Politico պարբերականը գրել էր, որ Ֆրանսիան արգելափակել է Ադրբեջանի հետ ՆԱՏՕ-ի գործընկերության գործընթացը՝ երկկողմ տարաձայնությունների պատճառով, իսկ Թուրքիան արգելափակել է Հայաստանի հետ գործընկերությունը՝ պնդելով, որ երկու ծրագրերն էլ պետք է հաստատվեն միաժամանակ։

Առաջարկվող գործընկերությունները նախատեսում են ընդլայնել համատեղ զորավարժությունները, ռազմական վերապատրաստումն ու քաղաքական համագործակցությունը։

Գրեթե նույն ժամանակ Թուրքիայի պաշտպանության նախարարությունը հայտնում է, որ Թուրքիան և Ֆրանսիան ստորագրել են ճանապարհային քարտեզ` ուղղված փոխադարձ շահերի հիման վրա պաշտպանության և անվտանգության ոլորտներում համագործակցությունը զարգացնելուն, ինչպես նաև՝ անվտանգային որոշ ուղղություններում արդեն գոյություն ունեցող համագործակցությանն առավել ինստիտուցիոնալ բնույթ հաղորդելուն։

Ի՞նչ է ենթադրում այս ճանապարհային քարտեզը, և ինչո՞ւ է դրա ստորագրումն ուշագրավ Հայաստանի համար։

Ճանապարհային քարտեզի համատեքստում  Թուրքիան և Ֆրանսիան  նախատեսում են պարբերաբար խորհրդակցություններ անցկացնել պաշտպանության և անվտանգության հարցերի շուրջ, խորացնել համագործակցությունը հիբրիդային սպառնալիքների դեմ պայքարի, հետախուզական տեղեկատվության փոխանակման և հակաօդային պաշտպանության ոլորտներում՝ միաժամանակ բարձրացնելով իրենց համակարգերի օպերատիվ համատեղելիությունը։

Փաստաթուղթը նախատեսում է նաև համատեղ վարժանքների ընդլայնում, զինվորական ակադեմիաների միջև անձնակազմի փոխանակման ծրագրեր, ռազմածովային նավերի մուտք նավահանգիստներ, ինչպես նաև՝ ցամաքային զորքերի, ռազմածովային և ռազմաօդային ուժերի մասնակցությամբ համատեղ զորավարժություններ:

Բացի այդ, Թուրքիան և Ֆրանսիան  մտադիր են նաև զարգացնել պաշտպանական արդյունաբերության ոլորտում համատեղ նախագծերն ու գործարար հնարավորությունները, խրախուսել տեղեկատվության և տեխնոլոգիաների փոխանակումը, ընդլայնել կապերը երկու երկրների պաշտպանական ընկերությունների միջև։

Ակնկալվում է, որ ճանապարհային քարտեզի շրջանակում հանդիպումները հերթագայությամբ կանցկացվեն Փարիզում և Անկարայում։ Առաջին հանդիպումը նախատեսվում է անցկացնել 2026 թվականի վերջին եռամսյակում՝ կողմերի միջև ձեռք բերվելիք պայմանավորվածության համաձայն։

Ֆրանսիա-Թուրքիա պաշտպանական հարաբերությունների համատեքստում հավելենք, որ ամիսներ առաջ տեղեկությունն էր շրջանառվել, թե Ֆրանսիան ավելի բաց և մեղմ դիրքորոշում է որոշել որդեգրել Թուրքիային SAMP/T համակարգի հնարավոր վաճառքի հարցում։ Իսկ Թուրքիային SAMP/T համակարգը պետք է իր՝ «Պողպատե գմբեթ» հակահրթիռային համակարգի համար:

SAMP/T-ը ֆրանս-իտալական համատեղ մշակված բազմաշերտ ՀՕՊ համակարգ է:

Ավելի վաղ Ֆրանսիան քաղաքական և աշխարհաքաղաքական տարաձայնությունների՝ այդ թվում՝ Սիրիայի հյուսիս-արևելքում թուրքական գործողությունների պատճառով սահմանափակել էր Թուրքիային զենք-զինամթերքի վաճառքը:

Երկու տարի առաջ, մասնավորապես, անդրադարձել ենք թուրքական SOM թևավոր հրթիռների շարժիչների հարցին: Այդ հրթիռներում օգտագործվել են ֆրանսիական Microturbo ընկերության TRI 40 տուրբոռեակտիվ շարժիչներ։ Ֆրանսիական շարժիչների արտահանման թույլտվության հարցի շուրջ առաջացած խնդիրները հաշվի առնելով, հետագայում թուրքական Kale Arge ընկերությունը մշակեց  KTJ-3200 ռեակտիվ շարժիչը՝ SOM թևավոր հրթիռների կիրառման համար։

Այս օրինակները ցույց են տալիս, որ Ֆրանսիա–Թուրքիա ռազմատեխնիկական հարաբերություններում առկա են՝ ինչպես համագործակցության հնարավորություններ, այնպես էլ՝ տեխնոլոգիական և քաղաքական սահմանափակումներ։ Հետևաբար, նոր ճանապարհային քարտեզի ստորագրումը դեռևս չի նշանակում, որ կողմերն արդեն համաձայնության են եկել սպառազինության համատեղ արտադրության կամ կոնկրետ տեխնոլոգիաների փոխանցման շուրջ։

Ամեն դեպքում, Ֆրանսիա-Թուրքիա պաշտպանական հարաբերությունների զարգացումը Հայաստանի համար ուշագրավ է նաև Երևանի և Փարիզի միջև ձևավորված պաշտպանական գործընկերության համատեքստում, հատկապես, երբ ռազմական և ռազմատեխնիկական համագործակցության հարցերը քաղաքական և աշխարհաքաղաքական շահերի տրամաբանության մեջ են, ինչի մասին գրել եք:

Թուրքիա-Ֆրանսիա ճանապարհային քարտեզը, ինչը ենթադրում է նաև հետախուզական տվյալների փոխանակում, կարևոր է դիտարկել  նաև, եթե հաշվենք ֆրանսիական աղբյուրների հայտնած այն տեղեկությունը, որ  Ֆրանսիան կարող է ստանձնել  Հայաստանի Արտաքին հետախուզության ծառայության կադրերի պատրաստումը, ընդ որում, այս տեղեկությունն այն ժամանակ  կապվում էր Ֆլորիան Էսկյուդիեի՝ ՀՀ-ում Ֆրանսիայի դեսպան նշանակվելու հետ, ով մասնագիտացած է ռազմավարական հարցերի, անվտանգության և կիբերանվտանգության ոլորտներում:

Մյուս կողմից, ֆրանսիական կողմը մեկ անգամ չէ, որ վստահեցրել է, թե Հայաստանի հետ ռազմավարական կամ պաշտպանական հարաբերությունները չի պայմանավորում այլ երկրների հետ իր հարաբերություններով: Ամեն դեպքում դեռ ժամանակը ցույց կտա՝ արդյո՞ք Ֆրանսիան կկարողանա միաժամանակ խորացնել հարաբերությունները Թուրքիայի հետ և շարունակել Հայաստանի զինված ուժերի արդիականացմանն աջակցությունը՝ առանց իր քաղաքական առաջնահերթությունները վերանայելու։