Հոկտեմբեր 25, 2026
1983 թվականի հուլիսի 15-ին Ֆրանսիայի Օռլի միջազգային օդանավակայանում տեղի ունեցած պայթյունը դարձավ ASALA-ի պատմության ամենաաղմկահարույց միջադեպերից մեկը։ Պայթյունը տեղի ունեցավ Turkish Airlines-ի գրանցման սեղանի մոտ՝ խլելով 8 մարդու կյանք և վիրավորելով շուրջ 55 մարդու։ Զոհերի թվում էին տարբեր ազգությունների քաղաքացիներ։
ASALA-ն հայտարարեց, որ հարձակումը կապված էր Հայոց ցեղասպանության ճանաչման և Թուրքիայի դեմ իր պայքարի հետ։ Սակայն գործողության հետևանքով զոհվեցին նաև քաղաքացիական անձինք: Այդ ամենը միջազգային լայն քննարկման առարկա դարձավ ո՛չ միայն մամուլում, այլ նաև գերտերությունների քաղաքական կուլիսներում: Հարձակման գործով ֆրանսիական դատարանը Վարուժան Կարապետյանին դատապարտեց ցմահ ազատազրկման։ 2001 թվականին նա ազատ արձակվեց և արտաքսվեց Հայաստան։
Նույն թվականի օգոստոսին այդ հարցը չվրիպեց նաև ԱՄՆ Կենտրոնական հետախուզության վարչության աչքից: 1983 թվականի օգոստոսի 30-ին կազմված երկարածավալ զեկույցում ներկայացվում է, թե հայ վրիժառուներն ինչ գործողություններ են իրականացնում, ովքեր են հատկապես թիրախավորվում և ինչ արդյունքներ են գրանցել: Հարկ է նշել, որ ԱՄՆ ԿՀՎ զեկույցի հեղինակը չի թաքցնում իր հիացմունքը, հատկապես, թե ինչպիսի կայացած ու պրոֆեսիոնալ կառույց է ASALA-ն: Ստորև ներկայացնում ենք զեկույցից վերցված հատվածը.
«Ճամպրուկի մեջ տեղադրված ռումբը, որը հուլիսի 15-ին Փարիզի Օռլի օդանավակայանում սպանեց Թուրքական ավիաուղիների ինքնաթիռ նստելիս սպասող յոթ մարդու, ստիպել է արևմտյան հետախուզության և հակաահաբեկչության փորձագետներին թերթել իրենց արխիվները՝ տեղեկություններ որոնելու այն հայկական խմբավորման մասին, որը ստանձնել է մահաբեր պայթյունի պատասխանատվությունը:
Հարձակումը, որը հայերի՝ ընդդեմ Թուրքիայի անզիջում պայքարի ամենաարյունալի դրվագներից մեկն է, պարտադիր չէ, որ նշանակի բռնության սրում, ասում են փորձագետները, սակայն նրանք մտահոգություն են հայտնում առնչվող երկու հիմնական խմբավորումների ռեսուրսների և հնարավորությունների մասին հիմնական տեղեկությունների բացակայության կապակցությամբ:
Նրանք նաև անհանգստացած են հայկական ահաբեկչական գործունեության բնույթի որակական փոփոխությամբ՝ առանց խտրականության թիրախավորելու: Չնայած նրանք համեմատաբար նորեկներ են միջազգային ահաբեկչության մութ աշխարհում, հայերն ունեն քաղաքական բռնության տպավորիչ «ցուցանիշներ»:
Ըստ Թուրքիայի կառավարության տվյալների՝ վերջին տասնամյակի ընթացքում նրանք աշխարհով մեկ սպանել են ավելի քան 30 մարդու, հիմնականում՝ թուրք դիվանագետների: Անցյալ շաբաթվա Օռլիի պայթյունին նախորդող օրը Բրյուսելում գտնվող իր տան մոտ գնդակահարվել էր ևս մեկ թուրք պաշտոնյա: Հարձակումների աշխարհագրական ընդգրկվածությունը նույնպես ապշեցուցիչ է: Արևելյան և Արևմտյան Եվրոպան, Կանադան և Ավստրալիան բոլորն էլ տուժել են հայկական բռնություններից:
Ըստ (FBI) տվյալների՝ 1982 թվականին Միացյալ Նահանգներում գրանցվել է պաշտոնապես սահմանված հայկական «ահաբեկչական» հինգ միջադեպ՝ երկու ռմբակոծության փորձ, մեկ ռմբակոծություն և երկու սպանություն:
Հայերն ասում են, որ իրենք վրեժ են լուծում օսմանյան թուրքերի կողմից 1896-1915 թվականներին իրենց 1,5 միլիոն հայրենակիցների կոտորածի համար, սակայն թուրքական հաջորդական կառավարությունները հրաժարվել են ընդունել սպանությունների պատասխանատվությունը կամ հայերի նշած թվերը: Հայտնի երկու խմբերից ամենահայտնին և խոշորը Հայաստանի ազատագրման հայ գաղտնի բանակն է (ASALA):
Դրա գաղափարախոսությունը մարքսիստական է և հետևաբար տեսականորեն ինտերնացիոնալիստական, բայց թվում է, թե այն իրական հետաքրքրություն չունի, բացի թուրքերին թիրախավորելուց: «Քաղաքական տեսության նրանց ըմբռնումը մոտավորապես չորրորդ դասարանի մակարդակի վրա է, բայց նրանք անկասկած շատ նվիրված են»,- ասել է ԱՄՆ պաշտոնյաներից մեկը:
«Կարելի է ասել, որ այս խմբերն ամենամահաբերն են շրջապատում, և եթե նրանք ամենամահաբերները չեն, ապա անկասկած դրանց թվում են»: Հովարդ Բեյնը, ԿՀՎ-ի (CIA) հակաահաբեկչության տնօրենը մինչև 1980 թվականը, ASALA-ն բնութագրել է որպես միջազգային բոլոր ահաբեկչական խմբերից «հավանաբար ամենատպավորիչը՝ արդյունավետության առումով»: «Նրանք դաժան են»,- ասել է նա: «Նրանք պատանդներ չեն վերցնում բանակցելու համար: Սա ուղղակի սպանություն է»:
Հիմնադրված լինելով Բեյրութում 1975 թվականին՝ ASALA-ն դաշնակցել է պաղեստինցիների և լիբանանցի մուսուլմանների հետ երկրի քրիստոնյաների դեմ նրանց դառը քաղաքացիական պատերազմում:
Նրանք սերտ կապեր են հաստատել պաղեստինյան արմատական խմբավորումների հետ, ինչպիսին է Ջորջ Հաբաշի «Ազատագրության պաղեստինյան ժողովրդական ճակատը»: Անցյալ ամառ, երբ Իսրայելը ներխուժեց Լիբանան և դուրս մղեց պաղեստինցիներին ու նրանց դաշնակիցներին Բեյրութից, ASALA-ն կորցրեց իր հենակետը: Դրանից հետո, փորձագետների կարծիքով, խումբը կարող է վերատեղակայվել Դամասկոսում: Դրա ապացույցներից մեկն այն է, որ խմբի վերջերս ձերբակալված մի քանի անդամներ հայկական ծագումով սիրիացիներ են:
Գարպիճյանը ստանձնել է Օռլիի պայթյունի պատասխանատվությունը, սիրիական ծագում ունի, ինչպես նաև ASALA-ի այն անդամը, որը դատապարտվում է Լոնդոնում՝ Բրիտանիայում թուրք դեսպանի դեմ սպանության դավադրություն կազմակերպելու մեղադրանքով: Բայց որոշ վերջին հայտարարություններ արվել են Աթենքից: Ըստ փորձագետների՝ ASALA-ն չի վարանում սպանել ոչ թուրք պատահական անցորդներին, որոնք գտնվում են թուրք մարդու թիրախների մոտ, և նախընտրում է ռմբակոծությունները հրաձգություններից»: (Տես՝ ARMENIAN GROUP REPORTS SLAYINGS):
ԿՀՎ-ի 1983 թվականի զեկույցը կարևոր պատմական փաստաթուղթ է՝ հասկանալու, թե ինչպես էին ԱՄՆ հետախուզական շրջանակները գնահատում ASALA-ի կազմակերպվածությունը, գործելակերպը և քաղաքական ազդեցությունը։
Այն միաժամանակ վկայում է, թե ինչպես Հայոց ցեղասպանության ճանաչման և պատմական արդարության պահանջը միջազգային քաղաքականության մեջ առնչվեց զինված պայքարի ու քաղաքացիական զոհերի ողբերգական հետևանքներին։ Քանի որ աշխարհն այդպես էլ չէր ցանկանում ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը: Իսկ արդարության վերականգնման միակ ճանապարհը մնացել և մնում է վրեժը:
Զ. Շուշեցի
—
Disclaimer: This article was contributed and translated into English by Bedik Zaminian. While we strive for quality, the views and accuracy of the content remain the responsibility of the contributor. Please verify all facts independently before reposting or citing.
Direct link to this article: https://www.armenianclub.com/2026/10/26/%d5%b0%d5%a1%d5%b5-%d5%be%d6%80%d5%ab%d5%aa%d5%a1%d5%bc%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%a5%d6%80%d5%b6-%d5%a1%d5%ba%d5%b7%d5%a5%d6%81%d5%b8%d6%82%d6%81%d5%ab%d5%b9-%d5%a5%d5%b6-%d5%a1%d5%b4%d5%b6-%d5%af%d5%b0/