Հոկտեմբեր 23, 2026
Վերջերս բավական պատկառելի թվով՝ հարյուրից ավելի գիտնականների ստորագրությամբ բաց նամակ է հրապարակվել՝ ուղղված Նիկոլ Փաշինյանին: Դրանում նույնքան պատկառելի գիտնականները զգուշորեն դժգոհություն են հայտնում հաջորդ տարի գիտության ոլորտի պետական ֆինանսավորման չափի առիթով: Ոչ ակադեմիական լեզվով ասած՝ բողոքում են փողի պակասից:
Կրթության նախարարը նախօրեին հանդիպել է մի քանի գիտնականի հետ, իսկ դրանից առաջ Նիկոլ Փաշինյանը կառավարության նիստում հասցրել է մուննաթ գալ գիտնականների նամակի առթիվ՝ հայտարարելով, որ նման նամակները չի կարդում, «իգնոր է անելու» և ջնջելու է։ Գիտնականները դեռևս չեն հրապարակել իրենց դիրքորոշումը՝ իրենց նամակի կապակցությամբ Նիկոլ Փաշինյանի կողմից «թքած ունենալու նուրբ» արվեստը ոճով անդրադարձի կապակցությամբ: Երևի դեռ մտածում են: Ի վերջո, գիտնական մարդիկ են: Հարյուրից ավելի: Մեկը մյուսից պատկառելի:
Իրականում այս պատմությունը քիչ կապ ունի իրական գիտության ու ակադեմիականության հետ՝ հասկացության հանրային ու քաղաքացիական իմաստով: Ճիշտ հակառակը՝ սա պատմություն է Հայաստանում գիտնականների նոմինալ գոյության ու առատության, բայց միևնույն ժամանակ՝ ակադեմիական ազատության, գիտական մտքի ազատության չգոյության մասին:
Գիտնականները միայն գիտական արդյունք ստեղծող մարդիկ չեն, ավելի խոր ու լայն իմաստով՝ նրանք մարդիկ են, ում համար ազատությունը, առաջին հերթին՝ մտքի, գաղափարական, խոսքի ազատությունը պետք է ամեն ինչից վեր լինի: Առանց մտքի ազատության չի կարող իրական ու ազնիվ գիտություն ստեղծվել, որքան էլ պատահում են նաև հակառակի մասին վկայող դեպքեր:
Գիտնականները՝ որպես հավաքականություն, որպես մտավոր շերտի վերնախավ, նորմալ հասարակությունում ազատության, ազատամտության ու ինտելեկտուալ համարձակության մարմնավորողն ու էտալոնն են:
Հայաստանում, չհաշված առանձին վերցրած գիտնականների, գիտական համայնքն իրենից ներկայացնում է իշխանությանը լոյալ, վախվորած, հաճախ կամազուրկ, դրամաշնորհների սպասող մարդկանց միավորում, որոնց անդամների մեծ մասը պատրաստ է խոնարհվել միջին մակարդակի ցանկացած չինովնիկի առաջ, իսկ բարձրաստիճան պաշտոնյային մոտ գտնվելու համար անգամ ուրանալ սեփական ազգանունը:
Ասվածը բառացի տեղի չի ունեցել, իհարկե: Բայց բովանդակային առումով գիտնականների հավաքական լռությունն անցած 6 տարիներին՝ Արցախի կորստից, Հայաստանին պատուհասած աղետներից հետո, նույնն է՝ ինչ ազգանվան կամ հավատամքի ուրացումը:
Չհաշված էլի մի քանի անհատների, անցած տարիներին գիտական համայնքը՝ որպես միասնական շերտ, գրեթե լուռ է մնացել բոլոր ողբերգությունների ժամանակ, հանցավոր անտարբերությամբ հետևել է պետական ինստիտուտների դեգրադացմանը, ազգային ինքնության, հիշողության, պատմության դեմ վարվող քաղաքականությանը, սակայն այսօր միասնաբար դժգոոհում է… փողի պակասից:
Գիտնականների պահանջն իրականում չի վերաբերում գիտության ֆինանսավորմանը: Դա պահանջ է իշխանության կողմից իրենց հավաքական լոյալության, լռության դիմաց վճարի մասին:
Գիտնականները նամակում չեն գրում, բայց հասկացողը հասկանում է, որ նրանք բողոքում են սեփական ազատության դիմաց իշխանության վճարի չափից:
Ասվածը, բնականաբար, չի վերաբերում բոլոր գիտնականներին, այդ թվում՝ այդ նամակը ստորագրած: Նրանց թվում ևս կան բազմաթիվ իրապես պատվարժան ու քաղաքացիական հստակ կեցվածք ունեցող գործիչներ, որոնց լինելիությունը, սակայն, չի ազդում որպես հավաքականության՝ գիտնականների խոսուն լռության վրա, որը Նիկոլ Փաշինյանը, լսելու փոխարեն՝ «իգնոր է անում»:
Հարություն Ավետիսյան
—
Disclaimer: This article was contributed and translated into English by Liana Toganian. While we strive for quality, the views and accuracy of the content remain the responsibility of the contributor. Please verify all facts independently before reposting or citing.
Direct link to this article: https://www.armenianclub.com/2026/10/24/168-%d5%ad%d5%b8%d6%82%d5%ac-%d5%a4%d5%aa%d5%a3%d5%b8%d5%b0%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%9d-%d5%be%d5%b3%d5%a1%d6%80%d5%b8%d5%be%d5%ab-%d5%ac%d5%bc%d5%b8%d5%b2%d5%b6%d5%a5%d6%80%d5%ab/