Հոկտեմբեր 20, 2026
Կառավարության վերջին նիստից հետո լրագրողների հետ ճեպազրույցում Նիկոլ Փաշինյանը խոսել է Տիգրանաշենի փոխանակումից և Արծվաշենի տեղաշարժից:
«Այս պահին էլ չկա պայմանավորվածություն, բայց ես զգում եմ, որ ըմբռնումը կա։ Եվ, այո, խոսքը Քյարքիի, Բարխուդարլիի, Սոֆուլուի, Ասկիպարայի և Արծվաշենի մասին է։ Առաջարկում եմ, որ ինչ-որ ասեմ, չընկալել որպես դե յուրե: Գաղափարն այն է, որ սահմանազատման դեպքում սահմանի երկու կողմում էլ անկլավ ու էքսկլավ չի լինում։ Դա տեխնիկական հարց է։ Ես կարծում եմ, որ Հայաստանում պետք է լինի Արծվաշեն գյուղ, էնպես չի, որ Արծվաշեն բնակավայրը պետք է փակենք: Բայց կարա լինի, օրինակ, Արծվաշենի և Հայաստանի արանքում տարածք կա, որն Ադրբեջանի տարածքն է, գաղափարներից մեկը կարա լինի, որ Արծվաշեն գյուղը տեղաշարժվում է՝ մի քիչ աջ, մի քիչ ձախ տարվելով, բայց գյուղը չենք փակում»,- ասել է նա:
Միաժամանակ, Նիկոլ Փաշինյանն ընդունել է, որ «զուտ տարածքային փոխանակում ասվածն իրավական շատ բարդ գործընթաց է»:
Կարող ենք ենթադրել, որ սահմանազատման գործընթացը փակուղո՞ւմ է, եթե չասենք՝ Փաշինյանը, հաշվի առնելով վերը նշված հայտարարությունները: Ի՞նչի մասին է իրականում հուշում Արծվաշենի տեղաշարժի մասին տարբերակի քննարկումը, ի՞նչ ռիսկեր է այն պարունակում: Արդյո՞ք Ադրբեջանը չի ցանկանում այն վերադարձնել, ինչո՞ւ է պետք Արծվաշենն Ադրբեջանին, և ի՞նչ է տալու դրա վերադարձը Հայաստանին:
Այս և այլ հարցերի շուրջ 168.am-ը զրուցել է ՀՀԿ ԳՄ անդամ, ԱԺ նախկին պատգամավոր Տիգրան Աբրահամյանի հետ:
– Ես կարծում եմ, որ Փաշինյանը փորձում է հանրությանը նախապատրաստել զիջումների գործընթացին: Դրա համար նախ դաշտ է նետում լուծման որոշակի ճանապարհների մասին տարբերակներ, որով կարող է գնալ սահմանազատման գործընթացը: Այսինքն, փորձում է «գոլորշի բաց թողնել», որ հետագայում շատ սահուն ձևով ավարտի այն, ինչ արդեն սկսել է: Ինչ վերաբերում է կոնկրետ Տիգրանաշենի կամ Արծվաշենի հանգամանքին, ապա Տիգրանաշենն արդեն իսկ հռչակել է որպես ադրբեջանական և դրանով Ադրբեջանին տվել է հաղթաթուղթ՝ ցանկացած պարագայում պահանջել Տիգրանաշենը:
Իսկ Ադրբեջանը, ի հեճուկս Փաշինյանի՝ չի խոսել որևէ պայմանում Արծվաշենի հայկական լինելու մասին, դրանով իսկ մանևրի ավելի մեծ դաշտ ստեղծելով իր առավելապաշտական ծրագրերի իրականացման համար: Իհարկե, կարևոր է Տիգրանաշենի և մյուս տարածքների թեման դիտարկել զուտ անվտանգային կամ ռազմական դիտանկյունից, բայց այս դեպքում շատ կարևոր է հասկանալ դրա այլ վտանգավոր ուղղությունը, որը կապված է իրավական թղթով այդ տարածքի պատկանելության հետ:
ՀՀ իշխանությունը չի հրապարակել որևէ փաստաթուղթ, որը կապացուցի, որ խորհրդային շրջանում Տիգրանաշենը համապատասխան մարմինների որոշմամբ և փոխհամաձայնեցմամբ անցել է խորհրդային Ադրբեջանի կազմ: Նման փաստաթուղթ, ըստ էության, գոյություն չունի: Եվ կոնկրետ տարածքներն ադրբեջանական հռչակելը կամ փոփոխությունների ու տեղաշարժերի առարկա դարձնելը պետության դեմ գործած հանցագործություն է:
– Ի դեպ, որոշ ժամանակ առաջ Նիկոլ Փաշինյանը Տիգրանաշենը խաղարկում էր Ջերմուկի օկուպացված տարածքների հետ:
– Անթույլատրելի է Տիգրանաշենի թեման համեմատության մեջ դնել Ջերմուկի օկուպացված տարածքների հետ, և սա առնվազն այն համատեքստում, որ Տիգրանաշենն իրավական տեսանկյունից, ըստ էության, հայկական է, որևէ ձևով չի տեղավորվում ադրբեջանական պահանջների շրջանակում: Ջերմուկի տարածքներն ակնհայտորեն օկուպացված են Ադրբեջանի կողմից: Եվ հետո Ջերմուկի թեման պետք է տեղավորվեր իրենց իսկ սահմանազատման գործընթացի մեջ, և առաջնային պետք է պահանջվեր 2021-2022 թվականներին օկուպացված տարածքների սահմանազատումը, ինչը տեղի չի ունեցել: Որովհետև Ադրբեջանն ունի իր նախապատվությունները, որով էլ շարժվում է:
– Ալիևը վերջերս ասել է, որ Հայաստանի հետ հաստատված խաղաղությունը փխրուն է, ինչո՞ւ է նման գնահատական տալիս, ինչո՞վ է փխրուն այդ խաղաղությունը: Ի դեպ, սրան զուգահեռ՝ Փաշինյանն էլ հայտարարել է, որ մինչև 2031-ը պիտի կնքվի խաղաղության համաձայնագիրը:
– Ադրբեջանը փորձելու է առավելագույն օգուտներ քաղել Հայաստանի հետ հնարավոր փաստաթուղթ ստորագրելուց, նաև հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Փաշինյանն արդեն իսկ ալիևյան ծուղակում է: Եվ նրա ցանկացած նոր զիջում շատ ավելի է նրան «խրում» ճահճի մեջ: Դա շատ լավ հասկանում են Բաքվում և փորձում են առավելագույնը ստանալ: Ավելին, այն, ինչ պահանջել է Բաքուն, շատ լավ հասկանում է, որ դա արագ իրականացվող պրոցես չէ: Բայց նրանց ժամանակ է պետք, և այդ ընթացքում նոր պահանջներ առաջ կքաշվեն՝ փորձելու նոր զիջումներ կորզել Փաշինյանից:
Ինչ վերաբերում է մինչև 2031 թվականը խաղաղության համաձայնագիր կնքելու մասին հայտարարությանը, ապա ակնհայտ է, որ նույնիսկ Փաշինյանն իր հրապարակային խոսքում որոշակի վատատեսություն է արտահայտում:
Որովհետև որևէ ՔՊ-ական, որն այս կամ այն ձևով առնչվում էր բանակցային գործընթացին, իրեն թույլ չի տվել այդքան երկար ժամկետ սահմանել:
Ավելին, նախընտրական փուլում ՔՊ-ականները փորձում էին համոզել, որ խաղաղությունը հաստատված է, ուստի համաձայնագրի կնքումը եթե ոչ՝ օրերի, այլ գոնե՝ ամիսների հարց է: Բայց Փաշինյանը ցույց է տալիս, որ պրոցեսում այս պահին իրադարձություններն այնպիսի հունով են զարգանում, որ առնվազն մի քանի տարի դա տևելու է:
– Քանի որ վեց տարի առաջ այս օրերին պատերազմ էր, որի էջը Նիկոլ Փաշինյանը կարծես թե փակել է՝ ասելով, որ 44-օրյա պատերազմի մասին նոր բան չունի ասելու, չանտեսենք նաև այս թեման: Ի՞նչ չասված բաներ կան, ի՞նչը կոտրեց բանակի ողնաշարը, ո՞ր օպերացիաները, որտե՞ղ բանակը սխալվեց, ռազմական ղեկավարությունը՝ ՊԲ, ՀՀ ՊՆ, ՀՀ ԶՈՒ:
– Նիկոլ Փաշինյանը, ով մինչև պատերազմն արդեն իրեն հռչակել էր գերագույն հրամանատար, փորձում էր դափնիներ քաղել 2020 թվականի հուլիսի տավուշյան իրադարձություններից, ամեն ինչ արել է 44-օրյա պատերազմում Ադրբեջանի համար հարմար ելք դասավորելու համար: Այս տարիները ցույց տվեցին, որ այն իշխանությունը, որն ի սկզբանե համարել է, որ Արցախն ադրբեջանական է, և ինչ-որ փուլում պիտի հանձնել, ըստ էության, խնդիրը եղել է դրա ճիշտ ձևակերպումը և հանրությանը հնարավորինս քիչ խնդիրներով դա հրամցնելը:
Այս իրավիճակում, բնականաբար, այդ քաղաքական իշխանությունը, ինչ ռազմական ղեկավարություն, հրամանատարություն, զորք և ռազմական տեխնիկա էլ լիներ, հաղթանակի կամ հաջողության հասնելու որևէ հնարավորություն չկար: Այսինքն, Փաշինյանի իշխանությունը և նրա առանցքային դեմքերը, որ առաջ են մղում ադրբեջանական նարատիվները և փորձում ապացուցել անապացուցելին՝ Արցախի ադրբեջանական լինելը, ի սկզբանե այն պահելու նպատակ չեն ունեցել:
– Նիկոլ Փաշինյանն, ըստ Ձեզ՝ վախենո՞ւմ է ռազմական ղեկավարության ինչ-որ պահի խոսելուց: Չմոռանանք, որ իշխանությունը չցանկացավ քննիչ հանձնաժողովում լսել, օրինակ, ՊԲ նախկին հրամանատար Միքայել Արզումանյանին, որին մեղադրում են Շուշիի պաշտպանությունը պատշաճ չկազմակերպելու համար:
Ի դեպ, Դուք ևս կարծում եք, որ չպե՞տք է 44-օրյայի համատեքստում թիրախավորել ռազմական ղեկավարությանը, քանի որ դրանից Փաշինյանն է շահում, և բանակի վրա է մնում ողջ պատասխանատվությունը պատերազմում պարտության:
– Փաշինյանն ի սկզբանե խնդիր էր դրել՝ ամբողջությամբ պատասխանատվության բեռը բարդել ռազմական ղեկավարության վրա, թեև հիմնական խնդիրն այս պարտության, բնականաբար, քաղաքական է: Բայց դա չի նշանակում, որ բարձրագույն հրամանատարության տարբեր ներկայացուցիչներ պետք է դուրս մնան քննադատությունից: Տարբեր օղակներում տարբեր դրվագներով տեղի ունեցած իրադարձություններն իրավական որոշակի գնահատականի կարիք ունեն, սակայն փաշինյանական իշխանության պարագայում չկա վստահություն: Որովհետև հենց սկզբից Փաշինյանը քաղաքական գնահատականներով դատաիրավական համակարգն ուղղորդել է, հրապարակային տվել է հիմնական ցուցումները: Եվ սրանից հետո ակնկալել արդար դատաքննություն, իհարկե, հնարավոր չէ:
44-օրյա պատերազմի խմորն այս իրավիճակում դեռ շատ ջուր է տանելու, բայց դրա շատ հանգամանքների և իրականության բացահայտումը հնարավոր կլինի, երբ Փաշինյանը չի լինի իշխանության, չեն լինի խանգարող հանգամանքներ՝ իրավիճակն այլ հունով տանելու և ըստ քաղաքական նպատակահարմարության այն օգտագործելու համար:
—