Հոկտեմբերի 9-ին Թուրքմենստանի «Ավազա» ազգային զբոսաշրջային գոտում (Թուրքմենբաշի քաղաքի մոտ) մեկնարկում է Անկախ Պետությունների Համագործակցության (ԱՊՀ) պետությունների ղեկավարների խորհրդի 27-րդ հոբելյանական գագաթնաժողովը, որը նվիրված է կազմակերպության 35-ամյակին։

Միջոցառմանը մասնակցելու են ԱՊՀ 9 երկրների առաջնորդներ, այդ թվում՝ Վլադիմիր Պուտինը, Իլհամ Ալիևը, Նիկոլ Փաշինյանը, Ալեքսանդր Լուկաշենկոն, ինչպես նաև Ղազախստանի, Ղրղըզստանի, Տաջիկստանի, Ուզբեկստանի և Թուրքմենստանի ղեկավարները: Այս տարվա գագաթնաժողովն առանձնահատուկ է նաև նրանով, որ պատմության մեջ առաջին անգամ ընդլայնված կազմով նիստին որպես հյուր հրավիրվել է Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանը՝ գործարկելով «ԱՊՀ+» ձևաչափը։

Բացի այդ, նախատեսված են մի շարք առանցքային երկկողմ հանդիպումներ. հոկտեմբերի 8-ին Վլադիմիր Պուտինն առանձնազրույց է անցկացրել Թուրքմենստանի նախագահ Սերդար Բերդիմուհամեդովի հետ, իսկ հոկտեմբերի 9-ին նախատեսված է նրա հանդիպումն Իրանի նախագահի հետ:

Ինչ վերաբերում է հայկական կողմին, ապա Նիկոլ Փաշինյանը Վլադիմիր Պուտինի և Իլհամ Ալիևի հետ առանձին պաշտոնական հանդիպումներ, ըստ անդրադարձերի, չի ունենա,  սակայն  բացառել աշխատանքային շփումները գագաթնաժողովի կուլիսներում հնարավոր չէ։

Տարիներ շարունակ ԱՊՀ-ն հաճախ որակվել է՝ որպես պարզապես խորհրդանշական կառույց՝ հետխորհրդային տարածքում ինստիտուցիոնալ թույլ կշռի և անդամ երկրների միջև առկա խոր հակասությունների պատճառով: Թվում էր, թե ինտեգրման առավել գործուն մեխանիզմների՝ ԵԱՏՄ-ի, ՀԱՊԿ-ի կամ երկկողմ այլ դաշինքների ձևավորմամբ ԱՊՀ-ն սպառել է իրեն: Սակայն գլոբալ տուրբուլենտության, Արևմուտքի և Ռուսաստանի միջև անդունդի խորացման և նոր աշխարհակարգի ձևավորման ներկա փուլում այսպիսի բազմակողմ հարթակները  կարծես նոր շունչ ու նշանակություն են ստանում:

Չնայած անդամ երկրների արտաքին քաղաքական ուղեգծերի արմատական տարբերություններին ու բազմավեկտոր ձգտումներին՝ ԱՊՀ-ն շարունակում է մնալ այն եզակի լայն ինստիտուցիոնալ հարթակը, որը ձևական կամ բովանդակային մակարդակով միավորում է հետխորհրդային պետություններին: Այս համատեքստում չափազանց ուշագրավ է Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի օրերս արած հայտարարությունը, որով նա ժամանակակից աշխարհում որպես միակ գերտերություններ ճանաչեց միայն Միացյալ Նահանգներին և Չինաստանին՝ ընդգծելով, որ իր երկիրը ռազմավարական գործընկերություն ունի հենց այս երկուսի հետ: Այդուամենայնիվ, Ադրբեջանի մասնակցությունն ԱՊՀ աշխատանքներին ցույց է տալիս իրերի իրական դրությունը. անգամ մեծացող հավակնությունների և աշխարհաքաղաքական նոր ուղղությունների պայմաններում տարածաշրջանային նման հարթակներում ներկա գտնվելու անհրաժեշտությունը շարունակում է  մնալ արդիական:

Ռուսաստանի համար ԱՊՀ-ն, անկախ իր բյուրոկրատական կամ գործառութային սահմանափակումներից, շարունակում է մնալ հիմնական հեգեմոն և ռազմավարական տարածքային հովանոցներից մեկը, որտեղ Մոսկվան կարող է պահպանել իր ազդեցության լծակները: Ավազայի գագաթնաժողովը, որտեղ ներկա են հետխորհրդային տարածքի գրեթե բոլոր առանցքային դերակատարները, Ռուսաստանի համար հնարավորություն է ցույց տալու, որ չնայած ճնշումներին և Արևմուտքի ջանքերին, Մոսկվան շարունակում է մնալ համատեղ անվտանգային, տնտեսական և լոգիստիկ երկխոսությունների առանցքը:

Հայաստանի համար այս գագաթնաժողովը նաև կարևոր նախապատրաստական հարթակ է Մոսկվայում սպասվող առաջիկա բարձր մակարդակի ճակատագրական հայ-ռուսական շփումներին ընդառաջ․ Ավազայի կուլիսային շփումները և ոչ պաշտոնական զրույցները հնարավորություն են ստեղծում հող նախապատրաստելու և մթնոլորտ ձևավորելու հայ-ռուսական երկկողմ օրակարգի հետագա բանակցությունների համար։

Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանի մասնակցությունը՝ որպես հյուր, նշանավորում է ԱՊՀ ձևաչափի որակական փոփոխության հնարավոր միտումը: Սա վկայում է այն մասին, որ կառույցը փորձում է դուրս գալ զուտ «հետխորհրդային» նեղ շրջանակից և կապվել ավելի լայն՝ Եվրասիական Հյուսիս-Հարավ առանցքի հետ (հատկապես հաշվի առնելով Ռուսաստան-Իրան-Կենտրոնական Ասիա տրանսպորտային ու էներգետիկ համագործակցությունը): Նման քայլերը ցույց են տալիս, որ փոփոխվող աշխարհակարգում նման հարթակները կարող են վերածվել այլընտրանքային գլոբալ խաղացողների միջև կապերի խորացման կամրջի:

ԱՊՀ-ն այսօր վաղուց արդեն ինտեգրման խորը գործիք չէ, այլ ավելի շուտ՝ քաղաքական խորհրդակցությունների հարթակ։ Անդամ երկրների արտաքին քաղաքական վեկտորների արմատական տարբերությունները՝ Հայաստանի եվրոպական ուղեգծից մինչև Կենտրոնական Ասիայի բազմավեկտոր խաղը և Բելառուսի ու Ռուսաստանի սերտ դաշնակցությունը, սահմանափակում են կառույցի վերափոխումն ուժեղ գեոպոլիտիկ բլոկի։

Այդուամենայնիվ, Թուրքմենստանում կայացող այս գագաթնաժողովը ցույց է տալիս, որ փոփոխվող աշխարհակարգում նման ձևաչափերը պահանջված են՝ որպես տարածաշրջանային անվտանգության, լոգիստիկ մարտահրավերների քննարկման և Ռուսաստանի համար ազդեցության ոլորտների ֆիքսման հարթակ: