Այսօր՝ հոկտեմբերի 27-ին, Մոսկվայում նախատեսված են Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինի և Իրանի Իսլամական Հանրապետության նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանի բարձր մակարդակի բանակցությունները: Թեհրանի փոխանցմամբ՝ Փեզեշքիանի այցը կազմակերպվել է Գազ արտահանող երկրների ֆորումի (GECF) գագաթնաժողովի շրջանակում, սակայն երկու երկրների ղեկավարների առանձնազրույցի առանցքում լինելու են գլոբալ լարվածության և ռազմավարական համագործակցության օրակարգային հարցերը:

Կրեմլում կայանալիք այս հանդիպումից Թեհրանն ակնկալում է էներգետիկ և տրանսպորտային ենթակառուցվածքային խոշոր նախագծերի գործնական ակտիվացում, ինչպես նաև ռազմատեխնիկական դաշինքի ամրապնդում: Իրանական կողմն ընդգծում է, որ արտաքին աննախադեպ ճնշումների պայմաններում Մոսկվայի հետ ռազմավարական գործընկերությունն առանցքային է տարածաշրջանային հավասարակշռությունը պահպանելու համար:

Մոսկվան իր հերթին շահագրգռված է Թեհրանի հետ դիվանագիտական, ռազմական և տնտեսական կապերի առավելագույն խորացմամբ՝ ձգտելով ձևավորել պատժամիջոցներին դիմակայող հարավային կայուն ճակատ և ապահովել իր ազդեցությունը դեպի Մերձավոր Արևելք ու Հնդկական օվկիանոս տանող միջանցքներում:

Պուտին-Փեզեշքիան բանակցությունները տեղի են ունենում միջազգային հարաբերությունների ծայրահեղ լարվածության և լայնամասշտաբ դիվանագիտական վերադասավորումների ֆոնին: Մի կողմից՝ ընթանում են Վաշինգտոնի և Մոսկվայի միջև ետնաբեմային ու բարդ շփումներն Ուկրաինական հակամարտության հանգուցալուծման շուրջ, որտեղ անուղղակիորեն շոշափվում են նաև Իրանի ու Մերձավոր Արևելքի ճակատագիրը, մյուս կողմից՝ ակտիվացել են բազմակողմ դիվանագիտական խողովակները:

Ուշագրավ է, որ Մոսկվան զուգահեռաբար ակտիվ շփումներ է պահպանում սկանդինավյան գործընկերների (մասնավորապես՝ Ֆինլանդիայի և Նորվեգիայի) հետ, որոնք խորհրդատվական ակտիվ դերակատարում ունեն եվրոպական անվտանգության նոր ճարտարապետության և ուկրաինական ճգնաժամի խաղաղ կարգավորման շուրջ ընթացող քննարկումներում: Սա ցույց է տալիս, որ Ռուսաստանը փորձում է հավասարակշռել արևմտյան ուղղությամբ ընթացող բանակցությունները հարավային և արևելյան դաշինքների ամրապնդմամբ:

Այս ամենի ֆոնին Իրանի շուրջ իրավիճակը հասել է կրիտիկական կետի: ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հանդես է գալիս Թեհրանի հասցեին ուղղված ամենօրյա կոշտ սպառնալիքներով ու ռազմական նոր հարվածների նախազգուշացումներով, ինչը Փեզեշքիանի վարչակազմին ստիպում է անվտանգության լրացուցիչ երաշխիքներ և ռազմավարական հենարաններ փնտրել Մոսկվայում:

Արևմտյան պատժամիջոցների աննախադեպ ճնշման ներքո գտնվող երկու պետությունների համար կենսական է դառնում ֆինանսատնտեսական ինտեգրումը: SWIFT-ին այլընտրանքային բանկային փոխանցումների համակարգի գործարկումը և «Հյուսիս-Հարավ» տրանսպորտային միջանցքի ամբողջական թողարկումը դիտվում են որպես Արևմուտքի տնտեսական շրջափակումը ճեղքելու առանցքային գործիքներ:

Մոսկովյան հանդիպմանը կարող են հաջորդել նոր եռակողմ և բազմակողմ ձևաչափերով բանակցություններ, որտեղ կգծագրվեն Եվրասիական տարածաշրջանի անվտանգային նոր սահմանները: Պուտինն ու Փեզեշքիանը ձգտում են համադրել իրենց քայլերը նախքան գլոբալ խաղացողների հետ հնարավոր բանակցությունները։

Այս համաշխարհային վերադասավորումների կենտրոնում է հայտնվել Հարավային Կովկասը: Ռուսաստան-Իրան առանցքի ամրապնդումն անմիջականորեն ազդում է տարածաշրջանում Թուրքիայի և Ադրբեջանի ծավալապաշտական հավակնությունների զսպման, ինչպես նաև Արևմուտքի ազդեցության ընդլայնման փորձերի վրա:

Իրանը բազմիցս հայտարարել է, որ Հարավային Կովկասում միջազգայնորեն ճանաչված սահմանների փոփոխությունն ու «միջանցքային» տրամաբանությունը կարմիր գիծ են իր համար: Հայաստանի համար Մոսկվա-Թեհրան դաշինքի խորացումը պարունակում է ռազմավարական հնարավորություններ, եթե կարողանա օգտագործել Իրանի և Ռուսաստանի հետ հետաքրքրությունների համընկնումը սեփական անվտանգությունն ու տարածքային ամբողջականությունը երաշխավորելու համար:

Այս լարված աշխարհաքաղաքական համատեքստում է պետք դիտարկել նաև շրջանառվող տեղեկություններն առաջիկայում սպասվող բարձր մակարդակի հանդիպումների մասին, մասնավորապես՝ Նիկոլ Փաշինյանի նախատեսվող այցը Մոսկվա և բանակցությունները Վլադիմիր Պուտինի հետ, ինչպես նաև հայ-իրանական բարձր մակարդակի շփումները, որոնց ընթացքում դիտարկվելու է Ռազմավարական գործընկերության փաստաթուղթ: Այս դիվանագիտական ակտիվությունն ընթանում է Երևանի՝ դեպի Եվրոպական միություն ինտեգրման և արտաքին քաղաքականության դիվերսիֆիկացման ակտիվ հայտարարությունների ֆոնին, ինչը լուրջ մարտահրավեր է տարածաշրջանային ավանդական ճարտարապետությանը:

Եվրոպական վեկտորի շուրջ հայտարարություններն անխուսափելիորեն առաջացնում են Մոսկվայի դիմադրությունն ու տնտեսական-անվտանգային հնարավոր հակազդեցությունը: Միևնույն ժամանակ, Երևանի հետ ռազմավարական կապերի իրավական ամրագրման Թեհրանի ձգտումը ցույց է տալիս, որ Իրանը փորձում է այս փաստաթղթով անուղղակի երաշխիքներ ստանալ Երևանից, փորձելով խորացնել երկկողմ վստահության մթնոլորտը։

Արևմտյան ինտեգրման ընդգծված օրակարգով Երևանը հայտնվել է Մոսկվայի և Թեհրանի խորացող անվստահության ու զգուշավորության տիրույթում. Ռուսաստանը դա ընկալում է՝ որպես իր ռազմավարական ազդեցության գոտուց դուրս գալու փորձ, իսկ Իրանը՝ տարածաշրջանում արտատարածաշրջանային, հատկապես՝ արևմտյան ուժերի ներկայության ընդլայնման սպառնալիք, ինչը Թեհրանի համար «կարմիր գիծ» է:

Ուստի հայտարարված եվրոպական ձգտումները ոչ թե ապահովում են անվտանգային նոր երաշխիքներ, այլ Հայաստանին կանգնեցնում են լուրջ երկընտրանքի առջև՝ ստիպելով Մոսկվայի ու Թեհրանի հետ սպասվող բանակցություններում արդարացնել սեփական քաղաքականությունն ու չեզոքացնել աճող աշխարհաքաղաքական ռիսկերը:

Վերլուծելով ձևավորվող այս բարդ պատկերը՝ ակնհայտ է դառնում, որ Մոսկվա-Թեհրան առանցքի խորացումը, մի կողմից՝ ստեղծում է լուրջ աշխարհաքաղաքական հակակշիռ տարածաշրջանում թուրքական ազդեցության աճին և Անկարա-Բաքու տանդեմի «զանգեզուրյան» ճնշումներին, սակայն մյուս կողմից՝ Երևանի համար առաջացնում է նոր, բարդ մարտահրավերներ:

Հայկական դիվանագիտությունը ստիպված է գործել մի իրավիճակում, երբ Ռուսաստանի և Իրանի շահերի համընկնումը պահպանում է տարածաշրջանային հարաբերական հավասարակշռությունը, սակայն Երևանի արևմտամետ հայտարարություններն ու դրան հաջորդող անվստահությունը սահմանափակում են Հայաստանի մանևրելու դաշտը՝ ստիպելով հաշվի նստել Մոսկվայի և Թեհրանի ձևավորած աշխարհաքաղաքական «կարմիր գծերի» հետ: