Սեպտեմբեր 26, 2026
ՄԱԿ-ի Գլխավոր վեհաժողովի 81-րդ նստաշրջանի շրջանակում տեղի ունեցավ Նիկոլ Փաշինյանի և Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիբ Էրդողանի հանդիպումը: Զրուցակիցներն անդրադարձ են կատարել Հայաստան-Թուրքիա հարաբերությունների կարգավորման գործընթացին և ձեռք բերված պայմանավորվածությունների իրականացմանը:
Ընդգծվել է կարգավորման գործընթացն առաջ մղելու կարևորությունը և հարաբերություններին նոր ազդակ հաղորդելու պատրաստակամությունը, ինչի համատեքստում անհրաժեշտ է համարվել առևտրատնտեսական կապերի խթանումը, գործարար շրջանակների միջև շփումների ակտիվացումը և Անիի պատմական կամրջի համատեղ վերականգնմանն ուղղված աշխատանքների հետևողական իրականացումը: Մտքեր են փոխանակվել նաև տարածաշրջանային հարցերի շուրջ, որոնց ընթացքում շեշտվել է Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության հաստատման փաստը, ինչպես նաև TRIPP նախագծի իրականացման և հաղորդակցության ուղիների ապաշրջափակման անհրաժեշտությունը։
Այս հանդիպմանը նախորդել էին Անկարայի բարձրաստիճան պաշտոնյաների ուշագրավ հայտարարությունները, որոնք լրացնում են ընդհանուր և ավելի լայն աշխարհաքաղաքական պատկերը։ Մասնավորապես, Նյու Յորքում՝ «Թուրքիա-Միացյալ Նահանգներ հարաբերությունները մտնում են իրենց 100-րդ տարին» խորագրով պանելի ժամանակ Թուրքիայի արտգործնախարար Հաքան Ֆիդանը հայտարարել էր, թե Թուրքիան և ԱՄՆ-ը ակտիվորեն աջակցում են Հայաստան-Ադրբեջան խաղաղության գործընթացին և սերտորեն համակարգում են իրենց քայլերը Հարավային Կովկասի հարցում։ Ֆիդանի այս շեշտադրումը բացահայտում է Անկարայի իրական հավակնությունները. Վաշինգտոնի հետ երկխոսությունում Թուրքիան ձգտում է ամրագրել իր՝ Հարավային Կովկասի գլխավոր համակարգողի և Արևմուտքի անվտանգային գործընկերոջ կարգավիճակը՝ փաստացի փորձելով նվազեցնել կամ դուրս մղել այլ խաղացողների ազդեցությունը։
Միևնույն ժամանակ, ՄԱԿ-ի Գլխավոր վեհաժողովի ամբիոնից հնչեցրած ելույթում Ռեջեփ Թայիբ Էրդողանը ևս հատուկ անդրադարձել էր հայ-ադրբեջանական կարգավորմանը՝ նշելով. «Մենք հույս ունենք, որ տևական խաղաղություն կհաստատվի Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև։ Մենք բարձր ենք գնահատում և աջակցում ենք պարոն Ալիևի և պարոն Փաշինյանի դրսևորած վճռականությանը հարցի լուծման հարցում»: Թուրքական կողմի այս հռետորաբանությունը միտված է միջազգային հանրությանը ցույց տալու Անկարայի «կառուցողականությունն» ու, այսպես կոչված, խաղաղության օրակարգին սատարելու պատրաստակամությունը, մինչդեռ դրա խորքում շարունակում են գործել խիստ պրագմատիկ և կոշտ աշխարհաքաղաքական հաշվարկներ:
Հայտարարությունների, դիվանագիտական արարողակարգային ժպիտների և նյույորքյան հանդիպումների ետնաբեմում իրականությունը մնում է խիստ հակասական և մտահոգիչ։ Ըստ էության, չնայած պաշտոնական Երևանը դարձել է հարմարավետ գործընկեր Անկարայի ու Բաքվի համար, ետին պլան մղելով Հայոց ցեղասպանության, արցախյան հարցերը, գործնականում Թուրքիան շարունակում է բավարար քաղաքական կամք չդրսևորել երկկողմ հարաբերություններում որակական բեկում գրանցելու և Հայաստանի հետ փակ սահմանները բացելու ուղղությամբ։ Անկարան շարունակում է խուսափել փաստացի քայլերից՝ դրանք սահմանափակելով միայն զուտ խորհրդանշական կամ հումանիտար բնույթի մանր քայլերով, ինչպիսին շրջանառվող Անիի կամրջի վերականգնման մասին հերթական հայտարարությունն է։
Թուրքիան Հայաստանի հետ հարաբերությունները շարունակում է պահել ձգձգվող և կառավարվող ճնշման ներքո՝ Անկարան մի կողմից՝ պահպանում է երկխոսության իմիտացիան և միջազգային գործընկերներին հավաստիացնում իր «խաղաղասեր» մտադրությունների մասին, մյուս կողմից՝ գործընթացի տեմպերն ու սահմանների բացման հարցը միտումնավոր սառեցնում է։ TRIPP նախագծի և տարածաշրջանային հաղորդակցությունների ապաշրջափակման մասին խոսույթում Թուրքիան առաջնորդվում է բացառապես սեփական և դաշնակից Ադրբեջանի լոգիստիկ շահերով՝ առանց Հայաստանի հետ սահմանի իրական բացման փորձելով ստանալ տրանսպորտային միջանցքների վերահսկողության առավելություններ, ինչը Հայաստանին կարող է թողնել երկարաժամկետ փակուղային վիճակում։ Հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման հարցում Անկարան շարունակում է հետևել Բաքվի հետ համաձայնեցվածության տրամաբանությանը՝ փաստացի վետո դնելով Երևանի հետ նորմալացման գործընթացի վրա, քանի դեռ Ադրբեջանը չի հասել իր առավելապաշտական բոլոր նպատակների իրագործմանը։
Այսպիսով, Նիկոլ Փաշինյանի և Ռեջեփ Թայիբ Էրդողանի հանդիպումը ՄԱԿ-ի հարթակում ավելի շատ տեղավորվում է դիվանագիտական մանևրների և գործընթացը լիակատար փակվելու վտանգից ժամանակավորապես փրկելու տրամաբանության մեջ, քան թե իրական բեկման նախանշան է: Քանի դեռ Թուրքիան շարունակում է առաջնորդվել Բաքվի կողմից թելադրվող նախապայմաններով, իսկ Արևմուտքի հետ գործարքներում Հայաստանն օգտագործվում է միայն որպես մանրադրամ, հայ-թուրքական սահմանների բացումն ու լիարժեք հարաբերությունների հաստատումը կմնան միայն դիվանագիտական կարգախոսների մակարդակում:
Պաշտոնական Երևանի կողմից շրջանառվող «խաղաղության դարաշրջանի» մասին թեզերը չեն արտացոլում տարածաշրջանային իրականությունը։ Դրանք չեն փոխում աշխարհաքաղաքական ուժերի դասավորվածությունը և միայն քողարկում են Անկարայի կողմից Հայաստանի նկատմամբ կիրառվող շրջափակման ու քաղաքական ճնշման անփոփոխ ռազմավարությունը։
—
Disclaimer: This article was contributed and translated into English by Albert Nalbandian. While we strive for quality, the views and accuracy of the content remain the responsibility of the contributor. Please verify all facts independently before reposting or citing.
Direct link to this article: https://www.armenianclub.com/2026/09/26/%d5%ab%d5%9e%d5%b6%d5%b9-%d6%81%d5%b8%d6%82%d5%b5%d6%81-%d5%bf%d5%be%d5%a5%d6%81-%d6%83%d5%a1%d5%b7%d5%ab%d5%b6%d5%b5%d5%a1%d5%b6-%d5%a7%d6%80%d5%a4%d5%b8%d5%b2%d5%a1%d5%b6-%d5%b0%d5%a5%d6%80%d5%a9/