Սեպտեմբեր 28, 2026
Երեկ սեպտեմբերի 27-ն էր՝ կիրակի, այնպես ինչպես 6 տարի առաջ: «Եռաբլուրը» մարդաշատ էր, իհարկե, ՀՀ ռազմական և քաղաքական ղեկավարությունը չէր այցելել, բայց շարքային մարդկանց հոսքը մինչև ուշ գիշեր չի դադարել:
168.am-ը ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Գեղամ Մանուկյանի հետ զրույցում, որը ծանոթացել է 44-օրյայի զեկույցին, փորձել է 6 տարվա հեռավորությունից հասկանալ՝ ո՞րն էր պատերազմում պարտության պատճառը:
– Այս տարի լրանում է Արցախում 44 օր տևած պատերազմի 6-րդ տարելիցը: Եթե հետադարձ հայացք նետեք այդ օրերին, հատկապես ո՞ր դրվագը կառանձնացնեք, որն ազդել է Ձեր վրա, ինչու չէ՝ զայրույթ առաջացրել, և որը երբեք չեք մոռանա: Ու հետո՝ 6 տարի անց որպես պարտության պատճառ, ինչը կնշեք:
– 44-օրյա պատերազմի ամենազայրացնողը և աչք ծակողը եղել է պատերազմից հաշված ժամեր անց ՀՀ քաղաքական իշխանության թեթևսոլիկ պահվածքը: Ամենաահավոր դրվագը, թերևս, երբ պատերազմի առաջին ժամերն են և Նիկոլ Փաշինյանը զբաղված էր սեփական բանաստեղծությամբ ստատուս գրելով:
Եվ ամենաակնառուն և արտառոց դրվագը, որի մասին բարձրաձայնել եմ ԱԺ-ում, երբ ՊՆ-ը հորդորում էր լրատվամիջոցներին տեխնիկայի տեղաշարժի տեսանյութ չտարածել, բայց նույն Նիկոլ Փաշինյանն իր սոցիալական էջում տարածում էր տեխնիկայի տեղափոխության կադրեր: Սա հատուկ եմ շեշտում, որովհետև մնացյալ բոլոր օրերին ևս այդ օրվա առաջին ժամերի դրվագը շարունակվել է: Իշխանությունը թեթեևսոլիկ է մոտեցել ամեն ինչին, ամեն ինչին նայել է սեփական փիառի, սեփական ընտանիքը քարոզելու դիտանկյունից: Եվ դա էր նաև պատճառը, որ այդ կազմակերպված անկազմակերպվածության ամենածանր հետևանքները մինչև հիմա քաղում ենք:
– Քննիչ հանձնաժողովի զեկույցն այդպես էլ չհրապարակվեց։ Ինչու՞: Արդյո՞ք օրենքի սխալ մեկնաբանություններն էր խնդիրը, թե՞ Փաշինյանին ձեռնտու չէր, թեպետ իրականում գործ ունենք քաղաքական զեկույցի հետ, որտեղ բացակայում է ՊԲ նախկին հրամանատարների խոսքը և ոչ միայն։
– Մենք սկզբից էլ ասել ենք, որ չէր կարող լինել քննիչ հանձնաժողովի օբյեկտիվ քննություն, որովհետև իշխանությունը չէր կարող քննել սեփական գործունեությունը, քանի որ պատերազմի կառավարումը նաև քաղաքական կառավարում է:
Ինչ վերաբերում է քննիչ հանձնաժողովի զեկույցի չհրապարակմանը, դրա շուրջ իրավական բանավեճերին, ապա պետք է ասել, որ իշխանություններին ավելի շատ պետք էր քարոզչությունը քննիչ հանձնաժողովի ստեղծման փաստի օգտագործմամբ, քան բուն հարցերի քննարկումը:
Եվ դա է պատճառը, որ իշխանությունը 3 տարի հանձնաժողովը ծառայեցրեց այս կամ այն զինվորականին, այս կամ այն ընդդիմադիր գործչին թիրախավորելու, ամենածանր մեղքերի մեջ մեղադրելու, բայց որևէ թուղթ վերջում չհրապարակվեց:
Իրականում անհնար էր 44-օրյա պատերազմի ամբողջական զեկույց պատրաստել մի քննիչ հանձնաժողովի կողմից, երբ չեն հարցաքննվել ՊԲ նախկին հրամանատարները, Արցախի նախկին նախագահ Արայիկ Հարությունյանը, այդ օրերին պաշտոնավարած տարբեր ռազմաքաղաքական գործիչներ: Այս ձևով որևէ արդյունքի անհնար էր հասնել:
– Քանի որ հարցիս կարևոր մասի պատասխանը չստացա, կրկնեմ՝ կարո՞ղ է Նիկոլ Փաշինյանին 44-օրյայի զեկույցի հրապարակումը ձեռնտու չէ, գուցե 44-օրյայի ժամանակ եղած ռազմական ղեկավարները, որոնք հարցաքննվել են` Պաշտպանության նախկին նախարար Դավիթ Տոնոյանը, ՀՀ ԶՈՒ ԳՇ նախկին պետ Օնիկ Գասպարյանը փակ հանդիպումներում ասել են բաներ, որոնք Փաշինյանը չէր ցանկանա հանրայնացվեր։
– Ինչ վերաբերում է, թե այդ պայմանական զեկույցի հրապարակումը ձեռնտու է Փաշինյանին, թե՝ ոչ, այսպես ասեմ՝ ներքին իշխանական ինտրիգներին ծանոթ չլինելով, չեմ կարող ասել դրա չհրապարակման ելակետը:
Բայց կարող եմ մի հստակ բան ասել՝ այդ զեկույցում բազմաթիվ աղմկահարույց փաստեր կան, որոնք վկայում են, որ 44-օրյա պատերազմի ժամանակ, ցավոք, ՀՀ վարչապետի աթոռը զբաղեցրել է Նիկոլ Փաշինյանը, 2018 թվականից նա չլիներ ՀՀ վարչապետը, 44-օրյա պատերազմը նախ հարց էր՝ կլիներ, թե չէր լինի, եթե լիներ էլ՝ ելքն ամբողջովին այլ էր լինելու: Մնացած փակագծերը չեմ կարող բացել:
– Այս տարիներին ԳՇ նախկին պետը, նախկին նախարարը պե՞տք է որոշակի բաներ ասեին, իհարկե, ինչ-ինչ բաներ ասել են թռուցիկ: Օնիկ Գասպարյանը չպե՞տք է ինչ-որ բաներ ավելի բաց ասեր, կամ՝ հանդիպեր նախկին ԱԺ-ի խորհրդարանական ընդդիմության հետ միայն, ոչ թե այն, ինչ ինքն առաջարկեց:
– Օնիկ Գասպարյանի դեպքով իմ մոտեցումն առանձնահատուկ է: Նա մեկ անգամ առիթ ունեցել է խոսելու ԱԽ նիստի մասին, արդյունքում ի՞նչ ստացանք. ԱԽ-ը հրապարակեց կիսասևացրած մի փաստաթուղթ՝ ներկայացնելով, թե ճիշտ չի Օնիկ Գասպարյանի ասածը: Բայց քանի որ մուրճն էլ է իրենց ձեռքը, մեխն էլ, Օնիկ Գասպարյանը չէր կարող իր խոսքի հիմնավորվածությունը փաստել: Այստեղ պիտի ասեմ, որ քանի որ ես ծանոթացել եմ քննիչ հանձնաժողովի զեկույցին, Օնիկ Գասպարյանը ժամերով է խոսել և բավականին ուշագրավ փաստեր է ներկայացրել: Ի դեպ, քննիչ հանձնաժողովի զեկույցին կցվել է Գասպարյանի մոտ 90 էջանոց վերլուծությունը, որտեղ կան բազմաթիվ մատնանշումներ: Դա զեկույցի մաս է, ըստ էության:
– Եվ վերջում կխնդրեի անդրադառնալ 44-օրյային առնչվող քրեական գործերին, որոնցով անցնում են բարձրաստիճան զինվորականներ, հատկապես աղմկահարույցների, որոնք փակ են քննվում և դեռ չեն հանգուցալուծվել:
– 44-օրյային առնչվող զինվորականների դեմ հարուցված քրեական գործերի ահռելի մասը, հատկապես՝ աղմկահարույց, ուղղակի ծառայեցվել է իշխանությանը, Նիկոլ Փաշինյանին՝ այս կամ այն զինվորականին թիրախավորելու, քաղաքական առումով պատասխանատվության բեռ դնելու:
Օրինակները շատ են, բայց ուզում եմ հիշատակել ՊԲ նախկին հրամանատար, գեներալ-լեյտենանտ Միքայել Արզումանյանի գործը, որը հարուցվել է Նիկոլ Փաշինյանի անձնական ցուցումով, որ նա մի քանի տարի շարունակ Շուշիի հանձնման հետ կապված փորձի թիրախավորել ՊԲ նախկին հրամանատարին, որ մեղավորներ կարգի զինվորականներին, որ հանրության ուշադրությունը քաղաքական ղեկավարներից շեղի:
Արդյունքում ինչ ունենք հիմա Միքայել Արզումանյանի դեպքով. ձգվող անիմաստ դատական լսումներ, հարյուրավոր վկաներ, ինչը որևէ օգտակար բան չի կարող տալ տվյալ դեպքում: Խոսքը վերաբերում է շարքայինին, պայմանագրայինին կամ մոբ ռեսուրսի ներկայացուցիչներին, որոնք պիտի գնահատականներ ներկայացնեն ամբողջ ՊԲ հրամանատարության գործունեության վերաբերյալ, ինչն աբսուրդ է:
—
Disclaimer: This article was contributed and translated into English by Mary Lazarian. While we strive for quality, the views and accuracy of the content remain the responsibility of the contributor. Please verify all facts independently before reposting or citing.
Direct link to this article: https://www.armenianclub.com/2026/09/28/%d6%85%d5%b6%d5%ab%d5%af-%d5%a3%d5%a1%d5%bd%d5%ba%d5%a1%d6%80%d5%b5%d5%a1%d5%b6%d5%a8-%d6%84%d5%b6%d5%b6%d5%ab%d5%b9-%d5%b0%d5%a1%d5%b6%d5%b1%d5%b6%d5%a1%d5%aa%d5%b8%d5%b2%d5%b8%d5%be%d5%b8%d6%82/