compassion includes a plan beyond the first encounter. This teaching should never become a condition attached to aid. Patients of every background deserve care based on need and clinical judgment. Rather, it asks donors, churches and community organizations to remain attentive after the public moment of giving has passed.

The value of a shipment is real, but the deepest value is realized when a patient can safely take the medicine and know where to turn next. For Armenian institutions and their supporters abroad, that is a goal worth celebrating as widely as any cargo total. We should honor the act of sending while also investing in what happens after arrival. The promise in a box is not simply that help has traveled across an ocean. It is that care will continue when the camera is gone.

—

CC: The movement to bring Israel and Armenia closer

November 3, 2026November 3, 2026 Kajoyan Gevork

· November 2, 2026

Ani Avetisyan, recently appointed Armenian deputy foreign minister, at Israel’s Ben-Gurion University of the Negev in May 2025. (Photo: Facebook)

By Mohamad Rimawi

Civilnet

In a Yerevan cafe last year, an Armenian scholar of Hebrew and Jewish studies found herself sitting across from Israel’s then-ambassador to her country, Joel Lion. She had spent over a decade of her career earning this kind of meeting: she learned Hebrew when no one else in her graduate school cohort in Armenia would, then founded the first-of-its-kind Center for Hebrew Language and Jewish Culture at Yerevan State University with Israeli government backing.

The meeting was over in 15 minutes.

“He opened this list in front of me and colleagues that were visiting Armenia from the UK. And he said, ‘Listen, Israel did this, this, this, this for Armenia. What did Armenia do for us?’” she recalled. “I was really shocked because I thought, first of all, as an ambassador that’s very unprofessional and rude,” she continued. “Also, what do you mean Israel did this and that? You didn’t do the most important thing, which is recognizing the other nation’s genocide.”

This account from Ani Avetisyan, who was appointed deputy foreign minister by Prime Minister Nikol Pashinyan in August, showcases Israel’s longtime intransigence toward engagement with Armenia. The Hebrew scholar’s appointment to the high-ranking diplomatic post, at the same time, signals an Armenian interest in closer cooperation with the Jewish state.

This interview was conducted a month before Avetisyan’s appointment was announced, and she did not respond to a request for comment afterward. The office of Israel’s honorary consul in Armenia said Lion, who was appointed chargé d’affaires of the Israeli embassy in Turkey last month, declined an interview request.

Avetisyan is part of a loose coalition of Armenians and Israelis who have for years pushed for their countries to mend their strained societal relationship. Many of them view the two countries, which both have large and influential diasporas, as bound by shared histories: victims of historical genocides that are now surrounded by perceived common enemies in the region. Through different organizations, initiatives and collaborations between Armenian-American and Jewish-American lobby groups, these advocates have tried again and again to achieve this goal, but each time ended up nowhere.

It turns out that few people in either country share their enthusiasm. Even the Hebrew and Jewish studies center that Avetisyan founded lasted only a year because there was little appetite for it amongst Armenian students. “We had to do a lot of work to convince them to choose Hebrew,” she said. The first year she said just five or six students signed up, and then the numbers dropped. “So not much interest,” Avetisyan lamented.

A bridge-building council that never got past Zoom

A recent attempt to narrow the gap between these two countries was made in 2023 by Save Armenia, a Washington-based nonprofit founded by James Tufenkian, an Armenian-American businessman whose name appears on luxury hotels and fancy restaurants throughout the small country. According to the group’s mission statementon its website, Save Armenia “mobilizes and unites American Christians to defend and support Armenia, the first Christian nation, amid ongoing existential threats.”

One of its flagship initiatives was the Armenian Jewish Friendship Council, which sought to serve as a “bridge” between Armenian and Jewish leaders – that is, Armenians in Armenia, Jews in Israel, Armenian-Americans and Jewish-Americans. The council itself was made up of around 30 people hoping to build people-to-people relations through cultural and academic exchanges, business opportunities, and security cooperation.

Political grievances, deemed too fraught to tackle right away, were to be set aside. Israel’s deep ties with Azerbaijan are a major sore spot for Armenia, and Israeli military support for Azerbaijan’s offensives in Nagorno-Karabakh in 2020 and 2023 only deepened the resentment. Another point of friction is the Israeli government’s failure to rein in Jewish extremists who regularly harass and intimidate Jerusalem’s historic Armenian community. Israel, for its part, has long been wary of Armenia’s friendly relations with Iran.

But the council never made it beyond tentative plans. Avetisyan, who led the group’s cultural and educational initiatives, had ambitious goals to create an Armenian-Jewish online museum, arrange for academics from Armenia and Israel to visit each other, and host joint conferences. Ultimately, though, she said they had two or three online meetings over the course of a year, and then “it went silent.”

Ani Avetisyan was appointed as deputy foreign minister in August. (Photo: Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Armenia)

Members of the council, whose pictures are still up on Save Armenia’s website, told CivilNet that their initiative failed due to a lack of funding and committed leadership. One member, who asked not to be named in order to speak candidly, said that Tufenkian, the council’s leader, had pledged funding support for projects that never materialized. “That is essentially where the initiative died,” the member said. “There was simply no money behind it.”

David Akopyan, a former UN official who also served on the council, described the need for a more focused approach. “When you have 25 people on a Zoom meeting, very few know each other, and you don’t have a clear driving force behind it, it’s very hard to reach any conclusions or next steps,” he said. “I think there was a lack of leadership, someone to take the lead and make decisions on what is next.” He has recently started his own initiative with Nathaniel Trubkin, a fellow council member and the Israeli founder of the Yerevan Jewish Home civil society group, focused on journalist exchange programs between Armenia and Israel. Akopyan believes that they have a better shot at success with fewer cooks in the kitchen.

Tufenkian, for his part, said the council “hit a brick wall” last year trying to make inroads with Israel. His contacts in the Israeli security establishment, he recalled, had “no interest whatsoever” in engaging with Armenia. “So we decided to let it cool for a while,” Tufenkian said.

The Israelis, he said, grew concerned that such a rapprochement would anger Azerbaijan, a close ally of Israel and Armenia’s longtime adversary. Mired in wars with its neighbors since October 2023, Israel can hardly afford to jeopardize its military and intelligence bases in Azerbaijan.

But now, Tufenkian sees “some indication” that serious talks could restart, given the rapidly evolving geopolitical situation in the region. For Israelis concerned that improved relations with Yerevan would come at too heavy a cost to relations with Baku, Tufenkian is looking to pitch ideas on how Armenia and Israel can be more useful to each other.

“Turkey and Israel are increasingly in confrontation with each other in the region and both looking around for potential allies in their defensive structures,” he said. “So certainly with regard to Israel, that makes Armenia, with its border on the eastern part of Turkey, interesting in at least one way.”

The idea of offering Armenia’s territory to Israel for use as a forward base against Turkey is at odds with the current Armenian government’s strategy. Prime Minister Pashinyan has centered his political agenda around improving relations with Ankara and therefore has little appetite for greater military cooperation with Tel Aviv, according to Sergei Melkonian from the Applied Policy Research Institute of Armenia, a Yerevan-based think tank. “In terms of security, I don’t see a real overlap of interests between Armenia and Israel,” he said. “The current government’s key goal is to open borders with Turkey and normalize diplomatic ties.”

The view from Israel

Some Israelis, though, do perceive their country as strategically converging with Armenia. Gilead Sher, who served as former Israeli Prime Minister Ehud Barak’s chief of staff, supports fostering greater ties with Armenia now that his country is more free from the pressure imposed by its once close relationship with Turkey. “With the deterioration in the relationship between Israel and Turkey, Turkey is no longer a political or economic asset for Israel,” Sher said.

Mossi Raz, a former Knesset member, took over as chair of the Israeli parliament’s Armenia friendship association in 2021. “I had never chaired a friendship association before and I wasn’t even a member of any of them,” he said. “But I chose that one because I wanted to put pressure on the government to recognize the Armenian genocide.”

Raz quickly became disappointed when few of his Knesset colleagues joined. Politicians have little incentive to take strong positions one way or the other in Armenia, he said, given the general indifference of the Israeli public toward the country. “Nobody would vote for you because you are for or against Armenia,” Raz said. Since Raz left parliament, it is unclear what the status of the friendship association is or if anyone has ever succeeded him as its chair.

Israel came close to officially recognizing the Armenian genocide this summer, but abandoned the plan after pressure from Azerbaijan, according to Haaretz. That move, though, was widely seen as a way to anger Turkey, rather than an overture to Yerevan. “I am very skeptical of the motives behind a potential recognition,” Avetisyan said. “If it only happens to serve a temporary political need, then I don’t know what the long-term value is.” Many Armenians, she added, feel cynical about the idea of Israeli acknowledgement “while they are being accused of committing their own genocide in Gaza.”

Grigor Hovhannissian, a former Armenian deputy foreign minister and ambassador to the United States, played a key role in opening Armenia’s embassy in Israel in 2020. (Israel still does not have a resident ambassador in Yerevan.) He said that Armenia has a strategic interest in having good relations with a powerful regional country like Israel. “We’re part of the greater Middle East, and those distances are very small,” Hovhannissian said.

He noted that Israel’s increasing international isolation gives Armenia an opening. “A realistic approach would be to avoid overloading this relationship with expectations of a strategic alliance,” Hovhannissian said. “Both countries could pursue a step-by-step agenda built around economic cooperation, innovation partnership, academic exchanges, tourism, and political dialogue.”

At least one Israeli group is starting to pursue something like that step-by-step agenda. The Israeli House, a state-linked organization that, according to its website, “enables optimal and effective hasbara” in 30 countries, is planning to open a Yerevan branch later this year. Hasbara refers to influence campaigns aimed at portraying the Jewish state and its actions in a positive light.

The Israeli House’s founder, Itsik Moshe, told CivilNet that he is focused on student exchanges, business forums, cultural collaborations and “encouraging parliaments to adopt resolutions against antisemitism.” He said that his work is “a complementary component of official diplomatic activity” and not a “replacement” for it. “From our perspective, public diplomacy activities in Armenia can bring the two countries closer together, not only at the governmental level but, first and foremost, at the level of people,” he said.

A new channel opens in Washington

Robert Garson, a personal lawyer for US President Donald Trump, has taken an interest in Armenia in recent months. He visited the country in May and mingled with Armenian diplomats at their embassy in Washington at a July 4 Shabbat lunch celebrating the 250th anniversary of the US Declaration of Independence. Garson, whom Trump appointed to the US Holocaust Memorial Council after purging board members named under President Joe Biden’s administration, describes the Armenian-Israeli relationship as “at a nascent stage” but sees strong potential for growth.

Garson said that Armenia’s ambassador to the US, Narek Mkrtchyan, told him that Armenia intends to adopt the International Holocaust Remembrance Alliance (IHRA) working definition of antisemitism, which regards serious criticism of Israel as antisemitic. “I just think he was looking to signal there’s commonality in approach,” Garson said. This exchange between Garson and Mkrtchyan has not been previously reported.

In response to a request for comment, Mkrtchyan directed CivilNet to an X post from the US State Department’s antisemitism envoy Yehuda Kaploun in January, which welcomed Armenia’s “willingness” to join the IHRA. Kaploun and Mkrtchyan were both present at Armenia’s US embassy Shabbat lunch in July. On the same day as that event, Mkrtchyan posted on social media a picture of himself with Miriam Adelson, the Israeli-American billionaire best known for using her fortune to advance Israeli interests and support Trump. She and her late husband Sheldon helped connectTrump with Kaploun, who has a longstanding relationship with the influential Adelson family.

Robert Garson, Yehuda Kaploun and Narek Mkrtchyan at Armenia’s US embassy Shabbat lunch in July. (Photo: X)

Mkrtchyan’s overtures have pleased some Israeli onlookers. “He’s the best diplomat in the Armenian foreign ministry today,” said Trubkin, the Yerevan-based Israeli citizen. “As far as I can see, he has many contacts with the Jewish community in the US. I always follow his page, and I feel he’s the one person who is truly capable of uniting the Armenian and Jewish diaspora in the U.S.”

Uniting these two diasporas is more difficult than it may seem. Previous joint Armenian-Jewish initiatives by the Armenian and pro-Israel lobbies in the US, such as the Armenian Jewish Advisory Council, have met similarly short-lived fates to the Armenian Jewish Friendship Council. But even if such cultural ties were achieved, that would not automatically advance political rapprochement. The analyst Melkonian said that the dynamics between Armenia and its diaspora on one side, and Israel and the Jewish diaspora on the other, are completely different.

“Israel is more active using its diaspora as leverage to achieve its own goals,” he said. “When it comes to the decision-making process, they take into account the concerns regarding their diaspora. We don’t have such a political culture now in Armenia, because for decades the diaspora for Armenia was like an ATM and that’s it.”

Avetisyan, all things considered, showed no signs of giving up on the Armenian-Israeli relationship. “We need enough people to get things started and moving,” she said. “Professionally that is my responsibility, and personally that’s my curiosity and interest.”

—

168: ԹՐԻՓՓ-ը տարածք չունի, ՀՀ տարբեր տեղերում կարող են գործել ԹՐԻՓՓ նախագծեր.

November 3, 2026November 3, 2026 Vorskanian Yeghisabet

Նոյեմբեր 2, 2026

ԱԺ-ում պետական բյուջեի նախնական քննարկման համատեքստում Նիկոլ Փաշինյանն անդրադարձել է ԹՐԻՓՓ-ին և նշել, որ գործնականում արդեն սկսել են այս նախագծի իրագործումը:

«Մինչև հետագա գործընթացների կազմակերպումը՝ ՀՀ-ն իր նախաձեռնությամբ կմեկնարկի ԹՐԻՓՓ նախագծի երկաթուղու, ավտոճանապարհի, էլեկտրահաղորդման գծերի կառուցման նախագծերի պատվիրումը, որպեսզի ժամանակ չկորցնենք և սկսենք ԹՐԻՓՓ-ի շուրջ աշխատանքները: Եվ որ պահին ԹՐԻՓՓ զարգացման ընկերությունը կձևավորվի, այդ պահին կատարված աշխատանքները ՀՀ կառավարությունը կփոխանցի նրանց:

ԹՐԻՓՓ նախագծի իրագործման արդյունքում Հայաստանը բոլոր ուղղություններով ապաշրջափակվելու է: Ապաշրջափակվելու է արևելք-արևմուտք, հյուսիս-հարավ ուղղություններով: Սակայն այս բոլոր ուղղություններով ապաշրջափակումն ամենևին չի նշանակում, որ ամբողջ ենթակառուցվածքը կդառնա ԹՐԻՓՓ նախագծի մաս։ Այս պահին հստակ է, որ ԹՐԻՓՓ նախագծի մաս կկազմեն Նռնաձոր-Կարճևան երկաթուղին, ինչպես նաև՝ էլեկտրահաղորդման գծերն ու ավտոճանապարհը։ Գազամուղի և նավթամուղի հարցերը կքննարկվեն ավելի ուշ»,- շարունակել է նա:

Այս համատեքստում Նիկոլ Փաշինյանը հարկ է համարել ընդգծել՝ ԹՐԻՓՓ-ը տարածք չունի, ՀՀ տարբեր տեղերում կարող են իրականացվել ԹՐԻՓՓ նախագծեր:

«Եթե մի օր ՀՀ տարածքով անցնի տարանցիկ գազամուղ, ամենևին փաստ չէ, որ այն անցնելու է Հայաստանի հարավով: Կամ՝ երբ ՀՀ-ով անցնի նավթամուղ, փաստ չէ, որ այն անցնելու է Հայաստանի հարավով: Իհարկե, չի կարելի բացառել, բայց գոնե մեր նախնական քննարկումները ցույց են տալիս, որ ավելի հավանական է՝ բոլորովին այլ երթուղիով կանցնի: Էլ չեմ ասում, որ երկարաժամկետ հեռանկարում ամենևին էլ փաստ չէ, որ ՀՀ-ում միջազգային նշանակություն ունեցող միայն ԹՐԻՓՓ նախագծի շրջանակում են երկաթուղի կամ երկաթուղիներ գործելու»,- մանրամասնել է նա՝ նշելով, որ արևելք-արևմուտք ամենակարճ կապն անցնում է ՀՀ հյուսիսով՝ Տավուշի, Լոռու և Շիրակի մարզերով:

Այս համատեքստում Փաշինյանը կարևոր է համարել Իջևան-Հրազդան և Վանաձոր-Գյումրի երկաթուղային գծերի միացումը:

Մանրամասները՝ տեսանյութում

—

«Գագիկ Ծառուկյանի և անազատության մեջ գտնվող քաղբանտարկյալների պաշտպանության հ

November 3, 2026November 3, 2026 Vanyan Gary

Նոյեմբեր 2, 2026

«Գագիկ Ծառուկյանի և անազատության մեջ գտնվող քաղբանտարկյալների պաշտպանության հանրային խորհուրդը» նամակ է հղել 2026 թվականի Խաղաղության Նոբելյան մրցանակակիր Նավի Փիլային՝ ներկայացնելով Հայաստանում մարդու իրավունքների պաշտպանության ոլորտում առկա լրջագույն խնդիրները և նրա ուշադրությունը հրավիրելով երկրում տեղի ունեցող մտահոգիչ զարգացումների վրա։ Այս մասին գրել է ԲՀԿ մամլո խոսնակ Իվետա Տոնոյանը:

Ստորև ներկայացնում ենք նամակի ամբողջական տեքստը։

Հարգելի տիկին Փիլայ,

Ընդունեք մեր ջերմագին շնորհավորանքները՝ Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի արժանանալու կապակցությամբ։ Այս հեղինակավոր ճանաչումը հարգանքի տուրք է մարդու իրավունքների պաշտպանության, միջազգային արդարադատության և այն հիմնարար սկզբունքի հաստատմանն ուղղված Ձեր ողջ կյանքի նվիրումին, ըստ որի օրենքը պետք է պաշտպանի անհատին իշխանության կամայական կիրառումից։

Հայաստանում մեծ ուշադրությամբ ենք հետևում այն մարդկանց գործունեությանը, որոնց նվիրվածությունը խաղաղությանն ու մարդու իրավունքների պաշտպանությանը միջազգային ճանաչման է արժանացել։ Մեր պատմական և ներկայիս փորձը մեզ սովորեցրել է, թե ինչ ահռելի գին են ժողովուրդներն ու հասարակ մարդիկ վճարում խաղաղության համար։ Հետևաբար, Ձեր աշխատանքի միջազգային ճանաչումը մեզ հույս է ներշնչում, որ միջազգային հանրությունը շարունակում է հավատարիմ մնալ խաղաղության, արդարության և մարդկային արժանապատվության արժեքներին։

Միևնույն ժամանակ, ցանկանում ենք ընդգծել Հայաստանի համար առանձնահատուկ կարևորություն ունեցող մի սկզբունք. խաղաղությունը չի կարող լինել կայուն և երկարատև, եթե այն հիմնված չէ օրենքի գերակայության, արդարության և մարդու հիմնարար իրավունքների արդյունավետ պաշտպանության վրա։ Մինչ Հայաստանի արտաքին սահմանների երկայնքով պահպանվում է փխրուն խաղաղություն, երկրի ներսում լուրջ մտահոգություններ են առաջացնում իրավական երաշխիքների վիճակը, արդարադատության իրականացումը և ժողովրդավարական քաղաքական կյանքի պայմանները։ Մենք համոզված ենք, որ ներպետական արդարադատության համակարգի և օրենքի գերակայության ամրապնդումն անփոխարինելի նշանակություն ունի հասարակական կայունության ապահովման, հանրային վստահության վերականգնման և երկարաժամկետ խաղաղության պահպանման համար։

Հենց այս համատեքստում ենք դիմում Ձեզ՝ Հայաստանի ընդդիմադիր քաղաքական ուժերի հայտնի առաջնորդների կալանավորման և այդ դեպքերի՝ անհատի ազատության, քաղաքական բազմակարծության ու ժողովրդավարական ինստիտուտների գործունեության վրա ունեցած ավելի լայն հետևանքների վերաբերյալ Ձեր ուշադրությունը հրավիրելու նպատակով։

Մեր խորհուրդը հիմնադրվել է 2026 թվականի հունիսի 7-ին Հայաստանում կայացած խորհրդարանական ընտրություններից հետո։ Խորհրդարանական ընտրություններին մասնակցած հիմնական ընդդիմադիր ուժերից մեկը՝ «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունը, հակասահմանադրական վերահաշվարկների արդյունքում զրկվել է իր ստացած խորհրդարանական մանդատներից։ Կուսակցության առաջնորդ Գագիկ Ծառուկյանը հետագայում ձերբակալվել է և մինչ օրս գտնվում է կալանքի տակ։ «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության նկատմամբ ձեռնարկված գործողություններին անդրադարձ է կատարվել նաև ԵԽԽՎ ընտրությունների դիտորդական առաքելության վերջնական զեկույցում (Doc. 16486 rev, 22 September 2026)։

Մեր մտահոգություններն ավելի են խորանում այն հանգամանքով, որ խորհրդարան անցած մյուս երկու ընդդիմադիր ուժերի առաջնորդները նույնպես շարունակում են մնալ կալանքի տակ։ Այս անձինք հայտնի քաղաքական գործիչներ են և իրենց համապատասխան կուսակցությունների ղեկավարները, որոնք ներկայացնում են իշխանություններին այլընտրանք հանդիսացող խաղաղ գաղափարական դիրքորոշումներ և բացահայտ քննադատում են կառավարության քաղաքականությունը։ Ժողովրդավարական հասարակությունում նրանց դերն է արտահայտել այլընտրանքային քաղաքական դիրքորոշումներ, ներկայացնել իրենց ընտրողներին ու աջակիցներին և խաղաղ քաղաքական գործունեության միջոցով վիճարկել կառավարության որոշումները։ Հետևաբար, նրանց շարունակական կալանավորումն ազդում է ոչ միայն նրանց անհատական իրավունքների, այլև նրանց աջակիցների՝ քաղաքական կյանքին լիարժեք մասնակցելու հնարավորության վրա։

Քաղաքական առաջնորդ լինելը որևէ մեկին չի ազատում քննությունից կամ քրեական հետապնդումից։ Միևնույն ժամանակ, քրեական վարույթները չպետք է դառնան քաղաքական հակառակորդներին մեկուսացնելու կամ օրինական քաղաքական մրցակցությունը սահմանափակելու միջոց։ Մենք խորապես մտահոգված ենք, որ այս գործերով շարունակվող կալանքը կարող է գործնականում վերածվել պատժի՝ նախքան մեղավորության հաստատումը, և նպաստել խաղաղ ընդդիմության ճնշմանը։ Նման հանգամանքները հիմնարար հարցեր են առաջացնում անմեղության կանխավարկածի, արդար դատաքննության իրավունքի, մինչդատական կալանքի համաչափության և արդարադատության համակարգի անաչառության նկատմամբ հանրային վստահության վերաբերյալ։

Մենք չենք խնդրում Ձեզ կանխորոշել որևէ անձի առաջադրված մեղադրանքների վերաբերյալ Ձեր դիրքորոշումը կամ միջամտել մեղավորության կամ անմեղության դատական գնահատմանը։ Մեր մտահոգությունը վերաբերում է այն երաշխիքներին, որոնք պետք է կարգավորեն քրեական վարույթները, և, մասնավորապես, կալանքի կիրառմանը մինչև մեղավորության վերջնական հաստատումը։ Անմեղության կանխավարկածը պետք է գործնական նշանակություն ունենա, այդ թվում՝ պաշտպանություն ապահովի կալանքը որպես կանխավճռված պատիժ օգտագործելու դեմ։ Անհրաժեշտության և օրենքին համապատասխանության դեպքում պետք է դիտարկվեն համաչափ՝ ազատությունից զրկելու հետ չկապված այլընտրանքային միջոցներ, ապահովելով, որ վարույթի ընթացքում անձինք կարողանան իրացնել իրենց իրավունքները և լիարժեք մասնակցություն ունենալ հանրային ու քաղաքական կյանքին։

Մեր խորհուրդն ի սկզբանե ստեղծվել է «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության առաջնորդ Գագիկ Ծառուկյանի իրավունքների և շահերի հանրային պաշտպանությանն աջակցելու նպատակով։ Խորհրդի կազմում ընդգրկված են իրավապաշտպաններ, ակտիվիստներ, նախկին նախարարներ, հասարակական և մշակութային գործիչներ տարբեր երկրներից։ Այնուամենայնիվ, մեր գործունեությունը չի սահմանափակվում մեկ անձի կամ մեկ քաղաքական ուժի պաշտպանությամբ։ Մեր հիմնական նպատակն է նպաստել Հայաստանի արդարադատության համակարգի ամրապնդմանը, օրենքի գերակայության վերականգնմանը և այն անձանց իրավունքների պաշտպանությանը, որոնք հետապնդման են ենթարկվում իրենց քաղաքական հայացքների կամ գործունեության պատճառով։ Մեզ մտահոգում են այն դեպքերը, երբ անձինք քրեական հետապնդման կամ կալանքի են ենթարկվում իրենց քաղաքական գործունեության առնչությամբ։ Մենք կարևոր ենք համարում, որ յուրաքանչյուր նման դեպք քննվի անկախ և անկողմնակալ ընթացակարգերով՝ օրենքի պահանջներին համապատասխան։

Մեր մտահոգությունները չեն սահմանափակվում նաև Հայաստանի սահմաններով։ Բաքվում շարունակում են պահվել բազմաթիվ հայեր, այդ թվում՝ Արցախի (Լեռնային Ղարաբաղի) նախկին ռազմական և քաղաքական ղեկավարության ներկայացուցիչներ, ինչպես նաև միջազգային մարդասիրական գործունեությամբ հայտնի գործարար ու բարերար Ռուբեն Վարդանյանը, որի հիմնադրած «Ավրորա» մարդասիրական նախաձեռնությանը, հավանաբար, ծանոթ եք։ Մենք կարևոր ենք համարում այս անձանց իրավունքների պաշտպանության, նրանց գործերով պատշաճ իրավական երաշխիքների ապահովման և նրանց ազատ արձակմանն ուղղված ջանքերի նկատմամբ միջազգային հանրության շարունակական ուշադրությունը։

Հաշվի առնելով մարդու իրավունքների պաշտպանության և միջազգային արդարադատության ոլորտում Ձեր երկարամյա փորձը՝ դիմում ենք Ձեզ՝ խնդրելով, Ձեր հնարավորությունների և մասնագիտական կապերի շրջանակում, աջակցել այս խնդիրների միջազգային բարձրաձայնմանը։

Մասնավորապես, երախտապարտ կլինենք, եթե Դուք դիտարկեք հետևյալ հնարավորությունները.

● Կոչ անել Հայաստանի իշխանություններին՝ ապահովելու կալանքի տակ գտնվող ընդդիմադիր առաջնորդների գործերի քննությունն օրենքի գերակայության, անմեղության կանխավարկածի և արդար դատաքննության երաշխիքներին համապատասխան, ինչպես նաև ապահովելու նրանց ազատ արձակումը մինչև դատաքննությունը, եթե կալանքը անհրաժեշտ և համաչափ չէ՝ անհրաժեշտության դեպքում կիրառելով ազատությունից զրկելու հետ չկապված համապատասխան այլընտրանքային միջոցներ։

● Ուշադրություն հրավիրել այս գործերի՝ քաղաքական բազմակարծության, խաղաղ ընդդիմության պաշտպանության և անհատների՝ առանց կամայական ազատազրկման վտանգի հանրային ու քաղաքական կյանքին մասնակցելու իրավունքի վրա ունեցած ավելի լայն հետևանքներին։

● Նպաստել այս հարցերի քննարկմանը միջազգային իրավապաշտպան շրջանակներում և, անհրաժեշտության դեպքում, դրանք բարձրացնել Հայաստանի համապատասխան իշխանությունների ու միջազգային իրավապաշտպան մեխանիզմների հետ հարաբերություններում։

● Աջակցել Բաքվում պահվող հայերի իրավունքների պաշտպանությանն ուղղված շարունակական միջազգային ջանքերին, նրանց գործերով համապատասխան իրավական երաշխիքների ապահովմանը և նրանց ազատ արձակման հնարավոր ուղիների որոնմանը։

Մենք լիովին գիտակցում ենք, որ այս հարցերը պահանջում են շարունակական ուշադրություն, անկախ գնահատում և միջազգային համագործակցություն։ Մեր դիմումը նպատակ չունի առաջ մղելու որևէ կոնկրետ քաղաքական շահ կամ կանխորոշելու ընթացող դատական գործընթացների արդյունքները։ Այն բխում է այն համոզմունքից, որ հիմնարար իրավունքների պաշտպանությունը, արդարադատության անկախությունն ու անաչառությունը և խաղաղ քաղաքական ընդդիմության համար անհրաժեշտ միջավայրի պահպանումը ժողովրդավարության, հանրային վստահության և կայուն խաղաղության հիմնական հիմքերն են։

Մենք անկեղծորեն հույս ունենք, որ Ձեր ձայնն ու փորձը կօգնեն միջազգային ուշադրությունը հրավիրել այս մտահոգությունների վրա և վերահաստատել այն սկզբունքը, որ կառավարության քննադատությունն ու խաղաղ քաղաքական գործունեությունն ինքնին երբեք չպետք է դառնան ազատությունից զրկելու հիմք։

Կրկին ընդունեք մեր ջերմագին շնորհավորանքները այս կարևոր և արժանի ճանաչման կապակցությամբ։ Մաղթում ենք Ձեզ ուժ, հաստատակամություն և շարունակական հաջողություններ մարդու իրավունքների, արդարության և խաղաղության պաշտպանությանն ուղղված Ձեր կարևոր առաքելության իրականացման գործում։

Կից՝ Քաղբանտարկյալներ և քաղաքական հետապնդման ենթարկվող քաղաքական և հանրային գործիչների և Ադրբեջանի բանտում ապօրինաբար պահվող քաղաքական բանտարկյալներ և ռազմագերիների ցանկը.

ՔԱՂԲԱՆՏԱՐԿՅԱԼՆԵՐ ԵՎ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՀԵՏԱՊՆԴՄԱՆ ԵՆԹԱՐԿՎՈՂ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԵՎ ՀԱՆՐԱՅԻՆ ԳՈՐԾԻՉՆԵՐ

1. Գագիկ Ծառուկյան՝ «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության նախագահ, Հայաստանի ազգային օլիմպիական կոմիտեի նախագահ։

2. Ռոբերտ Քոչարյան՝ Հայաստանի Հանրապետության երկրորդ նախագահ, «Հայաստան» դաշինքի ղեկավար։

3. Սամվել Կարապետյան՝ «Տաշիր» ընկերությունների խմբի նախագահ, «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության առաջնորդ։

4. Միքայել արքեպիսկոպոս Աջապահյան՝ Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու Շիրակի թեմի առաջնորդ։

5. Բագրատ արքեպիսկոպոս Գալստանյան՝ Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու Տավուշի թեմի նախկին առաջնորդ, «Սրբազան պայքար» շարժման առաջնորդ։

6. Անդրանիկ Թևանյան՝ «Մայր Հայաստան» կուսակցության նախագահ, ՀՀ Ազգային ժողովի նախկին պատգամավոր։

7. Մարտուն Գրիգորյան՝ ՀՀ Ազգային ժողովի նախկին պատգամավոր, «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների պատգամավորի թեկնածու, «Մեր քաղաքը» դաշինքի ղեկավար։

8. Արեգնազ Մանուկյան՝ «Մայր Հայաստան» կուսակցության անդամ, ՀՀ Ազգային ժողովի նախկին պատգամավոր։

9. Արթուր Սարգսյան՝ ՀՀ Ազգային ժողովի «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր։

10. Դավիթ Գալստյան՝ Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի պատգամավոր, «Արդարություն» խմբակցության ղեկավար։

11. Արա Ռոստոմյան՝ «Որդիների կանչ» հասարակական կազմակերպության համահիմնադիր, «Սրբազան պայքար» շարժման աջակից։

12. Մովսես Շարբաթյան՝ «Սրբազան պայքար» շարժման անդամ։

13. Աղվան Արշակյան՝ «Սրբազան պայքար» շարժման գործով անցնող անձ։

14. Արման Իսրայելյան՝ «Սրբազան պայքար» շարժման գործով անցնող անձ։

15. Արմեն Ալեքսանյան՝ «Սրբազան պայքար» շարժման աջակից։

16. Արսեն Ղազարյան՝ «Սրբազան պայքար» շարժման գործով անցնող անձ։

17. Իգոր Սարգսյան՝ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության Գերագույն մարմնի անդամ։

18. Լիդյա Մանթաշյան՝ Հայ Առաքելական Եկեղեցու Տավուշի թեմի մամուլի քարտուղար, «Սրբազան պայքար» շարժման մասնակից։

19. Կարո Օկումուշյան՝ «Սրբազան պայքար» շարժման մասնակից։

20. Հրայր Հակոբյան՝ Հայ Առաքելական Եկեղեցու սարկավագ, «Սրբազան պայքար» շարժման մասնակից։

21. Միհրան Մախսուդյան՝ ՀՀ Զինված ուժերի պահեստազորի գնդապետ, «Սրբազան պայքար» շարժման աջակից։

22. Տիգրան Գալստյան՝ գործարար, «Սրբազան պայքար» շարժման մասնակից։

23. Տիգրան Թոփալյան՝ «Սրբազան պայքար» շարժման մասնակից։

24. Վահագն Չախալյան՝ հասարակական-քաղաքական գործիչ, «Սրբազան պայքար» շարժման մասնակից։

25. Հայկ Շահնազարյան՝ «Սրբազան պայքար» շարժման մասնակից։

26. Ավետիք Չալաբյան՝ հասարակական-քաղաքական գործիչ, «Արար» հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհրդի անդամ, «Հայաքվե» ազգային քաղաքացիական միավորում

27. Արմեն Աշոտյան՝ Հայաստանի Հանրապետական կուսակցության (ՀՀԿ) փոխնախագահ, ՀՀ կրթության և գիտության նախկին նախարար։

28. Վարդան Ղուկասյան՝ Գյումրիի քաղաքապետ։

29. Խաչիկ Գալստյան՝ «Հայրենիք» կուսակցության գլխավոր քարտուղար, քաղաքագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր։

30. Արամ Քոչարյան՝ «Հայրենիք» կուսակցության անդամ, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի աշխատակից։

31. Դավիթ Համբարձումյան՝ Մասիսի նախկին համայնքապետ, ՀՀԿ գործադիր մարմնի անդամ։

32. Արթուր Դանիելյան՝ «Ադեկվատ» միաբանության հիմնադիր, հասարակական-քաղաքական գործիչ։

33. Արթուր Ավանեսյան՝ պահեստազորի գնդապետ, «Ուժեղ Հայաստան» քաղաքական ուժի անվտանգության հարցերով թիմի ղեկավար։

34. Նարեկ Սամսոնյան՝ հասարակական-քաղաքական գործիչ, «Իմնեմնիմի» փոդքասթի համահեղինակ և հաղորդավար։

35. Վազգեն Սաղաթելյան՝ «Իմնեմնիմի» փոդքասթի համահեղինակ և հաղորդավար։

36. Լևոն Քոչարյան՝ ՀՀ Ազգային ժողովի «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր, ԵԽԽՎ-ում ՀՀ ԱԺ պատվիրակության անդամ։

37. Սեդրակ Քոչարյան՝ գործարար, ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի որդին։

38. Մամիկոն Ասլանյան՝ Վանաձորի նախկին քաղաքապետ, «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության քաղաքական թիմի անդամ։

39. Վահրամ Սահակյան՝ գրող, բանաստեղծ, կինոռեժիսոր

40. Ալիկ Ալեքսանյան՝ «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության խորհրդի անդամ, «Մեր ձևով ազգային արժեքների պահպանություն» ՀԿ-ի հիմնադիր և ղեկավար։

Քաղաքական հետապնդման են ենթարկվում ընդդիմադիր քաղաքական ուժերի հարյուրից ավելի անդամներ և աջակիցներ։

ԱԴՐԲԵՋԱՆԻ ԲԱՆՏՈՒՄ ԱՊՕՐԻՆԱԲԱՐ ՊԱՀՎՈՂ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԲԱՆՏԱՐԿՅԱԼՆԵՐ ԵՎ ՌԱԶՄԱԳԵՐԻՆԵՐ

1. Ռուբեն Վարդանյան – Արցախի Հանրապետության նախկին պետական նախարար, գործարար և բարերար։

2. Բակո Սահակյան – Արցախի Հանրապետության երրորդ նախագահ (2007-2020 թթ.)։

3. Արկադի Ղուկասյան – Արցախի Հանրապետության երկրորդ նախագահ (1997-2007 թթ.)։

4. Արայիկ Հարությունյան – Արցախի Հանրապետության չորրորդ նախագահ (2020-2023 թթ.)։

5. Դավիթ Իշխանյան – Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի նախագահ, ՀՅԴ Արցախի Կենտրոնական կոմիտեի նախկին ներկայացուցիչ։

6. Դավիթ Բաբայան – Արցախի Հանրապետության արտաքին գործերի նախկին նախարար, Արցախի նախագահի նախկին խորհրդական։

7. Լևոն Մնացականյան – Արցախի պաշտպանության բանակի նախկին հրամանատար, գեներալ-լեյտենանտ։

8. Դավիթ Մանուկյան – Արցախի պաշտպանության բանակի հրամանատարի նախկին առաջին տեղակալ, գեներալ-մայոր։

9. Ռաշիդ Բեգլարյան – Արցախի բնակիչ, քաղաքացիական անձ։ Ադրբեջանական ուժերի կողմից ձերբակալվել է 2023 թվականին։

10. Մադաթ Բաբայան – Արցախի Մարտակերտի շրջանի Գետավան գյուղի բնակիչ, անասնապահ։

11. Ալյոշա Խոսրովյան – գերեվարվել է 2020 թվականի պատերազմի ընթացքում:

12. Լյուդվիգ Մկրտչյան – գերեվարվել է 2020 թվականի պատերազմի ընթացքում:

13. Դավիթ Ալավերդյան – գերեվարվել է 2023 թվականի սեպտեմբերին Արցախում:

14. Լևոն Բալայան – գերեվարվել է 2023 թվականի սեպտեմբերին Արցախում:

15. Վասիլի Բեգլարյան – գերեվարվել է 2023 թվականի սեպտեմբերին Արցախում։

16. Էրիկ Ղազարյան – գերեվարվել է 2023 թվականի սեպտեմբերին Արցախում։

17. Գարիկ Մարտիրոսյան – գերեվարվել է 2023 թվականի սեպտեմբերին Արցախում։

18. Մելիքսեթ Փաշայան – գերեվարվել է 2023 թվականի սեպտեմբերին Արցախում։

19. Գուրգեն Ստեփանյան – գերեվարվել է 2023 թվականի սեպտեմբերին Արցախում։

—

Ընդդիմության համար երաշխավորների հովանու ներքո գործունեությունն ավարտվելու է

November 3, 2026November 3, 2026 Maghakian Mike

Նոյեմբեր 2, 2026

Հայաստանի ներսում գաղտնի պլան իրագործելու ռեսում 2027 թ. պուրս չկա, ԱԺ-ետական բյուջեի նախնական քննարկման ժամանակ հայտարարեց Նիկոլ Փաշինյանը՝ անդրադառնալով ընդդիմադիրների հայտարարած «գաղտնի պլան»-ին։

«Ակնհայտ է՝ այդ պլանը ԵԱՏՄ որոշ շրջանակներում ու Ռուսաստանի որոշ շրջանակներում ունի աջակցություն, նաև դրա համար կան պատճառներ, որովհետև Հայաստան են գործուղվել մարդիկ՝ շատ կոնկրետ խոստումներով»,- ասաց նա։

Փաշինյանը հայտարարեց, թե այնտեղ, որտեղ ներգրավված են եղել երաշխավորներ, դա ավարտվել է աղետով։

«Հայաստանում ընդդիմության գործունեությունը կապված է որոշ երաշխավորների տված երաշխիքների հետ, այս անգամ երաշխավորների հովանու ներքո գործունեությունն ավարտվելու է քաղաքական աղետով»,- հայտարարեց Փաշինյանը՝ ավելացնելով, թե ընդդիմադիրները դեռ ժամանակ ունեն՝ խուսափելու աղետից։

—

Բաքուն պատմություն է հորինում՝ Հայաստանի դեմ, Փաշինյանը սպառնում է ընդդիմությ

November 3, 2026November 3, 2026 Chakhmakhchian Vatche

Նոյեմբեր 2, 2026

Մինչ Նիկոլ Փաշինյանը կեղծ «խաղաղության» անվան տակ Հայաստանում կատարում է Իլհամ Ալիևի պահանջները (ՀՀ Սահմանադրության փոփոխություն, և այլն), ընդդիմությանը սպառնում նոր Սահմանադրությանը դեմ լինելու դեպքում ճնշում գործադրել ընդդիմության դեմ՝ օգտագործելով ժողովրդին, Ադրբեջանում Կովկասի մուսուլմանների վարչության (ԿՄՎ) և «Արևմտյան Ադրբեջանի համայնքի» համատեղ նախաձեռնությամբ հրատարակվել է «Երևանի ղազիաթի պատմությունը» խորագրով գիրք, որի շնորհանդեսը տեղի է ունեցել այսօր:

Ըստ ադրբեջանական ԶԼՄ-ների հրապարակումների, այդ միջոցառմանը մասնակցել են ԿՄՎ նախագահ, Հայ Առաքելական եկեղեցու և Վեհափառ հայրապետի հասցեին վիրավորական արտահայտություններով հայտնի Ալլահշուքյուր Փաշազադեն, այսպես կոչված, «Արևմտյան Ադրբեջանի համայնքի» վարչության նախագահ Ազիզ Ալեքբերլին, Ադրբեջանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի (ԱԳԱԱ) նախագահ Իսա Հաբիբբեյլին և Միլլի Մեջլիսի պատգամավորներ։

Ալլահշուքյուր Փաշազադեն իր ելույթում շեշտել է, որ ԿՄՎ-ն հատուկ ուշադրություն է դարձնում, այսպես կոչված, «Արևմտյան Ադրբեջանին» վերաբերող տեղեկատվական գործունեությանը։ Նա նշել է, որ այդ նախաձեռնությունն ուղղված է իբրև թե «Հայաստանից տեղահանված ադրբեջանցիների» վերադարձի պետական քաղաքականությանը:

«ԿՄՎ-ի և «Արևմտյան Ադրբեջանի համայնքի» համատեղ հրատարակած գիրքը հիմնված է վավերագրական նյութերի վրա, որոնք հավաքվել են Ադրբեջանի, Վրաստանի, Թուրքիայի և Ռուսաստանի արխիվներից»,- հայտարարել է Փաշազադեն՝ հավելելով, որ, այսպես կոչված, «Երևանի պատմական ղազիաթի» գործունեության վերականգնումը «ժամանակի պահանջ» է։

«Արևմտյան Ադրբեջանում ղազիաթի գործունեության հարկադիր դադարեցումը դարձել է էթնիկ զտումների և ադրբեջանցիների՝ իրենց պատմական հողերից նպատակաուղղված տեղահանության ուղղակի հետևանքը»,- այսպիսի խեղաթյուրված գնահատականներով է հանդես եկել Կովկասի մուսուլմանների վարչության (ԿՄՎ) նախագահ, Ադրբեջանի հոգևոր առաջնորդը։

Միջոցառման ընթացքում ադրբեջանցի գործիչները կրկին հանդես են եկել հայկական պատմամշակութային ժառանգության և Հայ Առաքելական եկեղեցու հասցեին ուղղված մեղադրանքներով՝ պատմական իրողությունները հարմարեցնելով Ադրբեջանի քաղաքական նպատակներին։

Ցուցադրվել է նաև հորինված «Երևանի ղազիաթի պատմությանը» նվիրված պատմական փաստերն աղավաղող տեսահոլովակ։

Շինծու «Արևմտյան Ադրբեջանի համայնքի» ղեկավար Ազիզ Ալեքբերլին էլ կրկնել է Բաքվում շրջանառվող այն թեզերը, թե իբր հայերը զավթել են ադրբեջանական կրոնական ու մշակութային ժառանգությունը:

«Ռուսական օկուպացիայից հետո տարբեր երկրներից այստեղ վերաբնակեցված հայերը զավթել են մեր նախնիների կրոնական տաճարները և վերանորոգման պատրվակով դրանք վերածել հայկական եկեղեցիների»,- նշել է Ալեքբերլին՝ օգտագործելով Հայաստանի նկատմամբ տարածքային հավակնություններ պարունակող ձևակերպումներ։

Ադրբեջանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի նախագահ Իսա Հաբիբբեյլին իր հերթին նշել է, որ իբրև թե գրքում ներկայացված պատմական աղբյուրներն ու արխիվային փաստաթղթերը, որոնք նվիրված են «Երևանի տարածաշրջանում ղազիաթի ինստիտուտի» գործունեությանն ու զարգացմանը, ըստ նրա՝ հաստատում են Երևանի նահանգի պատկանելությունն ադրբեջանական հողերին։

«Երևանի ղազիաթի պատմությանը նվիրված այս գիրքն առանց որևէ կասկածի կարելի է անվանել նաև Երևանի նահանգի պատմություն և Երևանի պատմություն։ Այս հրատարակությունը նպաստում է Ադրբեջանի հոգևոր-մշակութային ժառանգության և նրա պատմական տարածքների մասին պատկերացումների խորացմանն ու ամրապնդմանը»,- ասել է նա՝ փաստացի արտացոլելով ադրբեջանական գիտական շրջանակների այն միտումը, երբ պատմագրությունն օգտագործվում է Հայաստանի դեմ պետական մակարդակով տարվող քարոզչության համար։

Ադրբեջանական հոգևոր-պետական շրջանակների այս նախաձեռնությունը հերթական անգամ ցույց է տալիս, որ պետական մակարդակով հետևողականորեն շարունակվում է Հայաստանի նկատմամբ տարածքային հավակնությունների արմատավորումը։ Պատմական փաստերի կամայական խեղաթյուրումն ու հարևան երկրի ինքնիշխան տարածքների նկատմամբ հավակնությունները փաթեթավորվում են «վերադարձի» և «մշակութային ժառանգության» կեղծ թեզերով։ Նման քարոզչական քայլերը ոչ միայն հեռու են խաղաղության օրակարգից, այլև փաստում են, որ պետական մակարդակով շարունակում է սնուցվել ագրեսիվ հռետորաբանությունն ու տարածքային նկրտումները, հայատյացությունը։

Նշենք, որ ղազիաթը (արաբերեն՝ քազի՝ դատավոր բառից) իսլամական հոգևոր-վարչական միավոր է, որը գործում է մուֆթիության կազմում և զբաղվում տվյալ տարածաշրջանի մուսուլմանների կրոնական, հոգևոր և իրավական հարցերով:

—

Փաշինյանը ստիպված է լինելու պատասխան տալ իր գործողությունների համար, ինձ համա

November 3, 2026November 3, 2026 Maral Takmazian

Նոյեմբեր 2, 2026

Հոկտեմբերի 30-ին Մոսկվայում՝ ԱՊՀ երկրների ինստիտուտում, տեղի է ունեցել «Ռուս-հայկական հարաբերությունների հետագա զարգացման հեռանկարները» խորագրով միջազգային կլոր սեղան, որի ընթացքում ռուսաստանյան փորձագիտական ու քաղաքական շրջանակների ներկայացուցիչներն անդրադարձել են երկկողմ միտումներին, ափսոսանքով արձանագրել, որ վերջին մի քանի տարիների ընթացքում Հայաստանի և Ռուսաստանի փոխհարաբերություններում նկատվում է «բացասական դինամիկա»: Ոմանք նույնիսկ իրավիճակը բնութագրել են որպես «փակուղի»: Այս մասին հաղորդում է ռուսական MK պարբերականը:

ԱՊՀ երկրների ինստիտուտի տնօրեն, Պետդումայի պատգամավոր Կոնստանտին Զատուլինն իր ելույթում ընդգծել է, թե համաձայն չէ այն տեսակետին, որ ռուս-հայկական հարաբերությունների վատթարացման մեջ մեղավոր են երկու կողմերը՝ և՛ Ռուսաստանը, և՛ Հայաստանը։

«Ես բազմաթիվ անգամ քննադատել եմ մեր գործողությունները կամ անգործությունը Հայաստանի նկատմամբ՝ հատկապես 2020 թվականի իրադարձությունների համատեքստում, և մինչև հիմա կարծում եմ, որ մենք չենք օգտագործել բոլոր հնարավորությունները՝ թույլ չտալու համար պատերազմը, որը հանգեցրեց ազգային ողբերգության՝ Լեռնային Ղարաբաղի կորստին և պատմական հողերից հայ բնակչության զանգվածային արտագաղթին»,- նշել է Զատուլինը: Նա ասել է, որ իր համար սա անձնական ողբերգություն է այն պատճառով, որ իր ընկերները, գործընկերները, ըստ էության գերեվարված, այսօր գտնվում են բանտերում և դատապարտվել են ադրբեջանական դատարանի կողմից:

Այնուամենայնիվ, նրա որակմամբ՝ սա հիմք չէ կարծելու, թե ռուս-հայկական հարաբերությունների վատթարացման մեղքը հավասարապես ընկած է հայկական և ռուսական կողմերի վրա, քանի որ ՀՀ կառավարության ղեկավարն այս քաղաքական ուղին ընտրել է ոչ թե պատահաբար կամ քսան թվականի իրադարձությունների ազդեցությամբ»։

«Սա մի քաղաքական գործչի գիտակցված ուղի է, որն իր ողջ կարիերան կառուցել է Ռուսաստանի հետ հարաբերությունները քանդելու և Եվրոպային կամ Ամերիկային մի փոքր ավելի մոտենալու, Հայաստանի կողմնորոշումը փոխելու, ամբողջ հայկական անցյալից հրաժարվելու ցանկության վրա»,- կարծում է Զատուլինը։ Միակ դրական բանն այս ամենում, ինչպես կարծում է պատգամավորը, այն է, որ այսօր Ռուսաստանում բոլոր մակարդակներում՝ և՛ փորձագիտական, և՛ պաշտոնական, հաստատվել է հստակություն՝ Փաշինյանի կառավարության հետ հարաբերությունների և դրանից բխող Ռուսաստանի Դաշնության գործողությունների հարցում։

«Հայաստանի իշխանությունները ցանկանում են օգտագործել Ռուսաստանի Դաշնությունը, խաբել Ռուսաստանին և Եվրասիական տնտեսական միության մյուս դաշնակիցներին, որպեսզի արտոնյալ տնտեսական կապերից օգուտ քաղելով՝ վճարեն Հայաստանի՝ մի ճամբարից մյուսը տեղափոխվելու դիմաց»,- ընդգծել է քաղաքական գործիչը: Նա շարունակել է՝ ասելով. «Բայց եթե նախկինում՝ մինչև Ուկրաինայի և հատուկ ռազմական գործողության հետ կապված բոլոր իրադարձությունները, մենք կարող էինք կարծել, թե ՆԱՏՕ-ն և Եվրոպական միությունը նույն բանը չեն, ապա այսօր ակնհայտ է, որ ԵՄ-ն մեր հակառակորդն է, թշնամին:

ԵՄ երկրները մրցում են Ռուսաստանին հնարավորինս մեծ վնաս հասցնելու, ՌԴ տարածքում հնարավորինս շատ սպանելու և ավերելու իրենց ձգտման մեջ։ Այս իրավիճակում Փաշինյանի և պատգամավորների հլու-հնազանդ մեծամասնության՝ Եվրոպական միությանն անդամակցելու գործընթաց սկսելու և այդ մասին օրենք ընդունելու ցանկությունը բացարձակապես հստակ դիրքավորում է Հայաստանի ղեկավարությանը։

ՀՀ-ն պատրաստվում է անցնել մեր թշնամու ճամբար և միաժամանակ կառչում է Կանոնադրության այն կետերից, որոնք ասում են, թե, իբր, հնարավոր չէ կասեցնել Հայաստանի անդամակցությունը Եվրասիական միությանը, քանի որ դա նախատեսված չէ փաստաթղթերով: Իսկ Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպությունո՞ւմ է հնարավոր կասեցնել անդամակցությունը»։ Զատուլինը Հայաստանի նման պահվածքը որակել է որպես «դավաճանություն ռազմական գործողությունների ժամանակ»։

«Կարո՞ղ եք պատկերացնել, թե ինչպես է Ռուսաստանում ընկալվում այն փաստը, երբ այն պահին, երբ Եվրոպական միության երկրներն ուկրաինացիների ձեռքով սպանում են մեր մարդկանց, Հայաստանը ընկերների ճամբարից անցնում է թշնամիների ճամբար»,- ասել է պատգամավորը։

Զատուլինն ընդգծել է, որ ՌԴ-ն Հայաստանի նկատմամբ կայացնելու է այնպիսի որոշումներ, որոնք անհրաժեշտ է համարում սեփական տնտեսության և Եվրասիական միության զարգացման համար, միևնույն ժամանակ, ամեն կերպ զարգացնելու է ՀՀ-ի հետ կապերը մշակութային գծով։ Ինչ վերաբերում է Փաշինյանին, ապա, ըստ Զատուլինի, նա ստիպված է լինելու պատասխան տալ իր գործողությունների համար։ «Խորը ափսոսանքով՝ նա միայնակ չի պատասխանում, նա պատասխանում է ամբողջ Հայաստանի հետ միասին», – ասել է ԱՊՀ երկրների ինստիտուտի տնօրենը։

—

Ժամասլաքների ճշգրտո՞ւմ Բրյուսելում՝ Մոսկվային ընդառաջ. Փաշինյանի այցն ու ԵՄ ը

November 3, 2026November 3, 2026 Nahapetian Samvel

Նոյեմբեր 2, 2026

Նիկոլ Փաշինյանը վաղը կմեկնի Բրյուսել մասնակցելու ԵՄ ընդլայնման հարցերով Եվրոպական գագաթնաժողովին։ Նա միջոցառմանը հանդես կգա՝ որպես հրավիրյալ բանախոս։

Գագաթնաժողովի շրջանակներում քաղաքական առաջնորդները, փորձագետներն ու պաշտոնատար անձինք կքննարկեն ԵՄ ընդլայնման հեռանկարները, եվրոպական անվտանգությունն ու ռազմավարական ինքնավարությունը, տնտեսական հնարավորություններն ու մրցունակությունը, ինչպես նաև ժողովրդավարության և բարեփոխումների հարցերը։

Գագաթնաժողովի պաշտոնական տեղեկագրում նշվում է, որ ավելի մեծ Եվրոպական միության հեռանկարը հեռահար նպատակից վերածվում է գնալով ավելի գործնական հարցի, իսկ թեկնածու երկրներն առաջ են մղում իրենց անդամակցության հայտերը, մինչդեռ պատերազմը, աշխարհաքաղաքական մրցակցությունն ու տնտեսական ճնշումները վերաձևում են այն պայմանները, որոնց ներքո պետք է տեղի ունենա ընդլայնումը:

«Գագաթնաժողովում կքննարկվի, թե ինչ կարող է նշանակել ընդլայնման հաջորդ փուլը ԵՄ-ի և նրա հավակնորդ անդամների համար: Բանավեճերի կենտրոնում կլինեն թեկնածու երկրների առաջընթացը, երկուստեք պահանջվող բարեփոխումները, հանձնառություններն ու ինստիտուցիոնալ փոփոխությունները, ինչպես նաև ընդլայնման տնտեսական հնարավորություններն ու հետևանքները: Բացի այն հարցից, թե ով է միանալու, քննարկումը կանդրադառնա նրան, թե ինչպես կարող է ընդլայնումը վերաձևել եվրոպական անվտանգությունը, ժողովրդավարությունը, տնտեսական մրցունակությունը և ռազմավարական ինքնավարությունը: Ավելի մեծ Միություն ունենալը մի հարց է։

Թե ինչպիսին կլինի դրան հաջորդող Միությունը՝ բոլորովին այլ հարց»,- նշվում է հաղորդագրությունում:

Սակայն քաղաքական քննարկումների օրակարգն ու Եվրոպայում տեղի ունեցող իրական գործընթացները միշտ չէ, որ համընկնում են։ ԵՄ ընդլայնման հեռանկարների շուրջ լավատեսական հայտարարություններին զուգահեռ՝ եվրոպական մի շարք երկրներ բախվում են ներքին լուրջ սոցիալ-տնտեսական և քաղաքական խնդիրների։ Ֆրանսիայում արդեն մի քանի շաբաթ շարունակվող բողոքի ցույցերը, որոնք պայմանավորված են կենսապայմանների վատթարացմամբ, կրթական համակարգի խնդիրներով և սոցիալական անարդարության ընկալմամբ, վերածվել են լայնածավալ շարժման։

Գերմանիայում ևս տասնյակ քաղաքներում հազարավոր երիտասարդներ դուրս են եկել փողոց՝ պահանջելով ավելի մեծ ներդրումներ կրթության և սոցիալական ոլորտում, դժգոհելով կյանքի թանկացումից և պարտադիր զինվորական ծառայության հնարավոր վերականգնումից։

Բողոքի ալիքներն ուղեկցվում են նաև բախումներով ու անկարգություններով։ Այս իրողությունները ևս մեկ անգամ ի ցույց են դնում, որ եվրոպական ինտեգրման ընդլայնման մասին ռազմավարական հավակնությունների իրագործումը կախված է ոչ միայն արտաքին քաղաքական պայմաններից, այլև հենց ԵՄ անդամ երկրների ներքին կայունությունից, տնտեսական հնարավորություններից և հասարակական համաձայնությունից։

ԵՄ ընդլայնման հնարավոր սահմանների և Հայաստանի հեռանկարի մասին ուշագրավ հայտարարությամբ էր հանդես եկել նաև Ֆինլանդիայի նախագահ Ալեքսանդր Ստուբը։ Հոկտեմբերի 26-ին Բրյուգեում ելույթ ունենալով՝ նա նշել էր, որ իր պատկերացմամբ՝ առաջիկա 30 տարիներին Եվրամիությունը կարող է ունենալ շուրջ 40 անդամ պետություն։

Միևնույն ժամանակ, անդրադառնալով այն երկրներին, որոնց անդամակցության հեռանկարը դեռևս պայմանավորված է լինելու դրանց հետագա զարգացմամբ, Ստուբը մեկ շարքում հիշատակել էր Թուրքիան, Հայաստանն ու Ադրբեջանը՝ ընդգծելով, որ նրանց ապագան կախված կլինի նրանից, թե ինչպես կզարգանան այդ երկրները։

Այսպիսով, Հայաստանի անունը եվրոպական ընդլայնման երկարաժամկետ տեսլականում հիշատակվում է, սակայն դա դեռևս անդամակցության քաղաքական խոստում կամ հստակ ժամանակացույց չէ։ Ավելին, Ստուբի ձևակերպումն ընդգծում է, որ եվրոպական հեռանկարը դիտարկվում է ոչ թե որպես ինքնաբերաբար իրականացվող գործընթաց, այլ որպես երկրների ներքին և արտաքին քաղաքական զարգացումներով պայմանավորված հնարավորություն։

Հետաքրքրականն այն է, որ Հայաստանը դասվում է Թուրքիայի ու Ադրբեջանի նման երկրների շարքին, որոնք աչքի են ընկնում ավտորիտար համակարգով, այնինչ ՀՀ իշխանություններն իրենց դիրքավորում են՝ որպես ռեգիոնում ժողովրդավարության բաստիոն:

Հատկանշական է նաև, որ Բրյուսել այցը կդառնա Նիկոլ Փաշինյանի եվրոպական ուղղությամբ հերթական քաղաքական շփումը՝ Մոսկվա սպասվող այցից առաջ։ Այս համատեքստում եվրոպական առաջնորդների և պաշտոնյաների հետ քննարկումները կարող են դիտարկվել նաև որպես Երևանի համար կարևոր հնարավորություն՝ ներկայացնելու իր դիրքորոշումները, հստակեցնելու եվրոպական գործընկերների ակնկալիքները և որոշակիորեն համադրելու քաղաքական օրակարգերը՝ ընդառաջ գնալով ռուսական ուղղությամբ սպասվող շփումներին։

Այլ կերպ ասած՝ Փաշինյանի բրյուսելյան այցը միայն ԵՄ ընդլայնման հեռանկարների շուրջ քննարկումներին մասնակցություն չէ. այն հնարավորություն է՝ եվրոպական մայրաքաղաքում ճշտելու ժամսլաքները՝ Մոսկվայի հետ առաջիկա երկխոսությունից առաջ։

—

Leman ABDULLA

A bridge-building council that never got past Zoom

The view from Israel

A new channel opens in Washington

Կարդացեք նաև

Կարդացեք նաև

Կարդացեք նաև

Կարդացեք նաև