Shovels in the Ruins: The Shameless, Year-Round Pillage of Armenia’s Ancient

—

Here’s a Lesson from Noah’s Ark We Can All Use Today

—

Toward a Polycentric Transnation?

—

CC: Cyberattack on Armenian state institutions points to Israel, Azerbaijan

—

«ԵԱՏՄ-ում Հայաստանի անդամակցության կասեցուման հետևանքները». Վահե Դավթյան

Հոկտեմբեր 20, 2026

Քաղաքական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Վահե Դավթյանը գրում է. «ԵԱՏՄ-ում Հայաստանի անդամակցության կասեցման հետևանքները.

Եվրասիական միջկառավարական խորհրդի զեկույցի շուրջ

ԵԱՏՄ անդամ չորս պետությունների՝ Ռուսաստանի, Բելառուսի, Ղազախստանի և Ղրղզստանի ներկայացուցիչների պատրաստած 72-էջանոց զեկույցում (հղումը՝ մեկնաբանություններում) ուղղակիորեն քննարկվում է Հայաստանի անդամակցության կասեցման հնարավորությունը։ Ընդ որում, առաջարկվում է այդ ռեժիմը պահպանել մինչև Հայաստանում ԵԱՏՄ-ի և ԵՄ-ի միջև ընտրության հարցով հանրաքվեի անցկացումը։

Ուշագրավ է իրավական հիմնավորումը։ Զեկույցում արձանագրվում է, որ ԵԱՏՄ պայմանագիրը նման կասեցման մեխանիզմ չի նախատեսում։ Ուստի հղում է կատարվում 1969 թ. Միջազգային պայմանագրերի իրավունքի մասին Վիեննայի կոնվենցիային, որի շրջանակներում ԵԱՏՄ մյուս անդամները ՛՛իրավունք ունեն քննարկելու ԵԱՏՄ պայմանագրի գործողությունը ժամանակավորապես կասեցնելու մասին համատեղ որոշման ընդունման հարցը՝ ընդհուպ մինչև ԵԱՏՄ-ին անդամակցությունը պահպանելու կամ ԵՄ-ին միանալու վերաբերյալ Հայաստանում հանրաքվեի անցկացումը՛՛։

Ինչ վերաբերում է տնտեսական հաշվարկներին, ապա այստեղ բավական ծանր պատկեր է ներկայացվում։ Հայաստանի ՀՆԱ-ի հնարավոր անկումը գնահատվում է 15,6% կամ շուրջ 4,6 մլրդ ԱՄՆ դոլար, գնաճի հավելյալ աճը՝ 14,9%, իսկ սպառման կրճատումը՝ 14,6%։

Կանխատեսվում է ԵԱՏՄ երկրների հետ ապրանքաշրջանառության կրճատում 55,6%-ով, այդ թվում արտահանման՝ 65,8%-ով։ Առավել մեծ հարված կարող են ստանալ գյուղատնտեսությունը, սննդարդյունաբերությունը, ալկոհոլային արտադրանքը և թեթև արդյունաբերությունը։ Սրանք այն ոլորտներն են, որոնց համար ռուսաստանյան շուկան տարիների ընթացքում դարձել է իրացման հիմնական ուղղություններից մեկը։

Առանձին ուշադրության է արժանի էներգետիկ բաղադրիչը։

Զեկույցում դիտարկվում է ռուսական գազի գնի բարձրացում ներկայիս 177,5-ից մինչև 300 ԱՄՆ դոլար՝ 1000 խմ-ի դիմաց։ Գրեթե 69% աճ։ Բնականաբար, նման փոփոխությունը կազդի էլեկտրաէներգիայի արտադրության ծախսերի, արդյունաբերության մրցունակության և ընդհանուր գնաճային միջավայրի վրա։

Սակայն կա էական հանգամանք, որը հաշվի չեն առել զեկույցի հեղինակները: Գազի մատակարարման պայմանները որոշվում են նաև հայ-ռուսական երկկողմ պայմանագրերով։ Հետևաբար ԵԱՏՄ անդամակցության կասեցումն ինքնաբերաբար չի ենթադրում գնի վերանայում։ Ուստի, փաստաթղթում նման սցենարի ներառումը կարելի է գնահատել որպես քաղաքական ազդակ:

Զգայուն է նաև աշխատանքային միգրացիայի խնդիրը։ ԵԱՏՄ երկրներում աշխատող ՀՀ քաղաքացիները կարող են զրկվել գործող արտոնյալ ռեժիմից, բախվել աշխատանքի թույլտվությունների, սոցիալական ապահովության և հարկման նոր պայմանների։ Զեկույցում կանխատեսվում է նաև ԵԱՏՄ երկրներից Հայաստան կատարվող դրամական փոխանցումների կրճատում շուրջ 3,95-ից մինչև 1,85 մլրդ ԱՄՆ դոլար։

(Այստեղ, սակայն, բանկային փոխանցումների ընդհանուր ծավալը փաստացի կապվում է աշխատանքային միգրացիայի հետ, մինչդեռ փոխանցումների զգալի մասը կարող է ունենալ այլ տնտեսական ծագում։ Ուստի այս գնահատականը նույնպես լրացուցիչ հիմնավորման կարիք ունի):

Եվ, թերևս, փաստաթղթի ամենահետաքրքիր հատվածը վերաբերում է ԵԱՏՄ մյուս անդամների հնարավոր կորուստներին։

Ըստ հաշվարկների՝ Հայաստանի անդամակցության կասեցումը նրանց համար էական տնտեսական խնդիրներ չի առաջացնի։ Ռուսաստանի պարագայում ապրանքների և ծառայությունների ընդհանուր արտահանման ու ներմուծման կանխատեսվող կրճատումը չի գերազանցում 1%-ը։

Այսպիսով, զեկույցի քաղաքական ուղերձը բավական կոշտ է. Հայաստանի նկատմամբ տնտեսական ճնշումը ԵԱՏՄ մյուս անդամների համար գրեթե անցավ կարող է լինել, մինչդեռ Հայաստանի համար՝ ծանր հարված»:

—

«Քաղաքական համակարգի ճգնաժամը ԱՄՆ-ում և Հայաստանում․ հասարակությունները փնտրո

Հոկտեմբեր 20, 2026

Արմեն Խաչիկյանը գրել է. «Քաղաքական համակարգի ճգնաժամը ԱՄՆ-ում և Հայաստանում․ հասարակությունները փնտրում են երրորդ այլընտրանք

Դասական քաղաքական կուսակցությունները կորցնում են ոչ միայն աջակցությունը, այլև գրավչությունը։ Հատկապես երիտասարդների շրջանում թուլանում է որևէ կուսակցության հետ նույնականանալու ցանկությունը թե՛ ԱՄՆ-ում, թե՛ Հայաստանում։

ԱՄՆ․ աճում է քաղաքականապես անկախների սերունդը

Gallup-ի տվյալներով՝ չափահաս ամերիկացիների 45%-ն իրեն նույնականացրել է որպես քաղաքականապես անկախ։ Դեմոկրատների և հանրապետականների հետ նույնականացել է 27-ական տոկոսը։ 2026 թվականի երրորդ եռամսյակում անկախների մասնաբաժինը հասել է 45%-ի, դեմոկրատներինը՝ 30%-ի, իսկ հանրապետականներինը նվազել է մինչև 25%։

Ըստ սերունդների քաղաքականապես անկախ են համարում ՝

 Z սերունդ (18–28 տ.)՝ 56%-ը։
 Միլենիալներ (29–44 տ.)՝ 54%-ը։
 X սերունդ (45–60 տ.)՝ 42%-ը։
 Բեյբի բումերներ (61–79 տ.)՝ 33%-ը։
 Լուռ սերունդ (80 տ. և բարձր)՝ 30%-ը։

Այս թվերը ցույց են տալիս, որ երիտասարդ ամերիկացիների մեծամասնությունը չի ցանկանում իրեն նույնականացնել երկու հիմնական կուսակցություններից որևէ մեկի հետ։ Ընդ որում, սա չի նշանակում, որ երիտասարդներն անտարբեր են քաղաքականության նկատմամբ։

Միաժամանակ, ԱՄՆ-ում պահպանողականներն ընդհանուր առմամբ դեռ գերազանցում են լիբերալներին՝ 35%՝ 28%-ի դիմաց։ Սակայն այդ տարբերությունը 1992 թվականից ի վեր ամենափոքրն է։ Իսկ քաղաքականապես անկախների շրջանում 47%-ը իրեն համարում է չափավոր(moderate), 27%-ը՝ պահպանողական, 24%-ը՝ լիբերալ։

Այսպիսով, կուսակցական ինքնանույնականացման թուլացումը չի նշանակում գաղափարախոսությունների անհետացում։ Թուլանում է քաղաքացիների կապը գաղափարախոսություններն ու քաղաքական նախընտրությունները ներկայացնող ավանդական կառույցների հետ։

Երրորդ ուժի պահանջարկը․

Gallup-ի՝ 2025 թվականի հոկտեմբերին հրապարակած հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ ամերիկացիների 62%-ը կարծում է՝ երկրին անհրաժեշտ է երրորդ խոշոր կուսակցություն, քանի որ երկու հիմնական կուսակցությունները բավարար չափով չեն ներկայացնում հասարակության շահերը։ 55%-ն ասում է, որ առնվազն որոշ չափով հավանական է քվեարկի երրորդ կուսակցության կամ անկախ թեկնածուի օգտին։ Այդուհանդրձ, ընտրողները կարող են դժգոհ լինել երկու կուսակցություններից, բայց միաժամանակ չցանկանալ իրենց ձայնը տալ թեկնածուի, որը հաղթելու փոքր հնարավորություն ունի։ Այսպես ձևավորվում է քաղաքական փակուղի․ հասարակությունը ցանկանում է այլընտրանք, սակայն ընտրական վարքագիծը շարունակում է վերարտադրել գործող երկկուսակցական համակարգը։

Հայաստան․ նախկինների և ներկաների միջև փակուղի

Հայաստանի վերջին տասնամյակի քաղաքական մրցակցությունը մեծապես կառուցվել է նախկին և ներկա իշխանությունների հակադրության շուրջ, սակայն այդ հակադրությունը չի սպասարկում հասարակության քաղաքական պահանջարկը։

Քաղաքացիների քաղաքական նախընտրությունները պայմանավորված են ոչ միայն լիբերալիզմով կամ պահպանողականությամբ, այլև անվտանգության, սոցիալական արդարության, ազգային ինքնության, տնտեսական զարգացման, խաղաղության և արտաքին քաղաքականության վերաբերյալ պատկերացումներով, որոնք դրսևորվել են օրինակ «ռուսական գործակալ» կամ «նախկին թալանչի» պիտակներով։

2025 թվականին Հայաստանում իրականացված մեր սոցիոլոգիական հարցումների տվյալներով՝ հարցվածների ավելի քան 75%-ը բացասական էր վերաբերվում նախկին իշխանությունների վերադարձին, իսկ ավելի քան 62%-ը սխալ էր համարում գործող իշխանությունների ներքին քաղաքականությունը։

Երբ հասարակությունը միաժամանակ դժգոհ է գործող իշխանությունից և չի ցանկանում նախկին իշխանությունների վերադարձը, քաղաքական դաշտում առաջանում է նոր այլընտրանքի անհրաժեշտություն։ Բայց այդ հնարավորությունն իրական քաղաքական ուժի վերածելու համար անհրաժեշտ են հանրային վստահություն, համոզիչ օրակարգ և հստակ տարբերակված քաղաքական առաջարկ։

Հայաստանում այդ հնարավորությունը հաճախ չի իրացվում։ Քաղաքական ուժերը շարունակում են մրցակցել միմյանց մերժելու, անցյալի գնահատականների և առաջնորդների շուրջ՝ փոխարենը հասարակությանը ներկայացնելու քաղաքականության նոր օրակարգ և բովանդակություն։

2026 թվականի հունիսի 7-ի խորհրդարանական ընտրություններում «Քաղաքացիական պայմանագիրը» ստացավ ձայների 49.8%-ը, «Ուժեղ Հայաստանը»՝ 23.3%-ը, իսկ «Հայաստան» դաշինքը՝ 9.92%։

Այսպիսով, թվով երեք քաղաքական ուժ է խորհդրարանում, բայց հասարակության համար իրական երրորդ այլընտրանքը բացակայում է։

Երրորդ այլընտրանքը պարզապես նախկիններին մերժելը կամ ներկաներին քննադատելը չէ։ Այն պետք է առաջարկի քաղաքականության նոր բովանդակություն, հանրային վստահության նոր հիմք և իշխանություն–հասարակություն հարաբերությունների այլ մոդել։

Եթե նոր ուժը չի կարողանում/չկարողանա դուրս գալ արդեն գոյություն ունեցող քաղաքական հակադրությունների շրջանակից, այն կարող է դառնալ գործող համակարգի հերթական մասնակիցը՝ առանց այդ համակարգի տրամաբանությունը փոխելու։

Ամփոփելով՝

ԱՄՆ-ի և Հայաստանի օրինակները ցույց են տալիս, որ ավանդական կուսակցական պատկանելության թուլացումը և նոր այլընտրանքի պահանջարկը առկա քաղաքական համակարգի նկատմամբ հասարակության անհամաձայնության հավաստումն է։

ԱՄՆ-ում քաղաքականապես անկախների 45%-ը չի վերածվում երրորդ ուժի 45% աջակցության։ Հայաստանում էլ նախկին և ներկա իշխանությունների նկատմամբ դժգոհությունը ինքնաբերաբար չի ձևավորում մեկ միասնական այլընտրանքային ընտրազանգված։

Քաղաքականության մեջ հանրային դժգոհությունը ստեղծում է հնարավորության պատուհան, բայց մեծագույն հարց է, թե ո՞վ կարող է օգտվել դրանից։

Հետևաբար քաղաքական ուժերի համար հիմնական մարտահրավերը պարզապես գործող իշխանությանը քննադատելը կամ նախկին իշխանություններից տարբերվելը չէ։ Խնդիրն այն է, թե արդյոք նրանք կարողանում են ձևակերպել այնպիսի համոզիչ հասարակական առաջարկ, որի շուրջ քաղաքացիները պատրաստ կլինեն համախմբվել՝ ոչ միայն դժգոհությունից ելնելով, այլև ապագայի նկատմամբ վստահությամբ»:

—

«Էրեբունի-Երևան 2808»-ի տոնական ծախսերի հերթական փաթեթը․ ով ինչքան է ստացել․

Հոկտեմբեր 20, 2026

«Էրեբունի-Երևան 2808»-ի շրջանակում միջոցառման համար կնքված պայմանագրերի հերթական հրապարակման մեջ կանդրադառնանք մի քանի հաղորդավարների, ինչպես նաև՝ մի քանի երաժշտական նախագծերի հետ քաղաքապետարանի կնքած ու հանրայնացրած պայմանագրերի։

Այսպես, ըստ էլեկտրոնային գնումների համակարգում տեղ գտած պայմանագրերի՝

Բլոգեր Նինա Տիտանյանը ժամը 17։00-22։00 ընթացքում ռեփ համերգ վարելու համար քաղաքապետարանից ստացել է 1 միլիոն դրամ, հաղորդավար Աննա Ավանեսյանը՝ 1 միլիոն 100 000 դրամ՝ Ազատության հրապարակում 16։00-20։30-ն ընկած ժամանակահատվածում միջոցառումը վարելու համար, Արսեն Գրիգորյանը ևս ստացել է 1 միլիոն 100 հազար դրամ՝ Շառլ Ազնավուրի հրապարակում 12։00-19։00-ն ընկած ժամանակահատվածում էստրադային համերգ վարելու համար։

«Բամբիռ»- ֆոլկ-ռոք խմբի 35 րոպեանոց ելույթի համար կնքված պայմանագրի գին է նշվել 2,5 միլիոն դրամը, նույն ժամանակահատվածով «Սարգիս Մանուկյան և ընկերներ» խմբի համերգի պայմանագրի գինը՝ 2 միլիոն դրամ, Դը Լիթի 40 րոպեանոց ելույթի պայմանագրի գինը՝ 2 միլիոն 750 հազար դրամ, Սոնա Ռուբենյանի 30 րոպեանոց ելույթն էլ՝ 2,5 միլիոն դրամ։




—

Ո՛չ մի պարտություն չի կարող հիմք լինել մարդու իրավունքներն անտեսելու համար. Ի

Հոկտեմբեր 20, 2026

Մինչ Երևանը հոկտեմբերի 19-30-ը հյուրընկալում է ՄԱԿ-ի Կենսաբազմազանության 17-րդ համաժողովը (COP17), միջազգային այս հեղինակավոր հարթակի կուլիսներում և հայաստանյան հանրության շրջանում բողոքի ու վրդովմունքի մեծ ալիք է բարձրացել․ համաժողովի պաշտոնական օրակարգից լիովին դուրս է մնացել Արցախի և ավելի քան 150,000 բռնի տեղահանված արցախցիների իրավունքների հարցը։

Ակտիվիստները, իրավապաշտպաններն ու արցախյան հանրային գործիչները սա որակում են որպես բացահայտ կեղծավորություն և հումանիտար աղետի միտումնավոր անտեսում։

Կենսաբազմազանություն՝ առանց բնիկ ժողովրդի. ՄԱԿ-ի պարադոքսը

COP17-ի առանցքային թեմաներից մեկը բնիկ ժողովուրդների և իրենց պատմական հողերի միջև եղած անքակտելի կապի պահպանումն է՝ որպես էկոհամակարգերի գոյատևման երաշխիք։ Սակայն, ինչպես 168․am-ի հետ զրույցում  նշում է արցախցի հանրային գործիչ Նարե Սիմոնյանը, ստեղծվել է մի անհեթեթ իրավիճակ. համաժողովն անցկացվում է մի երկրում, որտեղ ապաստանել են սեփական հողից զրկված ու էթնիկ զտման ենթարկված հարյուր-հազարավոր բնիկ հայեր, սակայն նրանց մասին՝ ոչ մի խոսք։

Կարդացեք նաև

  • Ասեք՝ ի՞նչ եք անելու, 2027թ. օգոստոսի 2-ը մոտենում է. թե՞ պետք է սպասենք 2031 թվականին. Վլադիմիր Մարտիրոսյան
  • Բոլորը լավ հասկանում են, որ խաղաղություն չի լինելու. Եթե TRIPP ճանապարհը չլինի, ճանապարհ, միևնույն է, կլինի. Ադրբեջանը երբեք չի հրաժարվի իր առջև դրված խնդիրների կատարումից. Ադրբեջանի նախկին արտգործնախարար
  • Հայ-իրանական երկխոսությունը՝ խաչմերուկում. ինտենսիվ շփումներ՝ նոր մարտահրավերների ֆոնին

Նարե Սիմոնյանը նաև թյուր է համարում տեսակետը, թե պարտությունից հետո իշխանություններն ի վիճակի չեն նման հարցեր բարձրաձայնել․ «Ո՛չ մի պարտություն չի կարող հիմք լինել մարդու իրավունքներն անտեսելու համար։ Ոչ ոք չի ասում՝ Ադրբեջանին պատերազմ հայտարարեք․  ասում ենք՝ խոսեք մեր բազային իրավունքների մասին, այն նվազագույն իրավունքների մասին, որով աշխարհի երեսին ցանկացած մարդ օժտված է, և այդ իրավունքներից է նաև իր հողում բնակվելու իրավունքը, վերադարձի իրավունքը, հավաքական վերադարձի իրավունքը, որ միջազգային բոլոր կոնվենցիաներով ֆիքսված է»։

Արցախցիներին արգելվել է նույնիսկ տաղավար ունենալ

Այս լրջագույն խնդրի կոծկման ամենախոսուն ապացույցը դարձավ այն, որ արցախյան կազմակերպությանը մերժեցին տաղավար տրամադրել համաժողովի «կանաչ գոտում»․ դիմումը մերժվել էր առանց որևէ պատճառաբանության։

Նարե Սիմոնյանն այս դրվագը պատահական չի համարում՝ հիշեցնելով իշխանությունների վերաբերմունքի մասին․ «Ամեն օր կա ատելության քարոզ բռնի տեղահանված և առանց այդ էլ հոգեբանական շատ դժվար կացության մեջ գտնվող մարդկանց նկատմամբ։ Պետք է հնարավորինս նամակներով լինի, բողոքի ակցիաներով լինի, տարբեր հայտարարություններով լինի հասկացնել, որ հայ ժողովուրդը հաշտ չէ այս իրավիճակի հետ։

Ցավոք սրտի, ակնկալիքն այս պահին ավելի շատ միջազգային հանրությունից է և ոչ թե՝ իշխանություններից, այնինչ, պետք է լիներ ճիշտ հակառակը։  Միջազգային հանրությունը տարբեր ձևաչափերով՝ ոչ բավականաչափ, բայց հիշում է արցախցիների իրավունքների մասին, գիտենք, որ կան հարթակներ, որտեղ պարբերաբար խոսում են անգամ վերադարձի իրավունքի մասին՝  օրինակը Շվեյցարիայի խորհրդարանի կողմից նախաձեռնված Լեռնային Ղարաբաղի խաղաղության հարթակն է, որտեղ պարբերաբար բարձրացվում են այդ հարցերը, և նաև մեր պարտքն է՝ նվազագույնը հիշեցնել այդ ամենի մասին և հնարավորինս թույլ չտալ, որ միջազգային հանրությունն օրակարգից հանի Արցախի հետ կապված խնդիրները»։

—

Նիկոլի համար «արևմտամետությունն» ընդամենը ծխածածկույթ է մարտնչող թյուրքամետու

Հոկտեմբեր 20, 2026

ՀՀԿ ԳՄ անդամ Արմեն Աշոտյանը գրել է․

«Հայաստան-ԵՄ՝ ձևականություններից այն կողմ

1. Եվրոպական էլիտաները կշարունակեն խաղալ Նիկոլի հետ, բայց իրենց հասարակություններին կվախենան անգամ ակնարկել ԵՄ-ին Հայաստանի հնարավոր անդամակցության հարցի մասին՝ ոչպոպուլյար ընդլայնման թեմաներով զգալի ձայներ կորցնելու պատճառով։

2. Եթե Նիկոլին այդքան պետք էր «հակառուսական» խաղալ Արեւմտքում, ապա բացարձակ կարիք չկար դա զուգակցելու հակազգային, հակահայկական բովանդակությամբ։

3. ԵՄ ոչ մի երկիր, որքան էլ այս պահին «ողջունի» Նիկոլի արտաքին և ներքին քաղաքականությունը, երբեք իր երկրի ազգային շահերին այդպես չի վերաբերվի, ինչպես Փաշինյանն է։

4. Նիկոլի համար «արեւմտամետությունն» ընդամենը ծխածածկույթ է մարտնչող թյուրքամետությունը քողարկելու համար։

5. Հայաստանի իր բոլոր քաղաքական հակառակորդդներին Արեւմուտքում նա անխնահ պիտակավորում է որպես «Կրեմլի ագենտ»՝ հիմնավորելու համար լայնածավալ բռնաճնշումները:

6. Նիկոլի իշխանավարումը վնաս է հենց հայ ժողովրդին, ուստի նրա հեռացումը բխում է հենց հայ ժողովրդի շահերից է եւ պարտավորություններից։

7. Ընդդիմության կարեւորագույն խնդիրներից է այս ճշմարտության ներկայացումը արտերկրում։

8. Թե աշխարհում, թե ԵՄ-ում ճիշտ աշխատանքի դեպքում մենք կարող ենք ունենալ գոնե հատվածական ըմբռնում»։

—

Փաշինյանն ամեն ինչ արել է 44-օրյա պատերազմում Ադրբեջանի համար հարմար ելք դասա

Հոկտեմբեր 20, 2026

Կառավարության վերջին նիստից հետո լրագրողների հետ ճեպազրույցում Նիկոլ Փաշինյանը խոսել է Տիգրանաշենի փոխանակումից և Արծվաշենի տեղաշարժից:

«Այս պահին էլ չկա պայմանավորվածություն, բայց ես զգում եմ, որ ըմբռնումը կա։ Եվ, այո, խոսքը Քյարքիի, Բարխուդարլիի, Սոֆուլուի, Ասկիպարայի և Արծվաշենի մասին է։ Առաջարկում եմ, որ ինչ-որ ասեմ, չընկալել որպես դե յուրե: Գաղափարն այն է, որ սահմանազատման դեպքում սահմանի երկու կողմում էլ անկլավ ու էքսկլավ չի լինում։ Դա տեխնիկական հարց է։ Ես կարծում եմ, որ Հայաստանում պետք է լինի Արծվաշեն գյուղ, էնպես չի, որ Արծվաշեն բնակավայրը պետք է փակենք: Բայց կարա լինի, օրինակ, Արծվաշենի և Հայաստանի արանքում տարածք կա, որն Ադրբեջանի տարածքն է, գաղափարներից մեկը կարա լինի, որ Արծվաշեն գյուղը տեղաշարժվում է՝ մի քիչ աջ, մի քիչ ձախ տարվելով, բայց գյուղը չենք փակում»,- ասել է նա:

Միաժամանակ, Նիկոլ Փաշինյանն ընդունել է, որ «զուտ տարածքային փոխանակում ասվածն իրավական շատ բարդ գործընթաց է»:

Կարող ենք ենթադրել, որ սահմանազատման գործընթացը փակուղո՞ւմ է, եթե չասենք՝ Փաշինյանը, հաշվի առնելով վերը նշված հայտարարությունները: Ի՞նչի մասին է իրականում հուշում Արծվաշենի տեղաշարժի մասին տարբերակի քննարկումը, ի՞նչ ռիսկեր է այն պարունակում: Արդյո՞ք Ադրբեջանը չի ցանկանում այն վերադարձնել, ինչո՞ւ է պետք Արծվաշենն Ադրբեջանին, և ի՞նչ է տալու դրա վերադարձը Հայաստանին:

Կարդացեք նաև

  • Աշխատատեղերի «ռեկորդների» մասին Փաշինյանի հայտարարությունները՝ աճող գործազրկության և փակվող բիզնեսների ֆոնին
  • Ասեք՝ ի՞նչ եք անելու, 2027թ. օգոստոսի 2-ը մոտենում է. թե՞ պետք է սպասենք 2031 թվականին. Վլադիմիր Մարտիրոսյան
  • Բոլորը լավ հասկանում են, որ խաղաղություն չի լինելու. Եթե TRIPP ճանապարհը չլինի, ճանապարհ, միևնույն է, կլինի. Ադրբեջանը երբեք չի հրաժարվի իր առջև դրված խնդիրների կատարումից. Ադրբեջանի նախկին արտգործնախարար

Այս և այլ հարցերի շուրջ 168.am-ը զրուցել է ՀՀԿ ԳՄ անդամ, ԱԺ նախկին պատգամավոր Տիգրան Աբրահամյանի հետ:

– Ես կարծում եմ, որ Փաշինյանը փորձում է հանրությանը նախապատրաստել զիջումների գործընթացին: Դրա համար նախ դաշտ է նետում լուծման որոշակի ճանապարհների մասին տարբերակներ, որով կարող է գնալ սահմանազատման գործընթացը: Այսինքն, փորձում է «գոլորշի բաց թողնել», որ հետագայում շատ սահուն ձևով ավարտի այն, ինչ արդեն սկսել է: Ինչ վերաբերում է կոնկրետ Տիգրանաշենի կամ Արծվաշենի հանգամանքին, ապա Տիգրանաշենն արդեն իսկ հռչակել է որպես ադրբեջանական և դրանով Ադրբեջանին տվել է հաղթաթուղթ՝ ցանկացած պարագայում պահանջել Տիգրանաշենը:

Իսկ Ադրբեջանը, ի հեճուկս Փաշինյանի՝ չի խոսել որևէ պայմանում Արծվաշենի հայկական լինելու մասին, դրանով իսկ մանևրի ավելի մեծ դաշտ ստեղծելով իր առավելապաշտական ծրագրերի իրականացման համար: Իհարկե, կարևոր է Տիգրանաշենի և մյուս տարածքների թեման դիտարկել զուտ անվտանգային կամ ռազմական դիտանկյունից, բայց այս դեպքում շատ կարևոր է հասկանալ դրա այլ վտանգավոր ուղղությունը, որը կապված է իրավական թղթով այդ տարածքի պատկանելության հետ:

ՀՀ իշխանությունը չի հրապարակել որևէ փաստաթուղթ, որը կապացուցի, որ խորհրդային շրջանում Տիգրանաշենը համապատասխան մարմինների որոշմամբ և փոխհամաձայնեցմամբ անցել է խորհրդային Ադրբեջանի կազմ: Նման փաստաթուղթ, ըստ էության, գոյություն չունի: Եվ կոնկրետ տարածքներն ադրբեջանական հռչակելը կամ փոփոխությունների ու տեղաշարժերի առարկա դարձնելը պետության դեմ գործած հանցագործություն է:

– Ի դեպ, որոշ ժամանակ առաջ Նիկոլ Փաշինյանը Տիգրանաշենը խաղարկում էր Ջերմուկի օկուպացված տարածքների հետ:

– Անթույլատրելի է Տիգրանաշենի թեման համեմատության մեջ դնել Ջերմուկի օկուպացված տարածքների հետ, և սա առնվազն այն համատեքստում, որ Տիգրանաշենն իրավական տեսանկյունից, ըստ էության, հայկական է, որևէ ձևով չի տեղավորվում ադրբեջանական պահանջների շրջանակում: Ջերմուկի տարածքներն ակնհայտորեն օկուպացված են Ադրբեջանի կողմից: Եվ հետո Ջերմուկի թեման պետք է տեղավորվեր իրենց իսկ սահմանազատման գործընթացի մեջ, և առաջնային պետք է պահանջվեր 2021-2022 թվականներին օկուպացված տարածքների սահմանազատումը, ինչը տեղի չի ունեցել: Որովհետև Ադրբեջանն ունի իր նախապատվությունները, որով էլ շարժվում է:

– Ալիևը վերջերս ասել է, որ Հայաստանի հետ հաստատված խաղաղությունը փխրուն է, ինչո՞ւ է նման գնահատական տալիս, ինչո՞վ է փխրուն այդ խաղաղությունը: Ի դեպ, սրան զուգահեռ՝ Փաշինյանն էլ հայտարարել է, որ մինչև 2031-ը պիտի կնքվի խաղաղության համաձայնագիրը:

– Ադրբեջանը փորձելու է առավելագույն օգուտներ քաղել Հայաստանի հետ հնարավոր փաստաթուղթ ստորագրելուց, նաև հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Փաշինյանն արդեն իսկ ալիևյան ծուղակում է: Եվ նրա ցանկացած նոր զիջում շատ ավելի է նրան «խրում» ճահճի մեջ: Դա շատ լավ հասկանում են Բաքվում և փորձում են առավելագույնը ստանալ: Ավելին, այն, ինչ պահանջել է Բաքուն, շատ լավ հասկանում է, որ դա արագ իրականացվող պրոցես չէ: Բայց նրանց ժամանակ է պետք, և այդ ընթացքում նոր պահանջներ առաջ կքաշվեն՝ փորձելու նոր զիջումներ կորզել Փաշինյանից:

Ինչ վերաբերում է մինչև 2031 թվականը խաղաղության համաձայնագիր կնքելու մասին հայտարարությանը, ապա ակնհայտ է, որ նույնիսկ Փաշինյանն իր հրապարակային խոսքում որոշակի վատատեսություն է արտահայտում:

Որովհետև որևէ ՔՊ-ական, որն այս կամ այն ձևով առնչվում էր բանակցային գործընթացին, իրեն թույլ չի տվել այդքան երկար ժամկետ սահմանել:

Ավելին, նախընտրական փուլում ՔՊ-ականները փորձում էին համոզել, որ խաղաղությունը հաստատված է, ուստի համաձայնագրի կնքումը եթե ոչ՝ օրերի, այլ գոնե՝ ամիսների հարց է: Բայց Փաշինյանը ցույց է տալիս, որ պրոցեսում այս պահին իրադարձություններն այնպիսի հունով են զարգանում, որ առնվազն մի քանի տարի դա տևելու է:

– Քանի որ վեց տարի առաջ այս օրերին պատերազմ էր, որի էջը Նիկոլ Փաշինյանը կարծես թե փակել է՝ ասելով, որ 44-օրյա պատերազմի մասին նոր բան չունի ասելու, չանտեսենք նաև այս թեման: Ի՞նչ չասված բաներ կան, ի՞նչը կոտրեց բանակի ողնաշարը, ո՞ր օպերացիաները, որտե՞ղ բանակը սխալվեց, ռազմական ղեկավարությունը՝ ՊԲ, ՀՀ ՊՆ, ՀՀ ԶՈՒ:

– Նիկոլ Փաշինյանը, ով մինչև պատերազմն արդեն իրեն հռչակել էր գերագույն հրամանատար, փորձում էր դափնիներ քաղել 2020 թվականի հուլիսի տավուշյան իրադարձություններից, ամեն ինչ արել է 44-օրյա պատերազմում Ադրբեջանի համար հարմար ելք դասավորելու համար: Այս տարիները ցույց տվեցին, որ այն իշխանությունը, որն ի սկզբանե համարել է, որ Արցախն ադրբեջանական է, և ինչ-որ փուլում պիտի հանձնել, ըստ էության, խնդիրը եղել է դրա ճիշտ ձևակերպումը և հանրությանը հնարավորինս քիչ խնդիրներով դա հրամցնելը:

Այս իրավիճակում, բնականաբար, այդ քաղաքական իշխանությունը, ինչ ռազմական ղեկավարություն, հրամանատարություն, զորք և ռազմական տեխնիկա էլ լիներ, հաղթանակի կամ հաջողության հասնելու որևէ հնարավորություն չկար: Այսինքն, Փաշինյանի իշխանությունը և նրա առանցքային դեմքերը, որ առաջ են մղում ադրբեջանական նարատիվները և փորձում ապացուցել անապացուցելին՝ Արցախի ադրբեջանական լինելը, ի սկզբանե այն պահելու նպատակ չեն ունեցել:

– Նիկոլ Փաշինյանն, ըստ Ձեզ՝ վախենո՞ւմ է ռազմական ղեկավարության ինչ-որ պահի խոսելուց: Չմոռանանք, որ իշխանությունը չցանկացավ քննիչ հանձնաժողովում լսել, օրինակ, ՊԲ նախկին հրամանատար Միքայել Արզումանյանին, որին մեղադրում են Շուշիի պաշտպանությունը պատշաճ չկազմակերպելու համար:

Ի դեպ, Դուք ևս կարծում եք, որ չպե՞տք է 44-օրյայի համատեքստում թիրախավորել ռազմական ղեկավարությանը, քանի որ դրանից Փաշինյանն է շահում, և բանակի վրա է մնում ողջ պատասխանատվությունը պատերազմում պարտության:

– Փաշինյանն ի սկզբանե խնդիր էր դրել՝ ամբողջությամբ պատասխանատվության բեռը բարդել ռազմական ղեկավարության վրա, թեև հիմնական խնդիրն այս պարտության, բնականաբար, քաղաքական է: Բայց դա չի նշանակում, որ բարձրագույն հրամանատարության տարբեր ներկայացուցիչներ պետք է դուրս մնան քննադատությունից: Տարբեր օղակներում տարբեր դրվագներով տեղի ունեցած իրադարձություններն իրավական որոշակի գնահատականի կարիք ունեն, սակայն փաշինյանական իշխանության պարագայում չկա վստահություն: Որովհետև հենց սկզբից Փաշինյանը քաղաքական գնահատականներով դատաիրավական համակարգն ուղղորդել է, հրապարակային տվել է հիմնական ցուցումները: Եվ սրանից հետո ակնկալել արդար դատաքննություն, իհարկե, հնարավոր չէ:

44-օրյա պատերազմի խմորն այս իրավիճակում դեռ շատ ջուր է տանելու, բայց դրա շատ հանգամանքների և իրականության բացահայտումը հնարավոր կլինի, երբ Փաշինյանը չի լինի իշխանության, չեն լինի խանգարող հանգամանքներ՝ իրավիճակն այլ հունով տանելու և ըստ քաղաքական նպատակահարմարության այն օգտագործելու համար:

—