Նոյեմբեր 14, 2026
2026 թվականի նոյեմբերի 12-ին Դուբլինում կայացած Եվրոպական քաղաքական համայնքի գագաթնաժողովում Հայաստանի որդեգրած դիրքորոշումը հերթական անգամ հարցականի տակ դրեց, թե որքանով են Հայաստանի կառավարության արտաքին քաղաքական որոշումները համապատասխանում ԵՄ-ին անդամակցելու՝ օրենսդրորեն ամրագրված ուղեգծին։
Գագաթնաժողովի շրջանակում ներկայացվել է երեք փաստաթուղթ՝ եվրոպական անվտանգության հիմնարար սկզբունքների մասին հռչակագիր, միգրացիայի վերաբերյալ համատեղ հայտարարություն և թմրանյութերի դեմ պայքարի եվրոպական կոալիցիայի հայտարարություն։ Գագաթնաժողովի բովանդակությունն ու նշանակությունը պայմանավորող գլխավոր քաղաքական փաստաթուղթը դարձավ եվրոպական անվտանգության հիմնարար սկզբունքների մասին հռչակագիրը։
Վրաստանը, չնայած ԵՄ-ի հետ ներկայիս հարաբերություններում առկա լարվածությանը, աջակցել է գագաթնաժողովի բոլոր երեք փաստաթղթերին։
Ադրբեջանը ևս հստակ դիրքորոշում է որդեգրել՝ չմիանալով երեք փաստաթղթերից որևէ մեկին։ Արտաքին գործերի նախարարության պաշտոնական հայտարարության համաձայն՝ Բաքուն Եվրոպական քաղաքական համայնքը դիտարկում է որպես երկխոսության, կարծիքների փոխանակման և համագործակցության զարգացման ոչ պաշտոնական հարթակ։ Գերատեսչության գնահատմամբ՝ ընդունված փաստաթղթերը ենթադրում են լրացուցիչ իրավական և քաղաքական պարտավորություններ, որոնք երկիրը պատրաստ չէ ստանձնել։
Իսկ Հայաստանը, չմիանալով եվրոպական անվտանգության հիմնարար սկզբունքների մասին հռչակագրին, աջակցել է համաժողովի մյուս երկու փաստաթղթերին։ Դիվանագիտության մեջ ընտրովի մոտեցումն ինքնին հնարավոր է։ Սակայն պաշտոնական բացատրության բացակայության պայմաններում մնում է միայն ենթադրել, թե ինչ նկատառումներով է առաջնորդվել վարչապետը և ինչպես է նրա որոշումը համադրվում ԵՄ-ին Հայաստանի անդամակցության գործընթացի մեկնարկի՝ օրենսդրորեն հռչակված դրույթի հետ։
Ուկրաինային վերաբերող դրույթներից բացի՝ հռչակագիրը վերահաստատել է պետությունների տարածքային ամբողջականության, սահմանների անձեռնմխելիության, ուժի չկիրառման և դաշինքներ ընտրելու ազատության սկզբունքները, ինչպես նաև եվրոպական անվտանգության հարցերը եվրոպացիների մասնակցությամբ լուծելու անհրաժեշտությունը։ Փաստաթղթին միացած պետությունները ԵՄ ընդլայնումը դիտարկում են որպես ներդրում մայրցամաքի խաղաղության, անվտանգության և կայունության ապահովման գործում։
Ենթադրվում է, որ Հայաստանի համար այս սկզբունքներն ունեն անմիջական գործնական նշանակություն, քանի որ վերաբերում են նրա ինքնիշխանության պաշտպանությանը և արտաքին քաղաքական ուղեգիծն ինքնուրույն որոշելու իրավունքին։ Հետևաբար, հռչակագրին չմիանալը բացատրություն է պահանջում. հատկապես ո՞ր դրույթներն է Երևանը համարել անընդունելի և ինչո՞ւ։
Այս հարցն առանձնահատուկ արդիականություն է ձեռք բերում 2025 թվականի մարտի 26-ին Ազգային ժողովի ընդունած օրենքի համատեքստում։ ԵՄ-ին Հայաստանի անդամակցության գործընթացի մեկնարկի մասին հայտարարելով՝ օրենքը որպես նպատակներից մեկը ուղղակիորեն նշում է երկրի անվտանգության ամրապնդումը։ Այսպիսով, եվրոպական ինտեգրման և երկրի անվտանգության ամրապնդման կապն ուղղակիորեն ամրագրված է Հայաստանի օրենսդրությամբ և ոչ թե պարզապես արտացոլում է եվրոպական ուղեգծի կողմնակիցների ակնկալիքները կամ արտաքին դիտորդների գնահատականները։
Եթե եվրաինտեգրումը կոչված է ամրապնդելու Հայաստանի անվտանգությունը, ապա ինչո՞ւ երկրի կառավարությունը չաջակցեց այն փաստաթղթին, որը ձևակերպում է եվրոպական անվտանգության ընդհանուր սկզբունքները։ Առաջին միտքը, որ ծագում է, այն է, որ Երևանը ձգտում է բացահայտորեն չհայտնվել այն երկրների շարքում, որոնց Մոսկվան համարում է ոչ բարեկամական։
Հատկանշական է, որ Դուբլինի գագաթնաժողովի նախօրեին՝ նոյեմբերի 11-ին, Մոսկվայում տեղի է ունեցել ՀԱՊԿ խորհրդի նիստը, որի ընթացքում Հայաստանին զրկել են ձայնի իրավունքից և քվոտային պաշտոններում ներկայացուցիչներ նշանակելու հնարավորությունից։ Հայաստանի ներկայացուցիչների բացակայությամբ ընդունված որոշումն ամրագրել է Երևանի՝ Ռուսաստանի գլխավորած ռազմաքաղաքական դաշինքից հետագա հեռացման հետևանքները։
Երկու գագաթնաժողովների ամսաթվերի մերձավորությունը, հնարավոր է, պայմանավորել է Երևանի դիվանագիտական հերթական ճարպկության տրամաբանությունը. Մոսկվային կարելի է մատնանշել այն հանգամանքը, որ Հայաստանը չի միացել Ռուսաստանին դատապարտող հռչակագրին, իսկ եվրոպացի գործընկերներին՝ ռուսական դաշինքից խորացող օտարացումը։ Մի կողմից հեռանալը մյուս կողմի հետ երկխոսության ընթացքում վերածվում է փաստարկի։
Սակայն խնդիրն այն է, որ Մոսկվայի հետ հարաբերությունների վատթարացումն ինքնին Հայաստանին չի մոտեցնում ԵՄ-ին, իսկ հռչակագրին չմիանալը վկայում է, որ Երևանը պատրաստ չէ անվտանգության առանցքային հարցում համերաշխություն ցուցաբերել եվրոպացի գործընկերներին։
Ուստի գլխավոր հարցը մնում է բաց. ո՞րն է Հայաստանի ընտրությունը։ 2025 թվականի մարտի 26-ի օրենքը ԵՄ-ին անդամակցության գործընթացի մեկնարկն ուղղակիորեն կապում է երկրի անվտանգության և դիմակայունության ամրապնդման հետ։ Իշխանությունները պետք է բացատրեն, թե եվրոպական անվտանգության մասին հռչակագրին չմիանալն ինչպես է նպաստում օրենսդրորեն ամրագրված այդ նպատակի իրականացմանը։
ԱՐՄԵՆ ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ
ՀՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր (1990–1995 թթ.)
ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավոր (1995–1999 թթ.)
ՀՀ արտակարգ և լիազոր դեսպան
—
Disclaimer: This article was contributed and translated into English by Karapet Navasardian. While we strive for quality, the views and accuracy of the content remain the responsibility of the contributor. Please verify all facts independently before reposting or citing.
Direct link to this article: https://www.armenianclub.com/2026/11/14/%d5%b0%d5%a1%d5%b5%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%a5%d5%be%d6%80%d5%b8%d5%ba%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d5%b8%d6%82%d5%b2%d5%a5%d5%a3%d5%ab%d5%ae%d5%b6-%d5%b8%d6%82-%d5%a1%d6%80%d5%bf%d5%a1/